{"id":654,"date":"2020-05-31T13:21:33","date_gmt":"2020-05-31T13:21:33","guid":{"rendered":"http:\/\/armaria.info\/?p=654"},"modified":"2022-01-11T20:05:29","modified_gmt":"2022-01-11T20:05:29","slug":"jak-to-sie-robi-i-rzecz-o-sygnetach-herbowych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/armaria.info\/?p=654","title":{"rendered":"JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH"},"content":{"rendered":"<span class=\"span-reading-time rt-reading-time\" style=\"display: block;\"><span class=\"rt-label rt-prefix\">[Przeczytanie tekstu zajmie: <\/span> <span class=\"rt-time\"> 19<\/span> <span class=\"rt-label rt-postfix\">minut(y)]                                                   <\/span><\/span><p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tekst powsta\u0142 na zam\u00f3wienie kilku os\u00f3b prowadz\u0105cych ma\u0142y sp\u00f3r o to &#8220;czy?&#8221; i &#8220;jak?&#8221;. Na pytanie &#8220;czy?&#8221; ka\u017cdy powinien sam sobie odpowiedzie\u0107 \u2014 podpowiedzi ekspert\u00f3w od savoir-vivre&#8217;u i bon-tonu nie pomog\u0105. Ich tak\u017ce dzieli ten sp\u00f3r.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>CZY NOSI\u0106?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Na pocz\u0105tek zerknijmy do popularnych poradnik\u00f3w dobrych manier i savoir-vivre&#8217;u, aby sprawdzi\u0107 co radz\u0105 nam ich autorki i autorzy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft wp-image-668\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/f3fee42915821231f23dfb13aafdb8e7fff0.jpg\" alt=\"\" width=\"217\" height=\"302\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/f3fee42915821231f23dfb13aafdb8e7fff0.jpg 288w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/f3fee42915821231f23dfb13aafdb8e7fff0-216x300.jpg 216w\" sizes=\"auto, (max-width: 217px) 100vw, 217px\" \/>Mieczys\u0142aw Ro\u015bciszewski (a raczej ukrywaj\u0105cy si\u0119 pod tym pseudonimem Boles\u0142aw Londy\u0144ski) w swoim &#8220;Dobrym tonie. Szkole po\u017cycia z lud\u017ami wszelkich stan\u00f3w w stosunkach poufnych i ceremonjalnych&#8221; z 1920 r. wyda\u0142 jednoznaczny wyrok: &#8220;<em>Herbowe pier\u015bcienie z piecz\u0105tkami na krwawnikach i t. zw. z\u0142ote sygnety wysz\u0142y zupe\u0142nie z mody i stanowi\u0105 przywilej jedynie m\u0119\u017cczyzn powa\u017cnych wiekiem<\/em>&#8220;<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_1');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_1');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_1\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[1]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_1\" class=\"footnote_tooltip\">M. Ro\u015bciszewski, <em>Dobry ton. Szko\u0142a po\u017cycia z lud\u017ami wszelkich stan\u00f3w w stosunkach poufnych i ceremonjalnych<\/em>, Warszawa 1920, s. 36<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_1').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_1', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.<!--more--><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-669 alignright\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/6595.jpeg\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"319\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/6595.jpeg 225w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/6595-212x300.jpeg 212w\" sizes=\"auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/>Z Ro\u015bciszewskim nie zgadza\u0142a si\u0119 Konstancja Hojnacka (&#8220;Wsp\u00f3\u0142\u017cycie z lud\u017ami. Kodeks towarzyski&#8221;, 1939), kt\u00f3ra stwierdzi\u0142a, \u017ce: &#8220;<em>O bi\u017cuterii u m\u0119\u017cczyzn nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107. Obr\u0105czka, dyskretny sygnet ani zegarek ni\u0105 nie jest \u2014 a poza tym chyba dyskretne spinki z prawdziwych pere\u0142 przy koszuli frakowej. Wszystko co ponadto \u2014 b\u0119dzie za du\u017co<\/em>&#8220;<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_2');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_2');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_2\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[2]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_2\" class=\"footnote_tooltip\">Konstancja Hojnacka, <em>Wsp\u00f3\u0142\u017cycie z lud\u017ami. Kodeks towarzyski<\/em>, \u017bnin, 1939, s. 151<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_2').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_2', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-671\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/obyczaje-towarzyskie-w-iext47839523.jpg\" alt=\"\" width=\"216\" height=\"350\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/obyczaje-towarzyskie-w-iext47839523.jpg 216w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/obyczaje-towarzyskie-w-iext47839523-185x300.jpg 185w\" sizes=\"auto, (max-width: 216px) 100vw, 216px\" \/>Maria z Colonna-Walewskich hr. Wielopolska, barwna posta\u0107 przedwojennej Polski, oddana Marsza\u0142kowi Pi\u0142sudskiemu oraz dzie\u0142u podniesienia poziomu kultury Polak\u00f3w, autorka poradnika &#8220;Obyczaje towarzyskie&#8221; z 1938 r. pisze o m\u0119skiej bi\u017cuterii tak: &#8220;<em>\u017cadnych pier\u015bcieni, chyba [\u017ce] obr\u0105czka lub sygnet. Kto nie posiada herbu \u2014 niech nie nosi sygnetu z monogramami. By\u0142oby to \u015bmiesznym ma\u0142powaniem prze\u017cytk\u00f3w, kiedy herb piecz\u0119towa\u0142 listy i dokumenty jako gwarancja ich nietykalno\u015bci. Sygnety s\u0105 z\u0142ote, ryte w krwawniku, rubinie, szafirze, szmaragdzie. Dla m\u0119\u017cczyzn najodpowiedniejszy krwawnik. S\u0105 panowie, kt\u00f3rzy nosz\u0105 dla pietyzmu pami\u0105tkowe pier\u015bcienie szczypi\u00f3rniackie, legionowe itp. Lepiej wszystkim tym pami\u0105tkom jednak w gablotce<\/em>&#8220;<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_3');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_3');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_3\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[3]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_3\" class=\"footnote_tooltip\">M. z Colonna-Walewskich hr. Wielopolska, <em>Obyczaje towarzyskie<\/em>, Lw\u00f3w 1938, s. 182<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_3').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_3', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Na tych trzech m\u00f3g\u0142bym zako\u0144czy\u0107 przegl\u0105d poradnik\u00f3w, bo w\u0142a\u015bciwie napisano w nich wszystko co najwa\u017cniejsze, a co mo\u017cna podsumowa\u0107 kr\u00f3tko: zakaz noszenia sygnet\u00f3w herbowych dotyczy jedynie tych, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 prawa do herbu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">A jednak nie mog\u0142em si\u0119 powstrzyma\u0107 przed si\u0119gni\u0119ciem po powojenne i wsp\u00f3\u0142czesne podr\u0119czniki savoir-vivre&#8217;u opublikowane w Polsce. Poprzesta\u0142em na przejrzeniu blisko 40.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W pierwszych latach po II wojnie \u015bwiatowej i we wczesnym PRL, noszenie sygnetu herbowego nie by\u0142o szczeg\u00f3lnie rozs\u0105dne i mog\u0142o sko\u0144czy\u0107 si\u0119 d\u0142u\u017cszym pobytem w jednym z wi\u0119zie\u0144 UB albo gorzej. Poradniki z czas\u00f3w PRL dyskretnie przemilczaj\u0105 temat sygnet\u00f3w herbowych. Nie wspominaj\u0105 o nich w swoich bestsellerach ani Irena Gumowska, ani Janina Nosarzewska, kt\u00f3ra znana jest pokoleniom Polak\u00f3w pod pseudonimem Jan Kamyczek (nie polecam go \u2014 ale o tym innym razem). W miar\u0119 os\u0142abiania re\u017cimu komunistycznego zainteresowanie polsk\u0105 kultur\u0105 i obyczajami \u00a0dawnych elit stopniowo ros\u0142o przybieraj\u0105c jedno z dw\u00f3ch obliczy.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-670\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/unnamed-4.jpg\" alt=\"\" width=\"285\" height=\"512\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/unnamed-4.jpg 285w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/unnamed-4-167x300.jpg 167w\" sizes=\"auto, (max-width: 285px) 100vw, 285px\" \/>Opisa\u0142 je rzeczowo, ale tak\u017ce wyj\u0105tkowo prawdziwie jak na rok publikacji (1984) w ksi\u0105\u017cce &#8220;Polski savoir-vivre&#8221;\u00a0Tadeusz Rojek wy\u015bmiewaj\u0105c snobizm, ale tak\u017ce oddaj\u0105c sprawiedliwo\u015b\u0107 tym Polakom, kt\u00f3rzy poszukuj\u0105c korzeni, herb\u00f3w i \u015blad\u00f3w rodzinnej przesz\u0142o\u015bci kierowali si\u0119 pobudkami czystymi i autentycznymi:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8220;<em>Znana publicystka Hanna Krall pisa\u0142a w tygodniku Polityka, \u017ce wielu jest takich, kt\u00f3rzy pragn\u0105 wyprowadzi\u0107 z dawnych epok ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 swojej rodziny i podejmuj\u0105 w tym celu indywidualne badania (\u2026). U schy\u0142ku XX wieku ogarn\u0119\u0142a ludzi fascynacja przesz\u0142o\u015bci\u0105 (\u2026). Polacy ju\u017c raz prze\u017cywali takie pielgrzymki w histori\u0119, poszukuj\u0105c autentyczno\u015bci, ci\u0105g\u0142o\u015bci swoich rod\u00f3w i swoich herb\u00f3w. By\u0142o to w okresie mi\u0119dzywojennym gdy istnia\u0142o oficjalnie Polskie Towarzystwo Heraldyczne, gdy wychodzi\u0142y czasopisma heraldyczne g\u0142osz\u0105ce