Pytanie o to czy Jezus Chrystus miał swój herb wydaje się absurdalne. Początki heraldyki, jako systemu graficznej identyfikacji osób i rodzin, opartego na ścisłych regułach i – przynajmniej jeżeli chodzi o heraldykę szlachecką – na dziedziczeniu, sięgają zaledwie XII wieku. W czasach, w których żył Jezus na pewno nie istniały jeszcze herby. To samo można powiedzieć o herbie króla Artura, Herkulesa, Szatana, Śmierci, czy Kacpra, Melchiora i Baltazara. A jednak w źródłach pisanych możemy odnaleźć herby tych wszystkich i jeszcze wielu innych postaci – legendarnych, mitycznych, literackich lub żyjących przed pojawieniem się herbów. Wszystko za sprawą działu heraldyki, który zajmuje się herbami zmyślonymi lub inaczej: przypisanymi (Armoiries imaginaires, Attributed arms).
HERBY ZMYŚLONE LUB IMAGINACYJNE
Herby pozwalały na zidentyfikowanie osoby, a co najmniej rodziny, z której się wywodziła, co oprócz walorów prestiżowych miało także istotne znaczenie poznawcze w społeczeństwie w większości niepiśmiennym. Tak jak świętych męczenników rozpoznawano na obrazach, rzeźbach czy w ilustrowanych kronikach po atrybutach odwołujących się do ich męczeństwa, tak postaci historyczne można było zidentyfikować dzięki herbowi. Jeżeli była to postać legendarna lub żyjąca w czasach przedheraldycznych – wymyślano jej herb. Czasami taki herb upowszechniał się i stawał się uniwersalną oznaką danej osoby powielaną przez kolejnych autorów. Nierzadko, jednej postaci przypisywano wiele herbów w zależności od upodobań i inwencji autora. Czasami na potrzeby opisów świata, tworzonych przez średniowiecznych autorów, tworzono herby władców egzotycznych krain, na wzór tych, którymi pieczętowali się monarchowie europejscy. Za jedne z pierwszych postaci, którym przydano zmyślone herby, uchodzą Rycerze Okrągłego Stołu — bohaterowie średniowiecznych legend rycerskich. Wyjątkowym przykładem praktycznej potrzeby tworzenia herbów „przypisanych” były wizerunki papieży. Ponieważ papieże nie mogli dziedziczyć herbów po poprzednikach na urzędzie, jako jedni z pierwszych zaczęli przybierać sobie herby w momencie wyboru na tron św. Piotra. Tym, którzy wywodzili się z rodzin szlacheckich pozwalano na włączenie do herbu papieskiego elementów swojego herbu rodowego. Tym, którzy żyli przed erą heraldyki — przypisywano herby zmyślone.
HERB CHRYSTUSA
Skoro swoje herby mieli papieże, starożytni władcy i mitologiczni herosi musiał go mieć także Jezus Chrystus. Autorzy nigdy nie osiągnęli powszechnej zgody co do herbu Chrystusa. W źródłach odnaleźć można liczne wersje imaginacyjnego herbu Zbawiciela. Jak każdy herb władcy, także ten miał dodatkowe praktyczne znaczenie. Posługiwano się nim, aby podkreślić swoją służbę i podległość Chrystusowi, na podobieństwo sług używających symboli i barw swojego pana. Dodatkowo, herb Chrystusa miał walory edukacyjne. Zawierał rysunkowe aluzje do wydarzeń z jego życia , a także historii jego śmierci i zmartwychwstania.
Wymyślenie herbu Chrystusa, zgodnego z ogólnymi zasadami heraldyki średniowiecznej, a więc prostego, ale zawierającego w sobie symboliczny przekaz nie było zadaniem łatwym. Stąd jego liczne, odmienne wersje. Odwołanie się do zasady dziedziczności herbów skłoniło niektórych autorów do umieszczania na tarczy herbu Chrystusa harfy utożsamianej z królem Dawidem. W ten sposób chciano podkreślić pochodzenie Jezusa z rodu Dawida i podkreślić dziedziczny charakter herbu. Innym symbolem Jezusa stosowanym w jego herbie jest baranek paschalny. Najpowszechniejszym i najbardziej oczywistym symbolem przypisywanym Zbawicielowi jest krzyż, na którym umarł. Tego symbolu używali na tarczach rycerze krzyżowi i zakony rycerskie.
