Po raz pierwszy w barwnej i długiej, ponad 600-letniej historii urzędu Usher of the Black Rod (Odźwierny „Czarnej Rózgi”) powierzono go kobiecie. Nie jak dotąd „Gentleman” ale Lady Usher of the Black Rod, Sarah Clark została powołana na tę funkcję 17 października 2017 r., a objęła ją oficjalnie 13 lutego 2018 r. przywitana tradycyjnym okrzykiem przez lordów.

CZARNA RÓZGA

Black Rod jest wysokim urzędnikiem Izby Lordów, szlacheckiej izby parlamentu brytyjskiego. Jego nazwa pochodzi od charakterystycznego insygnium – liczącej dokładnie 3,5 stopy (ok. 107 cm) ozdobnej hebanowej laski, którą nie tylko dzierży w czasie oficjalnych uroczystości, ale także używa, aby załomotać do wrót Izby Gmin w czasie ceremonii otwarcia obrad brytyjskiego parlamentu.

Post udostępniony przez The Royal Family (@theroyalfamily) Lut 13, 2018 o 6:30 PST

Post udostępniony przez The Royal Family (@theroyalfamily)Lut 13, 2018 o 6:30 PST

W średniowieczu i w XVI wieku Czarna Rózga brał udział przy boku króla w bitwach. Po bitwie miał prawo do dotknięcia swoją rózgą rycerza, który jego zdaniem „pogubił się” na polu bitwy. Jeżeli śledztwo potwierdziło zasadność oskarżenia – rycerz musiał zapłacić bardzo wysoką grzywnę królowi. W przypadku tchórzostwa kary bywały surowe, aż do kary śmierci ^[1]A. Bruce, J. Calder, M. Cator, Keepers:  The Ancient Offices of Britain, London 2013, s. 121.

ODŹWIERNY ORDERU PODWIĄZKI

Pierwsza pisemna wzmianka o Czarnej Rózdze pochodzi z 1361 r. i dotyczy Waltera Whitehorse’a uważanego za pierwszą osobę, która pełniła ten urząd. Black Rod był początkowo (i nadal jest) ceremonialnym odźwiernym Orderu Podwiązki (Order of Garter). Jest to najwyższe odznaczenie brytyjskie przyznawane wyłącznie poddanym Korony. Zachowało swój tradycyjny, elitarny charakter, chociaż nie obowiązuje już ścisły limit liczby członków Orderu ustanowiony przez Edwarda III, który w akcie erekcyjnym z 1348 r., postanowił, że Order może liczyć nie więcej niż 26 członków, w tym panującego monarchę oraz Księcia Walii, jako następcę tronu. W XVIII i XIX w. ustanowiono dwie kategorie tzw. ponadliczbowych członków Orderu. Kategoria ta obejmuje głównie  członków rodziny panującej oraz obcych monarchów, a także zupełnie wyjątkowo zasłużonych poddanych korony (także australijskiej i nowozelandzkiej). Do tej pory do tej ostatniej grupy weszło zaledwie 6 zasłużonych poddanych monarchy (co ciekawe – nikt z Kanady).

Z czasem zwyczaj ustanawiania specjalnego służącego – „Odźwiernego” stał się modnym symbolem prestiżu wśród najbogatszej szlachty naśladującej obyczaje dworu królewskiego.
Obecnie, oprócz  „Odźwiernego Czarnej Rózgi” funkcjonują także Odźwierni innych Orderów. Ich nazwy nawiązują do koloru rózgi symbolizującej dany urząd: Zielona Rózga (Gentleman Usher of the Green Rod) jest afiliowany przy Orderze Ostu (Order of Thistle) – najwyższym orderze Szkocji. Scarlet Rod (Szkarłatna Rózga) – przy Orderze Łaźni (Order of Bath), Błękitna Rózga – przy Orderze Św.Św. Michała i Jerzego, a Purpurowa Rózga – przy Orderze Imperium Brytyjskiego. Biała Rózga (White Rod), który pełnił rolę analogiczną do Czarnej Rózgi, ale w parlamencie szkockim, zakończył swoją misję wraz z likwidacją odrębnego parlamentu Szkocji w 1707 r. Nie reaktywowano go w momencie ustanowienia dewolucyjnego parlamentu Szkocji, ale tytuł powierzono fundacji Walker Trust zajmującej się pobieraniem teksy za nadania monarsze (ustanowienie tej unikalnej instytucji i historia protestów przeciwników to ciekawy temat na osobny wpis). Urząd Irlandzkiego Czarnej Rózgi, afiliowany przy Orderze Św. Patryka nie jest obsadzany od 1933 r. kiedy zakończono także nadawanie Orderu.