wiar\u0119 w odbudow\u0119 instytucji szlachectwa (\u2026) gdy istnia\u0142y biura heraldyczne podejmuj\u0105ce si\u0119 wyprowadzania szlachectwa rodzinom nie zawsze do tego uprawnionym. Dlatego nie wszyscy, kt\u00f3rzy dzi\u015b b\u0142yskaj\u0105 sygnetem s\u0105 istotnie potomkami pierwszych herbowc\u00f3w. Niezale\u017cnie bowiem od kupowania sobie herb\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 plebejuszy bra\u0142a sobie herb iure caduco&#8221;<\/em>. I dalej pisze T. Rojek: <em>&#8220;Do dawnych motywacji heraldycznych poszukiwa\u0144 i weryfikacji przy\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 nowe po drugiej wojnie \u015bwiatowej. Po odbudowie dom\u00f3w z ruin i za\u0142o\u017ceniu rodzin, po odnalezieniu si\u0119 \u2014 a rozsypali si\u0119 Polacy dos\u0142ownie po ca\u0142ym \u015bwiecie \u2014 przysz\u0142a wewn\u0119trzna potrzeba innej odbudowy. Zacz\u0119li\u015bmy szuka\u0107 siebie w historii, \u015blad\u00f3w po przodkach i ich czynach. St\u0105d ogromna poczytno\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek historycznych, a przede wszystkim pami\u0119tnik\u00f3w, znikaj\u0105cych b\u0142yskawicznie z lad ksi\u0119garskich, st\u0105d tak\u017ce z analogicznych przyczyn zainteresowanie starymi przedmiotami, starymi portretami, kt\u00f3re mo\u017cna prezentowa\u0107 jako konterfekty antenat\u00f3w cudownie ocala\u0142e z po\u017cogi wojennej&#8221;.<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_4');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_4');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_4\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[4]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_4\" class=\"footnote_tooltip\">T. Rojek, Polski savoir-vivre, Warszawa 1984, s. 54, 56-57<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_4').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_4', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script><\/em><\/p>\n<figure id=\"attachment_672\" aria-describedby=\"caption-attachment-672\" style=\"width: 556px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-672 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/95.jpg\" alt=\"\" width=\"556\" height=\"420\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/95.jpg 556w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/95-300x227.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 556px) 100vw, 556px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-672\" class=\"wp-caption-text\">In\u017c. Stefan Karwowski przy portrecie &#8220;przodka&#8221;. Kadr z filmu &#8220;Czterdziestolatek&#8221; (TVP 1974-1977) w re\u017c. J. Gruzy. [\u017ar\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: http:\/\/sztukaniegryzie.pl\/portret-przodka\/]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">W ostatnim zdaniu mo\u017cna dostrzec wyra\u017an\u0105 aluzj\u0119 do snobizmu (podszywanie si\u0119 pod szlacht\u0119), kt\u00f3ry\u00a0odrodzi\u0142 si\u0119 i rozwin\u0105\u0142 w schy\u0142kowym okresie PRL, a trwa w najlepsze po dzi\u015b dzie\u0144. Jego wczesne przejawy jak\u017ce celnie ukaza\u0142 Jerzy Gruza w serialu &#8220;Czterdziestolatek&#8221; \u00a0w historii zakupu przez in\u017cyniera Karwowskiego w sklepie z antykami XIX-wiecznego portretu m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce zacz\u0105\u0142 prezentowa\u0107 go\u015bciom jako portret swojego przodka.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-674\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WITTLIN-VADEMECUM-DLA-SNOBKI-I-SNOBA-AUTOGRAF.jpeg\" alt=\"\" width=\"250\" height=\"400\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WITTLIN-VADEMECUM-DLA-SNOBKI-I-SNOBA-AUTOGRAF.jpeg 250w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/WITTLIN-VADEMECUM-DLA-SNOBKI-I-SNOBA-AUTOGRAF-188x300.jpeg 188w\" sizes=\"auto, (max-width: 250px) 100vw, 250px\" \/>Z my\u015bl\u0105 o takich klientach powsta\u0142a opublikowana jeszcze w 1975 r. ksi\u0105\u017ceczka Jerzego Wittlina &#8220;Vademecum dla snobki i snoba&#8221;. W tym prze\u015bmiewczym dzie\u0142ku, kt\u00f3re jest dzisiaj ciekaw\u0105 pami\u0105tk\u0105 odradzania si\u0119 w warunkach pa\u0144stwa oficjalnie robotniczo-ch\u0142opskiego, typowego snobizmu, nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 has\u0142a o sygnecie, w kt\u00f3rym Wittlin napisa\u0142 tak:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>&#8220;Sygnet. Z wyj\u0105tkiem zebra\u0144, na kt\u00f3rych my wyg\u0142aszamy referat, lub zebra\u0144, na kt\u00f3rych nam wyg\u0142aszaj\u0105 referat sygnet nosimy stale i do wszystkiego. Je\u015bli herb, kt\u00f3rym si\u0119 pos\u0142ugujemy jest znany i powszechnie ceniony, pozwalamy sobie na sygnet z\u0142oty, z oczkiem, na kt\u00f3rym wyryty jest herb, z kamienia p\u00f3\u0142szlachetnego. Je\u015bli herb, kt\u00f3rym si\u0119 pos\u0142ugujemy jest mniej znany, sygnet dajemy wykona\u0107 z dukatowego z\u0142ota, za\u015b oczko z herbem wype\u0142niamy kamieniem szlachetnym&#8221;.<\/em><span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_5');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_5');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_5\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[5]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_5\" class=\"footnote_tooltip\">J.\u00a0Wittlin, <em>Vademecum dla snobki i snoba, <\/em>Warszawa 1975, s. 151-152<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_5').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_5', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wittlin nie wspomina o innym zjawisku obecnym w codziennym \u017cyciu pa\u0144stwa ludowego \u2014 m\u0119skich pier\u015bcieniach z oczkiem (przewa\u017cnie czarny kamie\u0144 p\u00f3\u0142szlachetny) bez herbu i bez monogramu. Z tego powodu nie spos\u00f3b nazwa\u0107 ich sygnetami (nie przedstawiaj\u0105 \u017cadnego <em>signum<\/em>). W \u015brodowisku dawnych ziemian i szlachty nazywano je ironicznie &#8220;\u015blizgawkami&#8221;.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Koniec PRL-u przyspieszy\u0142 i zwielokrotni\u0142 opisane wy\u017cej zjawiska. W pierwszej po\u0142owie lat 90. XX w. dosz\u0142o do prawdziwej eksplozji mody na wszystko, co dot\u0105d by\u0142o zakazane lub \u017ale widziane, a kojarzy\u0142o si\u0119 z &#8220;dawnymi dobrymi czasami&#8221;. P\u00f3\u0142ki ksi\u0119garskich rega\u0142\u00f3w zacz\u0119\u0142y ugina\u0107 si\u0119 od wznowie\u0144 i nowych edycji herbarzy, pami\u0119tnik\u00f3w szlacheckich i album\u00f3w z fotografiami z \u017cycia codziennego ziemian. Grawerzy, gliptycy i gemmolodzy prze\u017cywali prawdziwe obl\u0119\u017cenie. Pami\u0119tam anegdot\u0119, kt\u00f3r\u0105 opowiedzia\u0142 mi jeden z warszawskich grawer\u00f3w. Klient \u2014 przedstawiciel nowej elity finansowej w modrej marynarce z obowi\u0105zkow\u0105 metk\u0105 producenta na r\u0119kawie, nosz\u0105cy nieszlacheckie nazwisko pojawi\u0142 si\u0119, aby zam\u00f3wi\u0107 sygnet herbowy. Na pytanie grawera o kt\u00f3ry herb chodzi, zapyta\u0142: &#8220;a co by pan doradzi\u0142? co jest teraz na topie?&#8221;.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Po roku 1989 rynek wydawniczy zala\u0142a kolejna fala poradnik\u00f3w savoir-vivre&#8217;u. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce zanim doczekali\u015bmy si\u0119 dzie\u0142 rodzimych autor\u00f3w z dziedzin, w kt\u00f3rych publikacje PRL-owskie by\u0142y bezu\u017cyteczne, poza ratowaniem si\u0119 reprintami dzie\u0142 mi\u0119dzywojennych i jeszcze starszych, uruchomiono poka\u017any import publikacji zagranicznych. Tylko w nielicznych przypadkach odpowiedzialny t\u0142umacz, za zgod\u0105 takiego\u017c wydawcy, dodawa\u0142 w przypisach uwagi o obcych polskiej kulturze poradach autora-cudzoziemca.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Co radz\u0105 autorzy poradnik\u00f3w prze\u0142omu XX i XXI wieku w sprawie sygnetu herbowego?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2014 nic, poniewa\u017c temat sygnet\u00f3w nadal jest przez autor\u00f3w poradnik\u00f3w pomijany. Ci nieliczni, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 do niego nawi\u0105za\u0107 nie s\u0105 zgodni w swoich opiniach.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Maciej A. Brzozowski i Roman Wysocki (2003 r.) ostrzegaj\u0105, \u017ce &#8220;sygnety mog\u0105 narazi\u0107 nas na szczeg\u00f3\u0142owe pytania heraldyczne&#8221;<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_6');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_6');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_6\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[6]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_6\" class=\"footnote_tooltip\">M. A. Brzozowski i R. Wysocki, <em>ABC dobrych manier<\/em>, Warszawa 2003, s. 24<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_6').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_6', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>. Rozumiem, \u017ce jest to przestroga adresowana do herbowych uzurpator\u00f3w.