W XIII wieku, wraz z rozwojem heraldyki i pojawieniem się nowych elementów herbu (hełm, klejnot, labry, trzymacze itd.) poszerzyło się pole do popisu dla adeptów heraldyki zmyślonej. Można było posłużyć się większą liczbą symboli umieszczając je w różnych częściach heraldycznego przedstawienia. W przypadku Chrystusa odwołano się do symbolu jego męki. Poniżej dwa interesujące przykłady zmyślonego herbu Chrystusa pochodzące z roli herbowej (rodzaju herbarza) Hyghalmen Roll. Ciekawe, czy Czytelnikowi uda się rozszyfrować symbolikę poszczególnych godeł herbowych. Objaśnienie zawarłem poniżej, można je na czas zgadywania zasłonić.
Na tarczy herbowej, w błękitnym polu znajduje się chusta, którą św. Weronika otarła twarz Chrystusa w czasie drogi krzyżowej i na której odbił się wizerunek jego twarzy. Hełm turniejowy symbolizujący walkę Chrystusa ze śmiercią okrywa tunika Jezusa, o którą zgodnie z Biblią rzymscy żołnierze rzucali losy. Na hełmie znajduje się także łańcuch jako symbol uwięzienia lub korona cierniowa — pamiątką tortur i drwin ze strony żołnierzy rzymskich. Kpiąc z niego jako króla żydowskiego wręczyli mu także berło (tzw. berło szyderstwa), które widzimy na hełmie obok krzyża i pejcza. Postać Chrystusa dzierży w dłoni chorągiew z barankiem paschalnym.
Bardziej złożony program heraldyczny prezentuje poniższe wyobrażenie herbu Chrystusa:
W czteropolowej tarczy widzimy w heraldycznej kolejności: pięć ran Chrystusa, trzy flakony olejku nardowego, którego użyto podczas balsamowania ciała Chrystusa, dwie rózgi – symbol biczowania oraz głowę Judasza Iskarioty z mieszkiem srebrników owiniętym rzemieniem wokół szyi zdrajcy — jako symbol jego samobójczej śmierci. Chorągiew również została podzielona na cztery pola. W pierwszym widać głowę plującego człowieka (symbol tłumu obrażającego Chrystusa), trzy kości (których rzymscy żołnierze użyli, aby ustalić między sobą komu przypadnie drogocenna tunika Jezusa), dłoń szarpiąca za włosy (zapewne element tortur) oraz głowa w koronie (być może króla Heroda). I tym razem tunika tworzy oryginalne labry na hełmie turniejowym. Wokół niej owinięto tkaninę, być może chustę św. Weroniki. Na hełmie widnieje słup, przy którym biczowano Chrystusa, na nim stoi kogut św. Piotra (symbol zaparcia się Jezusa przez św. Piotra), obok laska z gąbką nasączoną octem z hyzopu, którą podano Chrystusowi konającemu na krzyżu oraz włócznia, którą Kasjusz przebił bok Chrystusa.
Kolejna wersja herbu Chrystusa powtarza większość powyższych symboli. Herb pochodzi z XV-wiecznego Herbarza Wernigerode/Schaffhausen. W klejnocie tym razem nie kolumna, ale ręka zbawiciela w geście błogosławienia. Rolę korony rangowej na hełmie pełni korona cierniowa. Zestaw narzędzi jest bogatszy. Doszedł młotek i obcęgi – narzędzia ukrzyżowania i złożenia do grobu.
W wersji herbu pokazanej po lewej pole tarczy jest czarne – to znak żałoby. Wokół tarczy kolejne symbole: gołębica Ducha Świętego, wół – symbol św. Łukasza i lew przypisywany św. Markowi lub wcześniej – św. Mateuszowi.
W wersji poniższej zauważymy następne elementy symboliczne. Na tyczce z gąbką zawieszono wiadro, zapewne z octem. Krzyż wyrasta z pustego grobu. Z jego krawędzi zwisa całun, w który zawinięto ciało Chrystusa. Głowy mogą wyobrażać: Kajfasza (w mitrze), Heroda (w koronie), a także Piłata i Judasza. Anielskie skrzydła i pole tarczy mają błękitną barwę symbolizującą niebo, a więc wniebowstąpienie jako tryumf życia nad śmiercią.
W środku tarczy, które w heraldyce jest miejscem, gdzie znajduje się tzw. tarcza sercowa, znajduje się serce Chrystusa. Wokół serca dłonie i stopy Jezusa przebite gwoźdźmi. Wokół nich – korona cierniowa.