MISTRZ CEREMONII, SERGEANT-AT-ARMS, 
SEKRETARZ WIELKIEGO SZAMBELANA

Black Rod stał się z czasem członkiem dworu monarchy angielskiego. Na dworze Black Rod także pełnił urząd Odźwiernego. Zgodnie z tradycją, po wielkim pożarze Londynu w 1512 r. kiedy król Henryk VIII wyjechał z Pałacu Westminsterskiego do Yorku – ówczesnej Czarnej Rózdze kazano pozostać na miejscu, aby pilnować Pałacu. I tak zostało do dzisiaj. Na mocy zmiany statutu Orderu Podwiązki z 1521 r. Black Rod został strażnikiem drzwi Pałacu Westminsterskiego. Odpowiada za przebieg wszystkich ceremonialnych wydarzeń na terenie Izby Lordów.  W 1971 r. urząd Black Rod połączono z funkcją Sergeant-at-Arms oraz funkcją Sekretarza Lorda Wielkiego Szambelana. Dzięki temu uzyskał największą władzę w swojej historii. Sergeant-At-Arms to urząd, który pochodzi od dawnych przybocznych rycerzy króla, a później  strażników porządku w miejscu, gdzie monarcha przebywał.  Sergeant-At-Arms Izby Lordów odpowiada za wstęp i porządek na terenie sali posiedzeń Izby Lordów i w jej pobliżu. Jako Sekretarz Lorda Wielkiego Szambelana, Black Rod sprawuje nadzór nad apartamentami rezydencjonalnymi monarchy na terenie Pałacu Westminsterskiego (w tym Przebieralnią i Galerią Królewską) oraz Kaplicy Matki Boskiej w Krypcie (Chapel of St. Mary Undercroft)^[2]L. Buchan, Who is Black Rod and what is their job in the House of Lords?, “The Spectator”, 17.10.2017, dostęp: 23.2.2018

Najbardziej znanym zadaniem Czarnej Rózgi jest coroczne posłowanie do Izby Gmin w celu przekazania wezwania od monarchy do natychmiastowego stawienia się deputowanych w Izbie Lordów w celu wysłuchania mowy tronowej. Zgodnie z tradycją monarcha nie ma prawa wstępu do Izby Gmin. Udaje się tam jego wysłannik, czyli właśnie Black Rod. Kilka sekund przed wejściem do sali obrad wrota do Izby Gmin zostają przed nim symboliczne zatrzaśnięte. Ten gest tłumaczy się jako podkreślenie niezależności Izby Gmin od monarchy oraz pamiątkę zwycięstwa Gmin nad monarchą w czasie wojny domowej w XVII wieku. Aby drzwi zostały otwarte Black Rod musi do nich zapukać. Czyni to z użyciem swoje laski, czyli Czarnej Rózgi łomocząc trzykrotnie w masywne wrota.

KANDYDAT DO URZĘDU PILNIE POSZUKIWANY

Nabór jest prowadzony w sposób jawny. Ogłoszenie dotyczące poszukiwania kandydata na stanowisko Black Rod ukazało się na stronie internetowej Izby Lordów. Jak wspomina poprzednik obecnej Pani Rózgi, David Leakey, kiedy on ubiegał się o tę funkcję ogółem wpłynęło 8 zgłoszeń. Kandydatów przesłuchiwał panel złożony z lordów. Do drugiego etapu przeszło 2 kandydatów, z których lordowie, w tym Lord Speaker i przedstawiciele lordów partyjnych i niezależnych wyłonili nowego Black Roda, czyli jego ^[3]C. Proctor, The Queen is looking for a new Black Rod with a salary of £93,000, “Royal Central”, 28.9.2017, … Continue reading

Od samego początku swojego istnienia Black Rod otrzymuje od króla pensję. W 1361 r. wynosiła 12 pensów za dzień służby. Obecnie Rózgę nadal opłaca królowa. Roczna pensja wynosi 93.000 funtów. Zgodnie z decyzją Henryka VIII kandydat na urząd Black Rod musi być człowiekiem „zacnego nazwiska i ramienia”. Do tej pory interpretowano tę zasadę w ten sposób, że funkcję powinno się powierzać osobom mającym za sobą służbę wojskową. Wybór pierwszej Lady Czarnej Rózgi stanowi wyłom również w tej tradycji. Wśród Czarnych Rózg zdarzały się barwne postacie – np. Fleetwood Sheppard, który bardzo lubił żarty, ale poczucie humoru łączył z ułańską fantazją. Kiedyś zaprosił do piwnic królewskich ludzi z ulicy, żeby wypili zdrowie króla. Wypili sporo. Dzięki tematyce toastu Black Rod uniknął surowej kary, ale puste piwnice należało uzupełnić. Król łaskawie pokrył większość kosztów. Wiele wskazuje na to, że mowa o królu Karolu II Stuarcie, prywatnie zaprzyjaźnionym z Sheppardem. Kolejny monarcha, Jakub II nie przepadał za nim, a funkcję Black Roda uzyskał dopiero od Wilhelma Orańskiego, kilka lat przed śmiercią.

Sarah Clarke, pierwsza w historii Lady Usher of the Black Rod, ma za sobą karierę w zarządzie Turnieju w Wimbledonie. Wcześniej brała udział w organizacji wielkich imprez sportowych, w tym Igrzysk Olimpijskich w Londynie w 2012 r.