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Spo\u015br\u00f3d dw\u00f3ch autor\u00f3w uznanych podr\u0119cznik\u00f3w do protoko\u0142u dyplomatycznego ka\u017cdy ma inne zdanie. Edward Pietrzkiewicz (1998) w og\u00f3le nie wymienia w\u015br\u00f3d dopuszczalnej m\u0119skiej bi\u017cuterii \u2014 sygnet\u00f3w. Tomasz Or\u0142owski (2015) zalicza sygnet do &#8220;symbolicznych pami\u0105tek&#8221; i dopuszcza<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_7');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_7');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_7\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[7]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_7\" class=\"footnote_tooltip\">T. Or\u0142owski, <em>Protok\u00f3\u0142 dyplomatyczny. Mi\u0119dzy tradycj\u0105 a nowoczesno\u015bci\u0105<\/em>, Warszawa 2015, s. 453<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_7').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_7', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">W\u015br\u00f3d importowanych ekspert\u00f3w opinie tak\u017ce s\u0105 podzielone. Hiszpanka Arantxa Garcia de Castro (2003) jest przeciwna m\u0119skim sygnetom, jako ma\u0142o m\u0119skim<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_8');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_8');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_8\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[8]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_8\" class=\"footnote_tooltip\">A. G. de Castro,\u00a0<em>Poradnik dobrych manier<\/em>, Warszawa 2003, s. 137<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_8').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_8', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.\u00a0Niemiec, Georg Incze (1999) \u2014 dopuszcza, aby m\u0119\u017cczyzna nosi\u0142 sygnet, ale musi by\u0107 &#8220;naprawd\u0119 elegancki&#8221; oraz &#8220;jeden&#8221;<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_9');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_9');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_9\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[9]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_9\" class=\"footnote_tooltip\">G. Incze, <em>O kulturalnym zachowaniu<\/em>, Warszawa 1996, s. 107<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_9').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_9', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.\u00a0Jego rodak, Herbert Schwinghammer (2003) dopuszcza sygnety, ale zaleca, aby by\u0142y &#8220;skromne i niezbyt rzuca\u0142y si\u0119 w oczy&#8221;<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_10');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_10');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_10\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[10]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_10\" class=\"footnote_tooltip\">H. Schwinghammer,\u00a0<em>Wielka ksi\u0119ga savoir-vivre&#8217;u<\/em>, Warszawa 2003, s. 106<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_10').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_10', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>. Niemka (2002) zauwa\u017ca interesuj\u0105c\u0105 zmian\u0119 w obyczajach dotycz\u0105cych m\u0119skiej bi\u017cuterii. O ile <em>&#8220;dawniej obowi\u0105zywa\u0142a zasada: m\u0119\u017cczyzna nie powinien nosi\u0107 \u017cadnych ozd\u00f3b, oczywi\u015bcie opr\u00f3cz obr\u0105czki&#8221;<\/em>, a <em>&#8220;starsi panowie, kt\u00f3rzy chcieli podkre\u015bli\u0107 swoj\u0105 wa\u017cno\u015b\u0107 nosili tradycyjnie sygnety&#8221;,<\/em> o tyle <em>&#8220;dzi\u015b wskutek wp\u0142ywu kultury m\u0142odzie\u017cowej i nowego wizerunku m\u0119\u017cczyzny zmieni\u0142 si\u0119 stosunek do ozd\u00f3b. Przede wszystkim m\u0142odzi ludzie ch\u0119tnie nosz\u0105 liczne pier\u015bcionki (r\u00f3wnie\u017c na kciukach!) jako modne akcesoria&#8221;<\/em><span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_11');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_11');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_11\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[11]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_11\" class=\"footnote_tooltip\">A. Hurton <em>Wsp\u00f3\u0142czesny savoir-vivre<\/em>, Warszawa 2002, s. 99<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_11').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_11', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script><em>.\u00a0<\/em>Jednoznaczn\u0105 opini\u0119 na temat sygnet\u00f3w herbowych ma baronowa Nadine de Rotschild (2006)\u2014 sygnet herbowy jest dopuszczalnym dodatkiem do m\u0119skiego ubioru \u2014<em> &#8220;je\u015bli ma si\u0119 herb&#8221;<\/em><span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_12');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_12');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_12\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[12]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_12\" class=\"footnote_tooltip\">N. de Rotschild, <em>Savoir vivre XXI wieku,<\/em>\u00a02006, s. 32<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_12').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_12', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>)<em>.<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">A co to znaczy, \u017ce &#8220;ma si\u0119 herb&#8221;? W Polsce herb rodowy dziedziczy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie po rodzonym ojcu \u2014 zar\u00f3wno synowie, jak c\u00f3rki. Uwa\u017cam, \u017ce w przypadku dam mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce sygnet jest tak\u017ce \u00a0po prostu pier\u015bcionkiem (nierzadko pi\u0119knym, z gustown\u0105 opraw\u0105), wi\u0119c w ostateczno\u015bci dopuszcza\u0142bym noszenie przez dam\u0119 sygnetu z herbem, do kt\u00f3rego nie ma prawa, ale kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do bliskiego (w sensie stosunk\u00f3w uczuciowych) krewnego (niekoniecznie ojca) w dow\u00f3d ho\u0142du dla jego pami\u0119ci, a nie jako wyraz snobizmu. W przypadku m\u0119\u017cczyzn zasady s\u0105 restrykcyjne \u2014 noszenie sygnetu z herbem jest uprawnione tylko w przypadku, kiedy jest to herb ojca. Inaczej nale\u017cy to uzna\u0107 za uzurpacj\u0119.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>RODZAJE SYGNET\u00d3W<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cz\u0119\u015b\u0107 autor\u00f3w rozr\u00f3\u017cnia dwa rodzaje herbowej bi\u017cuterii noszonej na palcu \u2014 sygnet lub pier\u015bcie\u0144 herbowy. Oba maj\u0105 t\u0119 sam\u0105 funkcj\u0119 \u2014 sugeruj\u0105 szlacheckie pochodzenie nosz\u0105cej je osoby (zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce nie jest to snob, uzurpator lub ignorant). Sygnet dodatkowo s\u0142u\u017cy do odciskania wizerunku herbu w laku. Z tego drugiego powodu wizerunek herbu jest na sygnetach wyryty nieco g\u0142\u0119biej, a co najwa\u017cniejsze \u2014 w formie lustrzanego odbicia. Powoduje to, \u017ce wizerunek w laku ma ju\u017c w\u0142a\u015bciwy kierunek. Dotyczy to oczywi\u015bcie wy\u0142\u0105cznie herb\u00f3w z asymetrycznie u\u0142o\u017conymi figurami i god\u0142ami w tarczy oraz w klejnocie. Wizerunki symetryczne b\u0119d\u0105 wygl\u0105da\u0142y tak samo dla patrz\u0105cego na sygnet i na jego odcisk w laku.<\/p>\n<figure id=\"attachment_661\" aria-describedby=\"caption-attachment-661\" style=\"width: 600px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-661 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Korwin_signet-ring1.png\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"611\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Korwin_signet-ring1.png 600w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Korwin_signet-ring1-295x300.png 295w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-661\" class=\"wp-caption-text\">Oprawne w z\u0142oto intaglio sygnetu z wyobra\u017ceniem herbu Korwin wykonane z jasno pomara\u0144czowego karneolu. W\u0142asno\u015b\u0107 Zofii z K\u0142opotowskich herbu Korwin. Ok. 1944 [Gustavo Szwedowski de Korwin \/ Public domain]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sygnet sk\u0142ada si\u0119 najcz\u0119\u015bciej (bywaj\u0105 sygnety metalowe wykonane z jednego kawa\u0142ka metalu) z dw\u00f3ch element\u00f3w: oczka wykonanego z kamienia p\u00f3\u0142szlachetnego (najcz\u0119\u015bciej r\u00f3\u017cnych odmian chalcedonu, jak: karneol, onyks, sardonyks, agat, heliotrop \u2014 b\u0142\u0119dnie zwany krwawnikiem, czy hematyt \u2014 nazywany krwawnikiem z powodu czerwonej barwy, kt\u00f3r\u0105 ma w wersji sproszkowanej) \u00a0z p\u0142asko rze\u017abionym wizerunkiem herbu oraz oprawy \u2014 z\u0142otej lub srebrnej, rzadziej wykonanej z innego metalu.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-706\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/szeliga_sygnet.jpg\" alt=\"\" width=\"480\" height=\"537\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/szeliga_sygnet.jpg 480w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/szeliga_sygnet-268x300.jpg 268w\" sizes=\"auto, (max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-693 aligncenter\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/165638092.jpg\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/165638092.jpg 400w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/165638092-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/p>\n<p><figure id=\"attachment_694\" aria-describedby=\"caption-attachment-694\" style=\"width: 400px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-694 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/165638092_3.jpg\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/165638092_3.jpg 400w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/165638092_3-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-694\" class=\"wp-caption-text\">Intaglio z herbem Szeliga (zdj. 1) i Sas (zdj. 2 i 3) \u00a0wyrytym w heliotropie. Charakterystyczne czerwone nacieki sprawi\u0142y, \u017ce kamie\u0144 ten b\u0142\u0119dnie nazywa si\u0119 krwawnikiem (ta nazwa jest zarezerwowana dla hematytu) [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-708\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/doliwa_sygnet.jpg\" alt=\"\" width=\"697\" height=\"529\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/doliwa_sygnet.jpg 697w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/doliwa_sygnet-300x228.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 697px) 100vw, 697px\" \/><\/p>\n<figure id=\"attachment_707\" aria-describedby=\"caption-attachment-707\" style=\"width: 581px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-707 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/doliwa_sygnet4.jpg\" alt=\"\" width=\"581\" height=\"565\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/doliwa_sygnet4.jpg 581w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/doliwa_sygnet4-300x292.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 581px) 100vw, 581px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-707\" class=\"wp-caption-text\">Sygnet z intaglio z wizerunkiem herbu Doliwa. Prawdopodobnie kamie\u0144 jest dwuwarstwowy, klejony. [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_695\" aria-describedby=\"caption-attachment-695\" style=\"width: 640px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-695 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/146807579_2.jpg\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/146807579_2.jpg 640w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/146807579_2-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-695\" class=\"wp-caption-text\">Sygnet z herbem \u015alepowron [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Zdarzaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce oczka metalowe co mo\u017ce by\u0107 zar\u00f3wno zabiegiem celowym jak r\u00f3wnie\u017c efektem utraty oczka kamiennego \u2014 np. z powodu jego podarowania na szczytny cel w czasie zbi\u00f3rki charytatywnej. O takich gestach wzmiankuj\u0105 dawne pami\u0119tniki. Adam Granville podaje r\u00f3wnie\u017c inn\u0105 genez\u0119 oczek metalowych \u2014 wykonanych <em>pro memoria<\/em> &#8211; z kajdan zes\u0142a\u0144ca lub szcz\u0105tk\u00f3w rodowej szabli. Nawet je\u017celi to geneza tylko legendarna, to trzeba przyzna\u0107 \u2014 pi\u0119kna i jak\u017ce polska.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_689\" aria-describedby=\"caption-attachment-689\" style=\"width: 744px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-689 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/197412395.jpg\" alt=\"\" width=\"744\" height=\"556\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/197412395.jpg 744w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/197412395-300x224.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 744px) 100vw, 744px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-689\" class=\"wp-caption-text\">Metalowe oczko sygnetu z herbem Jastrz\u0119biec [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure><figure id=\"attachment_698\" aria-describedby=\"caption-attachment-698\" style=\"width: 510px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-698 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/122697939.jpg\" alt=\"\" width=\"510\" height=\"426\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/122697939.jpg 510w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/122697939-300x251.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 510px) 100vw, 510px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-698\" class=\"wp-caption-text\">Metalowe oczko sygnetu z herbem Ostoja [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure><figure id=\"attachment_703\" aria-describedby=\"caption-attachment-703\" style=\"width: 330px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-703 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/103133915.jpg\" alt=\"\" width=\"330\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/103133915.jpg 330w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/103133915-300x273.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 330px) 100vw, 330px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-703\" class=\"wp-caption-text\">Metalowe oczko sygnetu z herbem \u0141odzia\u00a0[\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pier\u015bcie\u0144 herbowy nie pe\u0142ni roli przeno\u015bnej piecz\u0119ci lakowej, co sprawia, \u017ce po pierwsze \u2014 wizerunek herbowy jest na nim ukazany w wersji nieodwr\u00f3conej (patrz\u0105cy na sygnet widzi go w wersji poprawnej), po drugie \u2014 ryt jest cz\u0119sto p\u0142ytszy, po trzecie \u2014 oczko jest nierzadko wykonane z delikatniejszych i kosztowniejszych materia\u0142\u00f3w ni\u017c w sygnecie \u2014 z kamienia szlachetnego lub z\u0142ota.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Do ulubionych przez polsk\u0105 szlacht\u0119 kamieni, z kt\u00f3rych wykonuje si\u0119 oczka herbowe nale\u017cy od stuleci krwawnik. Jego szaro-czarny kolor nie jest zbyt efektowny, ale wierzono, \u017ce ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci zdrowotne. Potarcie kartki ostr\u0105 kraw\u0119dzi\u0105 kamienia pozostawia czerwonaw\u0105 kresk\u0119. Zwyczajem, kt\u00f3ry jednak nie by\u0142 nigdy powszechny i nie sta\u0142 si\u0119 regu\u0142\u0105, by\u0142o wykonywanie oczek herbowych sygnet\u00f3w z kamieni w kolorze zbli\u017conym do barwy pola tarczy herbu. To by\u0107 mo\u017ce dodatkowy pow\u00f3d popularno\u015bci w Polsce krwawnika \u2014 wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich herb\u00f3w rodowych ma czerwone pole.<\/p>\n<figure id=\"attachment_676\" aria-describedby=\"caption-attachment-676\" style=\"width: 1024px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-676 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/4c9e29e546438ae3b946eba4f105.jpeg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"949\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/4c9e29e546438ae3b946eba4f105.jpeg 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/4c9e29e546438ae3b946eba4f105-300x278.jpeg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/4c9e29e546438ae3b946eba4f105-768x712.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-676\" class=\"wp-caption-text\">Sygnet z herbem Junosza. Oprawa z\u0142oto. Oczko: krwawnik, II po\u0142. XX w. [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\/oferta\/sygnet-herbowy-pieczetny-junosza-krwawnik-zloto-i7974412992.html\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kilka s\u0142\u00f3w warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 samemu wizerunkowi umieszczonemu w oczku pier\u015bcienia. W Polsce najcz\u0119\u015bciej przedstawia si\u0119 ca\u0142y wizerunek herbowy: otoczon\u0105 labrami tarcz\u0119 z he\u0142mem i koron\u0105 rangow\u0105, nad kt\u00f3r\u0105 widnieje klejnot herbowy. Na starszych i wi\u0119kszych pier\u015bcieniach mo\u017cna z rzadka spotka\u0107 tak\u017ce panoplia, czyli ozdobne kompozycje z element\u00f3w wojskowego ekwipunku &#8211; szabel, chor\u0105gwi, w\u0142\u00f3czni, armat, a nawet b\u0119bn\u00f3w i kul armatnich. To jednak rodzaj ornament\u00f3w spotykany cz\u0119\u015bciej na piecz\u0105tkach herbowych \u2014 innym i dzisiaj ju\u017c bardzo rzadko spotykanym i u\u017cywanym akcesorium.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-697 aligncenter\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/trzaska_2.jpg\" alt=\"\" width=\"320\" height=\"240\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/trzaska_2.jpg 320w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/trzaska_2-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 320px) 100vw, 320px\" \/><\/p>\n<figure id=\"attachment_696\" aria-describedby=\"caption-attachment-696\" style=\"width: 320px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-696 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/trzaska_2_1.jpg\" alt=\"\" width=\"320\" height=\"240\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/trzaska_2_1.jpg 320w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/trzaska_2_1-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 320px) 100vw, 320px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-696\" class=\"wp-caption-text\">Sygnet herbowy z metalowym oczkiem. Interesuj\u0105ca, rokokowa stylistyka tarczy herbowej i elementy panoplii mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o XVIII-wiecznej metryce oczka. Oprawa wydaje si\u0119 p\u00f3\u017aniejsza. Herb Trzaska. [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Wizerunek herbu mo\u017ce by\u0107 pozbawiony jakiego\u015b elementu ozdobnego &#8211; np. labr\u00f3w. Rzadsze s\u0105 w Polsce sygnety, na kt\u00f3rych widnieje tylko tarcza herbowa z umieszczon\u0105 na niej koron\u0105 rangow\u0105.<\/p>\n<figure id=\"attachment_686\" aria-describedby=\"caption-attachment-686\" style=\"width: 640px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-686 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/230903751_3.jpg\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/230903751_3.jpg 640w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/230903751_3-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-686\" class=\"wp-caption-text\">Herb Tr\u0105by \u2014 w uproszczonej heraldycznie formie: tarcza z koron\u0105 rangow\u0105 i klejnotem\u00a0\u00a0[\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Typowe dla heraldyki zachodniej, szczeg\u00f3lnie brytyjskiej, odr\u00f3\u017cnienie herb\u00f3w kobiet poprzez zastosowanie innego kszta\u0142tu tarczy (owal lub romb) oraz nieu\u017cywanie he\u0142mu, korony rangowej i klejnotu \u2014 w Polsce si\u0119 nie przyj\u0119\u0142o i zdarza si\u0119 bardzo rzadko. Sygnety damskie w Polsce s\u0105 na og\u00f3\u0142 jedynie nieco mniejsze. Czasami ich oprawa ma charakter bardziej zbli\u017cony do damskiej bi\u017cuterii.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_687\" aria-describedby=\"caption-attachment-687\" style=\"width: 640px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-687 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/239228555.jpg\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/239228555.jpg 640w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/239228555-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-687\" class=\"wp-caption-text\">Ma\u0142y sygnet damski (lub na ma\u0142y palec) z herbem Lis\u00a0[\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure><figure id=\"attachment_702\" aria-describedby=\"caption-attachment-702\" style=\"width: 505px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-702 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/103703222.jpg\" alt=\"\" width=\"505\" height=\"273\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/103703222.jpg 505w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/103703222-300x162.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 505px) 100vw, 505px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-702\" class=\"wp-caption-text\">Damski sygnet z herbem Jastrz\u0119biec odm. [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Z oczywistych powod\u00f3w, mniejsze s\u0105 tak\u017ce sygnety zak\u0142adane na ma\u0142y palec. Charakterystyczny dla polskiej szlachty fakt, \u017ce tym samym herbem pos\u0142ugiwa\u0142o si\u0119 wiele, niekoniecznie spokrewnionych ze sob\u0105 rodzin, przyni\u00f3s\u0142 nowy zwyczaj dodawania wok\u00f3\u0142 wizerunku herbu, na og\u00f3\u0142 po bokach u g\u00f3ry \u2014 inicja\u0142\u00f3w w\u0142a\u015bciciela. Inicja\u0142y rzadko pojawiaj\u0105 si\u0119 na sygnetach herbowych, cz\u0119\u015bciej \u2014 na piecz\u0119ciach herbowych.<\/p>\n<p><figure id=\"attachment_721\" aria-describedby=\"caption-attachment-721\" style=\"width: 585px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-721 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/sygnet_Pogonia_BP.jpg\" alt=\"\" width=\"585\" height=\"451\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/sygnet_Pogonia_BP.jpg 585w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/sygnet_Pogonia_BP-300x231.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 585px) 100vw, 585px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-721\" class=\"wp-caption-text\">Rzadko spotykana stylistyka sygnetu herbowego z inicja\u0142ami i panopliami (herb Pogonia). Prawdopodobnie wsp\u00f3\u0142czesna kopia. [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure><figure id=\"attachment_720\" aria-describedby=\"caption-attachment-720\" style=\"width: 640px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-720 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/traby.jpg\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/traby.jpg 640w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/traby-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-720\" class=\"wp-caption-text\">Piecz\u0105tka herbowa z herbem Tr\u0105by i inicja\u0142ami W.S. Uproszczona wersja herbu \u2014 bez he\u0142mu z labrami i klejnotem. [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>JAK NOSI\u0106 ?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tym, co \u0142\u0105czy wszystkie wymienione poradniki savoir-vivre&#8217;u, \u00a0nawet te, kt\u00f3re zezwalaj\u0105 na za\u0142o\u017cenie sygnetu herbowego \u2014 jest\u2026 brak porad jak nale\u017cy to robi\u0107 prawid\u0142owo. A sprawa wcale nie jest taka oczywista. T\u0119 poradnikow\u0105 luk\u0119 postanowi\u0142 uzupe\u0142ni\u0107 autor poradnika pt. &#8220;Gentleman&#8221;<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_13');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_13');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_13\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[13]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_13\" class=\"footnote_tooltip\">I wydanie: A. Granville, <em>Gentleman. Mam zasady<\/em>, Olszanica 2011; II wydanie: A. Granville, <em>Gentleman. Poradnik dla klas wy\u017cszych, <\/em>Olszanica 2019<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_13').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_13', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>, Georg Nowak-Krogh kryj\u0105cy si\u0119 pod pseudonimem literackim: Adam Granville.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-739\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/352x500.jpg\" alt=\"\" width=\"210\" height=\"290\" \/>Ksi\u0105\u017cka jest najbogatszym i najbardziej wszechstronnym tego typu poradnikiem napisanym przez polskiego autora i zdecydowanie zas\u0142uguje na polecenie. Autor posiada erudycyjn\u0105 wiedz\u0119 na poruszane tematy, kt\u00f3r\u0105 ch\u0119tnie dzieli si\u0119 z czytelnikiem. Jak do ka\u017cdego poradnika nale\u017cy jednak podchodzi\u0107 do tre\u015bci tej ksi\u0105\u017cki z koniecznym dystansem i nie przyjmowa\u0107 wszystkich zawartych tam informacji bezkrytycznie, szczeg\u00f3lnie, \u017ce autor jest w swoich pogl\u0105dach bardzo stanowczy i restrykcyjny, co prowadzi go czasami do twierdze\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 zaskakiwa\u0107 i budz\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Monsieur Granville odr\u00f3\u017cnia sygnety i pier\u015bcienie herbowe (<em>vide supra<\/em>), co jest podzia\u0142em spotykanym w literaturze zagranicznej i porz\u0105dkuj\u0105cym. W tym tek\u015bcie pos\u0142uguj\u0119 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej og\u00f3lnym okre\u015bleniem &#8220;sygnet&#8221; \u2014 dla uproszczenia wywodu, kt\u00f3ry dotyczy g\u0142\u00f3wnie sygnet\u00f3w. R\u00f3\u017cnice wskaza\u0142em wy\u017cej \u2014 to spos\u00f3b ukazania herbu i ewentualnie \u00a0materia\u0142, z kt\u00f3rego wykonuje si\u0119 oczka obu pier\u015bcieni (je\u017celi posiadaj\u0105 oczko \u2014 sygnet mo\u017ce by\u0107 wykonany z jednego kawa\u0142ka metalu).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Autor poradnika dodaje trzeci\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119, z kt\u00f3r\u0105 nie spotka\u0142em si\u0119 nigdy ani w literaturze ani w praktyce i dodam \u2014 \u017ce nie podzielam tego pogl\u0105du. Ot\u00f3\u017c uwa\u017ca on, \u017ce o ile pier\u015bcie\u0144 herbowy \u00a0wr\u0119cz nale\u017cy zak\u0142ada\u0107 do fraka i \u017cakietu, to nie wolno stosowa\u0107 go do mniej od\u015bwi\u0119tnych stroj\u00f3w. Sygnet herbowy to przedmiot nieomal roboczy, por\u00f3wnywalny z pi\u00f3rem i akt\u00f3wk\u0105, i jako taki mo\u017ce by\u0107 noszony wy\u0142\u0105cznie do ubior\u00f3w codziennych i nieoficjalnych (jak garnitur konferencyjny czy str\u00f3j typu <em>smart casual<\/em>). Pier\u015bcienia herbowego nie wolno tak\u017ce \u2014 zdaniem autora \u2014 zak\u0142ada\u0107 do smokingu jednorz\u0119dowego poniewa\u017c ma on:\u00a0<em>&#8220;zdecydowanie prywatny, zabawowy charakter, kt\u00f3ry k\u0142\u00f3ci si\u0119 z oficjalno-uroczystym charakterem (\u2026) pier\u015bcienia [herbowego]&#8221;.<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-717\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/371469936_1-1.jpg\" alt=\"\" width=\"480\" height=\"640\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/371469936_1-1.jpg 480w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/371469936_1-1-225x300.jpg 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><\/p>\n<figure id=\"attachment_719\" aria-describedby=\"caption-attachment-719\" style=\"width: 600px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-719 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/371469936_5-1.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"411\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/371469936_5-1.jpg 600w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/371469936_5-1-300x206.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-719\" class=\"wp-caption-text\">Du\u017cy pier\u015bcie\u0144 z intaglio z herbem Mogi\u0142a ukazanym w najbardziej ozdobnej formie \u2014 z pe\u0142nymi elementami heraldycznymi i dodatkowo z panopliami i inicja\u0142ami w\u0142a\u015bciciela lub w\u0142a\u015bcicielki [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Zgadzam si\u0119 natomiast z bardzo celn\u0105 og\u00f3ln\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105 autora dotycz\u0105c\u0105 noszenia sygnet\u00f3w w \u017cyciu codziennym: <em>&#8220;O ile pier\u015bcie\u0144 rodowy noszony do \u017cakietu czy fraka wygl\u0105da zawsze elegancko, o tyle noszenie na co dzie\u0144 sygnetu jest zbli\u017cone do subtelnej granicy mi\u0119dzy dobrym smakiem, a pretensjonalno\u015bci\u0105. Je\u017celi jednak mamy wyczucie stylu chroni\u0105ce przed przekroczeniem tej granicy, sygnetu nie powinni\u015bmy si\u0119 obawia\u0107&#8221;.<\/em><\/p>\n<figure id=\"attachment_756\" aria-describedby=\"caption-attachment-756\" style=\"width: 351px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-756 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/1874223.jpg\" alt=\"\" width=\"351\" height=\"500\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/1874223.jpg 351w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/1874223-211x300.jpg 211w\" sizes=\"auto, (max-width: 351px) 100vw, 351px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-756\" class=\"wp-caption-text\">Tamara \u0141empicka, Portret markiza de Sommi, 1925.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Autor kontynuuje sw\u00f3j wyw\u00f3d w formie zasad noszenia sygnetu, kt\u00f3re uwa\u017cam za prawid\u0142owe, chocia\u017c nie jestem tak restrykcyjny w doborze koloru metalu oprawy pier\u015bcienia lub sygnetu: <em>&#8220;Po pierwsze: jego noszenie musi mie\u0107 mocne uzasadnienie (je\u017celi jeste\u015bmy z Kowalskich, to z &#8220;tych&#8221; Kowalskich). Po drugie \u2014 sygnet powinien by\u0107 ma\u0142y i skromny. Jego najcenniejszym elementem powinien by\u0107 sam herb w\u0142a\u015bciciela. Po trzecie: kolor metalu powinien by\u0107 dobrany do koloru pozosta\u0142ej bi\u017cuterii jak spinki do mankiet\u00f3w czy zegarek. Do ubior\u00f3w nieoficjalnych rzadziej nosi si\u0119 \u017c\u00f3\u0142te z\u0142oto i dlatego b\u0119dziemy raczej korzystali z sygnetu z bia\u0142ego z\u0142ota lub platyny&#8221;.<\/em> Zasad\u0119 trzeci\u0105 mo\u017cna odnie\u015b\u0107 tylko do os\u00f3b, kt\u00f3re decyduj\u0105 si\u0119 na wykonanie nowego sygnetu lub posiadaj\u0105 kilka pier\u015bcieni z herbem. Ci, kt\u00f3rzy odziedziczyli sygnet po przodkach i zamierzaj\u0105 u\u017cywa\u0107, nie b\u0119d\u0105 przecie\u017c zmienia\u0107 oprawy, aby dostosowa\u0107 j\u0105 do spinek do mankiet\u00f3w. B\u0119dzie raczej odwrotnie.<\/p>\n<figure id=\"attachment_709\" aria-describedby=\"caption-attachment-709\" style=\"width: 722px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-709 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/sygnet1_a.jpg\" alt=\"\" width=\"722\" height=\"845\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/sygnet1_a.jpg 722w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/sygnet1_a-256x300.jpg 256w\" sizes=\"auto, (max-width: 722px) 100vw, 722px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-709\" class=\"wp-caption-text\">Rzadko spotykany sygnet z herbem genealogicznym \u2014 przedstawiaj\u0105cym w kolejnych polach skwadrowanej tarczy herb w\u0142a\u015bciciela (ojcowski), a tak\u017ce herb matki, babki ojczystej i babki macierzystej. Ksi\u0105\u017c\u0119ca mitra i figura je\u017ad\u017aca w polu pierwszym mo\u017ce wskazywa\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bciciel sygnetu wywodzi\u0142 si\u0119 z rodu ksi\u0105\u017c\u0105t Czartoryskich lub Sanguszk\u00f3w.\u00a0[\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Adam Granville uwa\u017ca, \u017ce pier\u015bcie\u0144 herbowy lub sygnet nosi si\u0119 prawid\u0142owo wy\u0142\u0105cznie na prawej d\u0142oni, przy czym tylko pier\u015bcie\u0144 herbowy wolno nosi\u0107 na palcu serdecznym, a sygnet \u2014 tylko na ma\u0142ym palcu. Nie uwa\u017cam tak kategorycznego stawiania sprawy za s\u0142uszne. Tak jak opisa\u0142 autor nosz\u0105 sygnety przede wszystkim Anglicy i Francuzi i zapewne od nich wzi\u0105\u0142 t\u0119 zasad\u0119. Dodam jednak, \u017ce Anglicy nosz\u0105 sygnet herbowy na d\u0142oni &#8220;niedominuj\u0105cej r\u0119ki&#8221;, czyli z zasady na lewej r\u0119ce. Francuzi \u2014 na r\u0119ce prawej, ale odmiennie w zale\u017cno\u015bci od tego czy sygnet herbowy nosi senior rodu lub jego najstarszy syn (na palcu serdecznym), czy m\u0142odsi synowie i cz\u0142onkowie m\u0142odszych linii \u2014 wtedy na ma\u0142ym palcu. W\u015br\u00f3d Polak\u00f3w by\u0142o i jest nadal wielu mi\u0142o\u015bnik\u00f3w angielskiego stylu i obyczaj\u00f3w, co sprawia, \u017ce mo\u017cna u nas spotka\u0107 osoby nosz\u0105ce sygnet na ma\u0142ym palcu, a nawet na prawej d\u0142oni. Nie jest to ani b\u0142\u0105d ani jedyny poprawny spos\u00f3b noszenia pier\u015bcieni herbowych. S\u0105 tak\u017ce inne sposoby, w tym taki, kt\u00f3ry mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako tradycyjnie polski.<\/p>\n<figure id=\"attachment_665\" aria-describedby=\"caption-attachment-665\" style=\"width: 2191px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-665 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_9962-scaled.jpg\" alt=\"\" width=\"2191\" height=\"2560\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_9962-scaled.jpg 2191w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_9962-257x300.jpg 257w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_9962-876x1024.jpg 876w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_9962-768x897.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_9962-1315x1536.jpg 1315w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_9962-1753x2048.jpg 1753w\" sizes=\"auto, (max-width: 2191px) 100vw, 2191px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-665\" class=\"wp-caption-text\">Sygnet noszony w stylu angielskim (na ma\u0142ym palcu prawej d\u0142oni). H. Gadomska-D\u0105browska, &#8220;Portret lekarza, mjr. Tadeusza Gadomskiego&#8221;, 1934. Zbiory Muzeum im. L. Wycz\u00f3\u0142kowskiego w Bydgoszczy.<\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Polska szlachta tradycyjnie nosi\u0142a pier\u015bcienie na serdecznym palcu lewej r\u0119ki, kt\u00f3ry nazywano &#8220;palcem pier\u015bciennym&#8221; (<i>digitus annularis)<\/i>. Wierzono, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do przekaz\u00f3w staro\u017cytnych Rzymian \u2014 \u017ce jest po\u0142\u0105czony bezpo\u015brednio z sercem i emanuje specjaln\u0105 energi\u0105. By\u0107 mo\u017ce z tego powodu obr\u0105czki nosi si\u0119 w Polsce na prawej d\u0142oni (lewa by\u0142a zaj\u0119ta na sygnet). Noszenie sygnetu na lewej d\u0142oni t\u0142umaczy si\u0119 tak\u017ce faktem cz\u0119stego pos\u0142ugiwania si\u0119 przez pan\u00f3w braci szabl\u0105. Faktem jest, \u017ce pier\u015bcie\u0144 na palcu nie pomaga w pewnym chwycie szabli, a na jego zdj\u0119cie mog\u0142o nie by\u0107 czasu w nag\u0142ej potrzebie si\u0119gni\u0119cia po bro\u0144.<\/p>\n<figure id=\"attachment_757\" aria-describedby=\"caption-attachment-757\" style=\"width: 1280px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-757 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Marcello_Bacciarelli_-_Portret_Stanis\u0142awa_Augusta_z_klepsydr\u0105.jpg\" alt=\"\" width=\"1280\" height=\"1697\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Marcello_Bacciarelli_-_Portret_Stanis\u0142awa_Augusta_z_klepsydr\u0105.jpg 1280w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Marcello_Bacciarelli_-_Portret_Stanis\u0142awa_Augusta_z_klepsydr\u0105-226x300.jpg 226w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Marcello_Bacciarelli_-_Portret_Stanis\u0142awa_Augusta_z_klepsydr\u0105-772x1024.jpg 772w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Marcello_Bacciarelli_-_Portret_Stanis\u0142awa_Augusta_z_klepsydr\u0105-768x1018.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Marcello_Bacciarelli_-_Portret_Stanis\u0142awa_Augusta_z_klepsydr\u0105-1159x1536.jpg 1159w\" sizes=\"auto, (max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-757\" class=\"wp-caption-text\">Marcello Baciarelli, Portret Stanis\u0142awa Augusta z klepsydr\u0105, 1793 (sygnet na ma\u0142ym palcu lewej d\u0142oni)<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_758\" aria-describedby=\"caption-attachment-758\" style=\"width: 411px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-758 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/05116ea8dcff496391003c2cfcac6ac8.jpg\" alt=\"\" width=\"411\" height=\"537\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/05116ea8dcff496391003c2cfcac6ac8.jpg 411w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/05116ea8dcff496391003c2cfcac6ac8-230x300.jpg 230w\" sizes=\"auto, (max-width: 411px) 100vw, 411px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-758\" class=\"wp-caption-text\">malarz nieznany, Portret Rocha Zbijewskiego herbu Rola, II po\u0142. XVIII w. (sygnet na palcu pier\u015bciennym).<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_759\" aria-describedby=\"caption-attachment-759\" style=\"width: 1655px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-759 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/102775438_3233003620064590_7679611162601717760_o.jpg\" alt=\"\" width=\"1655\" height=\"2048\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/102775438_3233003620064590_7679611162601717760_o.jpg 1655w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/102775438_3233003620064590_7679611162601717760_o-242x300.jpg 242w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/102775438_3233003620064590_7679611162601717760_o-828x1024.jpg 828w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/102775438_3233003620064590_7679611162601717760_o-768x950.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/102775438_3233003620064590_7679611162601717760_o-1241x1536.jpg 1241w\" sizes=\"auto, (max-width: 1655px) 100vw, 1655px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-759\" class=\"wp-caption-text\">malarz nieznany, Portret Micha\u0142a Tyszkiewicza herbu Leliwa, hetmana polnego W.Ks.Litewskiego (sygnet na ma\u0142ym palcu prawej d\u0142oni).<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_760\" aria-describedby=\"caption-attachment-760\" style=\"width: 581px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-760 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/102382700_3233001023398183_2037902384985800704_n-2.jpg\" alt=\"\" width=\"581\" height=\"800\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/102382700_3233001023398183_2037902384985800704_n-2.jpg 581w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/102382700_3233001023398183_2037902384985800704_n-2-218x300.jpg 218w\" sizes=\"auto, (max-width: 581px) 100vw, 581px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-760\" class=\"wp-caption-text\">malarz nieznany, Portret Andrzeja Ukolskiego herbu Ko\u015bciesza, ciwuna i podkomorzego trockiego (sygnet na palcu serdecznym prawej d\u0142oni)<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Analiza wybranych przyk\u0142ad\u00f3w ikonografii z czas\u00f3w staropolskich &#8211; przy zachowaniu wymaganego sceptycyzmu co do realizmu tych dzie\u0142 tworzonych cz\u0119sto przez \u015bredniej klasy rzemie\u015blnik\u00f3w \u2014 nie daje nam jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o obowi\u0105zuj\u0105ce w\u015br\u00f3d Sarmat\u00f3w zasady. Jeden portrecista m\u00f3g\u0142 zadba\u0107 o pe\u0142ny realizm przedstawienia, inny \u2014 szczeg\u00f3lnie maluj\u0105cy portret imaginacyjny, a nie pozowany z natury \u2014 m\u00f3g\u0142 kierowa\u0107 si\u0119 bardziej zasadami kompozycji i ukaza\u0107 pier\u015bcie\u0144 na tej d\u0142oni, kt\u00f3r\u0105 by\u0142o wida\u0107 o czym decydowa\u0142o ustawienie korpusu portretowanego. Mo\u017cna wi\u0119c znale\u017a\u0107 portrety, na kt\u00f3rych jegomo\u015b\u0107 pan nosi sygnet na lewej lub prawej d\u0142oni, na ma\u0142ym lub serdecznym palcu.<\/p>\n<figure id=\"attachment_712\" aria-describedby=\"caption-attachment-712\" style=\"width: 600px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-712 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/MDI5ODUwYiUoVzl3egxvMGsPbS08VWFmPBd1Zno4YnJ5BTdwZUdiLWdCP2olG2IlZlNgLiUSKmt6AXd0YFg9JTlqJCs4GD8rPkYkLQpBfXRnXz8hMlUw.jpeg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"400\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/MDI5ODUwYiUoVzl3egxvMGsPbS08VWFmPBd1Zno4YnJ5BTdwZUdiLWdCP2olG2IlZlNgLiUSKmt6AXd0YFg9JTlqJCs4GD8rPkYkLQpBfXRnXz8hMlUw.jpeg 600w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/MDI5ODUwYiUoVzl3egxvMGsPbS08VWFmPBd1Zno4YnJ5BTdwZUdiLWdCP2olG2IlZlNgLiUSKmt6AXd0YFg9JTlqJCs4GD8rPkYkLQpBfXRnXz8hMlUw-300x200.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-712\" class=\"wp-caption-text\">Noszenie sygnetu herbowego przez Bronis\u0142awa Komorowskiego (maj\u0105cego do tego prawo) nie spodoba\u0142o si\u0119 sporej cz\u0119\u015bci opinii publicznej i by\u0142o \u017ar\u00f3d\u0142em krytyki kandydata w wyborach prezydenckich. Mia\u0142o to sk\u0142oni\u0107 prezydenta do czasowej rezygnacji z noszenia sygnetu. Na zdj\u0119ciu widzimy spos\u00f3b noszenia sygnetu na mod\u0142\u0119 polsk\u0105 (na serdecznym palcu lewej d\u0142oni) [Autor fotografii: Lech Muszy\u0144ski, PAP. \u0179r\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/wiadomosci.wp.pl\/prezydent-bronislaw-komorowski-uda-sie-na-ukraine-6025263012803713a\">Wirtualna Polska<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pier\u015bcie\u0144 nosi si\u0119 oczkiem na zewn\u0105trz d\u0142oni, czyli (jak czytamy u A. Granville&#8217;a) <em>en baise-main<\/em> (fr. &#8220;do ca\u0142owania&#8221;). Odwrotnie, czyli <em>en bagarre<\/em> (fr. &#8220;do bicia&#8221;) nosi go cz\u0119sto, zdaniem Granville&#8217;a,\u00a0szlachta i arystokracja francuska. Zwyczaj ten ma si\u0119 wywodzi\u0107 jeszcze z czas\u00f3w rewolucji we Francji, kiedy epatowanie herbem mog\u0142o mie\u0107 dla nosiciela tragiczny rezultat.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Najwi\u0119ksze w\u0105tpliwo\u015bci wzbudza odpowied\u017a na pytanie o prawid\u0142ow\u0105 regu\u0142\u0119 okre\u015blaj\u0105c\u0105 kierunek zak\u0142adania sygnetu herbowego. Mnie i wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b, kt\u00f3re o to pyta\u0142em uczono, \u017ce powinno si\u0119 nosi\u0107 go w taki spos\u00f3b, aby osoba patrz\u0105ca na d\u0142o\u0144 skierowan\u0105 palcami do do\u0142u widzia\u0142a wizerunek herbu w spos\u00f3b prawid\u0142owy. Patrz\u0105cy na swoj\u0105 d\u0142o\u0144 z sygnetem w\u0142a\u015bciciel powinien wi\u0119c widzie\u0107 go w formie odwr\u00f3conej g\u00f3r\u0105 do do\u0142u. Jest to uzasadnione zar\u00f3wno rol\u0105 pier\u015bcienia jako piecz\u0119ci (odcisk mo\u017cna wykona\u0107 bez zdejmowania sygnetu z palca), a tak\u017ce jego dawnym przeznaczeniem \u2014 do ca\u0142owania.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u00f3j przyjaciel, do kt\u00f3rego wiedzy i orientacji w \u015brodowisku szlachecko-ziemia\u0144skim mam pe\u0142ne zaufanie zdradzi\u0142 mi, \u017ce w jego rodzinie uczono, \u017ce sygnet &#8220;nosi si\u0119 dla siebie, a nie dla innych&#8221;, dlatego powinno si\u0119 nosi\u0107 go odwrotnie ni\u017c opisa\u0142em wy\u017cej. Jak wida\u0107 nie wypracowano uniwersalnej zasady. Ja sk\u0142aniam si\u0119 do tej, kt\u00f3rej mnie uczono \u2014 oczywi\u015bcie nie dlatego, \u017ce sygnet nosi si\u0119 dla innych.<\/p>\n<figure id=\"attachment_666\" aria-describedby=\"caption-attachment-666\" style=\"width: 480px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-666 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_9963.jpeg\" alt=\"\" width=\"480\" height=\"640\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_9963.jpeg 480w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_9963-225x300.jpeg 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-666\" class=\"wp-caption-text\">Sygnet za\u0142o\u017cony z tarcz\u0105 zwr\u00f3con\u0105 w kierunku przegubu d\u0142oni. Moim zdaniem \u2014 niew\u0142a\u015bciwie, ale szanuj\u0119 odmienne zapatrywania na ten temat \u00a0(H. Gadomska-D\u0105browska, &#8220;Portret lekarza, mjr. Tadeusza Gadomskiego&#8221;, 1934 &#8211; fragment)<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Granville pisz\u0105c, \u017ce sygnet czy pier\u015bcie\u0144 herbowy noszony nieprawid\u0142owo (odwrotnie) sugeruje, \u017ce dany r\u00f3d wymar\u0142 \u2014 zaprzecza zasadzie, \u017ce pier\u015bcienie herbowe mog\u0105 nosi\u0107 wy\u0142\u0105cznie osoby, kt\u00f3re maj\u0105 do tego prawo. Skoro tak \u2014 nosz\u0105ca sygnet osoba jest dowodem na to, \u017ce r\u00f3d jeszcze nie wymar\u0142.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-742\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/prince-charles-ring-camilla-1530729524.jpg\" alt=\"\" width=\"768\" height=\"514\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/prince-charles-ring-camilla-1530729524.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/prince-charles-ring-camilla-1530729524-300x201.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/p>\n<figure id=\"attachment_743\" aria-describedby=\"caption-attachment-743\" style=\"width: 768px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-743 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/prince-charles-signet-ring-1530729282.jpg\" alt=\"\" width=\"768\" height=\"580\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/prince-charles-signet-ring-1530729282.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/prince-charles-signet-ring-1530729282-300x227.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-743\" class=\"wp-caption-text\">Ksi\u0105\u017c\u0119 Walii, Karol, od zawsze nosi sw\u00f3j sygnet na ma\u0142ym palcu lewej d\u0142oni. Co ciekawe (i co wida\u0107 na zdj\u0119ciu), przywi\u0105zuje tak\u017ce wag\u0119 do kierunku w jakim skierowany jest rysunek na pier\u015bcieniu [\u017ar\u00f3d\u0142o: Pinterest.com \/ Getty Images]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ciekawe s\u0105 pomys\u0142y autora na odr\u00f3\u017cnienie kawaler\u00f3w i \u017conatych cz\u0142onk\u00f3w rodu poprzez noszenie sygnetu w wersji \u2014 odpowiednio: oczkiem do \u015brodka lub na zewn\u0105trz. Nie spotka\u0142em si\u0119 nigdy z tym zwyczajem, ale nie mam podstaw, by podwa\u017ca\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 tej informacji w odniesieniu do wybranych rod\u00f3w. We Francji bardzo popularne s\u0105 sygnety z\u0142ote, stanowi\u0105ce jednolit\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, bez wyodr\u0119bnionego oczka.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-677\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/abdank2.jpg\" alt=\"\" width=\"700\" height=\"522\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/abdank2.jpg 700w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/abdank2-300x224.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/p>\n<figure id=\"attachment_685\" aria-describedby=\"caption-attachment-685\" style=\"width: 397px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-685 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/285481518.jpg\" alt=\"\" width=\"397\" height=\"416\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/285481518.jpg 397w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/285481518-286x300.jpg 286w\" sizes=\"auto, (max-width: 397px) 100vw, 397px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-685\" class=\"wp-caption-text\">Nietypowa, uwsp\u00f3\u0142cze\u015bniona stylistyka sygnetu herbowego zdradzaj\u0105ca mi\u0119dzywojenn\u0105 metryk\u0119. Herby Awdaniec (u g\u00f3ry) i Drogomir. Warto doda\u0107, \u017ce pola tarcz obu herb\u00f3w s\u0105 czerwone. Dobieranie koloru do kamienia tarczy nie jest konieczne. [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/archiwum.allegro.pl\">Archiwum Allegro<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>JAK U\u017bYWA\u0106 ?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Obecnie nie praktykuje si\u0119 ca\u0142owania pier\u015bcienia herbowego na znak ho\u0142du, lojalno\u015bci lub szacunku (ten obyczaj dotyczy dzisiaj prawie wy\u0142\u0105cznie najwy\u017cszych hierarch\u00f3w duchowie\u0144stwa \u2014 przede wszystkim papie\u017ca, rzadziej kardyna\u0142\u00f3w, ale i ta praktyka zamiera).<\/p>\n<figure id=\"attachment_744\" aria-describedby=\"caption-attachment-744\" style=\"width: 474px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-744 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/8500623039de9bd0c802bb2273f6d1bb-roman-catholic-pope-francis.jpg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"309\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/8500623039de9bd0c802bb2273f6d1bb-roman-catholic-pope-francis.jpg 474w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/8500623039de9bd0c802bb2273f6d1bb-roman-catholic-pope-francis-300x196.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-744\" class=\"wp-caption-text\">Pier\u015bcie\u0144 Rybaka noszona przez papie\u017cy. Ka\u017cdy papie\u017c ma inny wz\u00f3r pier\u015bcienia. Na zdj\u0119ciu pier\u015bcie\u0144 Ojca \u015awi\u0119tego Benedykta XVI. Jak wida\u0107 \u2014 skierowany rysunkiem w kierunku patrz\u0105cego.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\">Jedynym sposobem u\u017cycia sygnetu inaczej ni\u017c jako ozdobnego dodatku do m\u0119skiego stroju jest odciskanie podobizny herbu na lakowej piecz\u0119ci. Herbowymi piecz\u0119ciami lakowymi opatruje si\u0119 szczeg\u00f3lnie wa\u017cne listy oraz dokumenty jak uroczyste deklaracje, akty ko\u0144cz\u0105ce sp\u00f3r (np. protok\u00f3\u0142 sprawy honorowej lub wyrok s\u0105du honorowego), traktaty pokojowe, umowy itp.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bardzo ciekawym i ma\u0142o znanym przyk\u0142adem zastosowania sygnetu herbowego by\u0142 akt podpisania Traktatu Wersalskiego w czerwcu 1919 r. Dw\u00f3ch przedstawicieli Polski \u2014 Roman Dmowski i Ignacy J. Paderewski przy\u0142o\u017cyli na dokumencie odcisk w laku piecz\u0119ci herbowych. Co ciekawe, Ignacy J. Paderewski wycisn\u0105\u0142 w laku herb Jelita, kt\u00f3rym piecz\u0119towa\u0142a si\u0119 jego rodzina. Nie by\u0142a to jednak piecz\u0119\u0107 Paderewskiego, ale wsp\u00f3\u0142herbowca. Sygnetu lub piecz\u0119ci herbowej u\u017cyczy\u0142 mu bowiem sam Maurycy hr. Zamoyski <span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_14');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_14');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_14\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[14]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_14\" class=\"footnote_tooltip\">\u201e\u017bycie Podkarpackie&#8221;. Dodatek historyczny Instytutu Pami\u0119ci Narodowej Oddzia\u0142 w Rzeszowie z okazji 100. rocznicy podpisania Traktatu Wersalskiego, 26 czerwca 2019 r.<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_14').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_14', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>, ordynat, ziemianin, najwi\u0119kszy posiadacz ziemski w II Rzeczypospolitej, polityk &#8211; w\u00f3wczas szef Komitetu Narodowego Polskiego (KNP), p\u00f3\u017aniej dzia\u0142acz Stronnictwa Narodowego, kandydat i faworyt w pierwszych wyborach prezydenckich, w kt\u00f3rych przegra\u0142 z Gabrielem Narutowiczem. Praktyka pos\u0142ugiwania si\u0119 &#8220;sygnetem przyjacielskim&#8221;, czyli nale\u017c\u0105cym do innej osoby\u00a0sygnetem herbowym z tym samym herbem znana jest z czas\u00f3w staropolskich. Co ciekawe, o ile Paderewscy wywodz\u0105cy si\u0119 z ziemi drohickiej, piecz\u0119tuj\u0105 si\u0119 Jelitami, Dmowskim w Heroldii rosyjskiej przypisano b\u0142\u0119dnie herb Pob\u00f3g. To do\u015b\u0107 cz\u0119sta praktyka Heroldii Rosyjskiej, kt\u00f3rej pok\u0142osiem jest mn\u00f3stwo b\u0142\u0119d\u00f3w z przypisaniem rodzinie w\u0142a\u015bciwego herbu pokutuj\u0105cych po dzi\u015b dzie\u0144. \u00a0W tym przypadku Dmowskim przypisano herb Pob\u00f3g od DmoCHOwskich, ale \u017ce jest na to urz\u0119dowe potwierdzenie heroldii mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce Dmowski mia\u0142 prawo do u\u017cywania Poboga. Jak podaje literatura \u2014 Dmowski odcisn\u0105\u0142 pod Traktatem w\u0142asn\u0105 piecz\u0119\u0107 z Pobogiem<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_15');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_654_1('footnote_plugin_reference_654_1_15');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_654_1_15\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[15]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_654_1_15\" class=\"footnote_tooltip\">A.A.Goska, A.M.Nowik, <em>Wierno\u015b\u0107 polskiej tradycji szlacheckiej. Potwierdzenie szlachectwa braci Romana Dmowskiego<\/em>, &#8220;Rocznik Mazowiecki&#8221; 2009, nr 21, s. 301, 305<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_654_1_15').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_654_1_15', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>. Sk\u0105d j\u0105 wzi\u0105\u0142? Zam\u00f3wi\u0142 sobie w Pary\u017cu specjalnie na t\u0119 wyj\u0105tkow\u0105 okazj\u0119.<\/p>\n<figure id=\"attachment_747\" aria-describedby=\"caption-attachment-747\" style=\"width: 1028px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-747 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Zrzut-ekranu-2020-06-7-o-17.32.30.png\" alt=\"\" width=\"1028\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Zrzut-ekranu-2020-06-7-o-17.32.30.png 1028w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Zrzut-ekranu-2020-06-7-o-17.32.30-300x190.png 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Zrzut-ekranu-2020-06-7-o-17.32.30-1024x647.png 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Zrzut-ekranu-2020-06-7-o-17.32.30-768x486.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1028px) 100vw, 1028px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-747\" class=\"wp-caption-text\">Jedna z kart Traktatu Wersalskiego z podpisami polskich reprezentant\u00f3w. Podpis i herb Romana Dmowskiego jest drugi od g\u00f3ry z lewej strony, a I.J.Paderewskiego \u2014 trzeci.<\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Chocia\u017c jest co najmniej kilka technik piecz\u0119towania list\u00f3w lakow\u0105 piecz\u0119ci\u0105 z herbem \u2014 wszystkie sprowadzaj\u0105 si\u0119 do tej samej sekwencji wydarze\u0144 \u2014 rozgrzania laku do temperatury, kt\u00f3ra zmieni jego stan skupienia ze sta\u0142ego w p\u0142ynny, wylania niewielkiej ilo\u015bci laku na skrzyde\u0142ko zamykaj\u0105ce \u00a0kopert\u0119 lub arkusz papieru listowego, wreszcie \u2014 odci\u015bni\u0119cie w takim p\u0142ynnym laku pier\u015bcienia z herbem. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce je\u017celi lak przywrze do kamienia z wygrawerowanym herbem, jego drobinki b\u0119dzie bardzo trudno usun\u0105\u0107 z zag\u0142\u0119bie\u0144 wkl\u0119s\u0142ego rytu. Aby tego unikn\u0105\u0107 wystarczy przed odci\u015bni\u0119ciem sygnetu w laku zwil\u017cy\u0107 jego powierzchni\u0119. Wi\u0119kszej wprawy \u00a0wymaga zastosowanie kombinowanej techniki odci\u015bni\u0119cia w laku dwukolorowej piecz\u0119ci, gdzie kolor laku utworzy t\u0142o, a owalne oczko \u00a0z herbem b\u0119dzie mia\u0142o kolor bia\u0142awy lub ciemno szary. Wymaga to zastosowania m\u0105ki i obsypania ni\u0105 mokrego oczka sygnetu. Ostrzegam, \u017ce eksperyment mo\u017ce si\u0119 nie powie\u015b\u0107 co dotyczy zar\u00f3wno ryzyka trwalszego zabrudzenia p\u0142askorze\u017abionego wizerunku wyrytego na sygnecie, jak i nieuzyskania oczekiwanego, estetycznego odbicia herbu na piecz\u0119ci lakowej. Ja uwa\u017cam odcisk w laku za zupe\u0142nie wystarczaj\u0105cy dla osi\u0105gni\u0119cia w\u0142a\u015bciwego efektu.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-724\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0180.jpg\" alt=\"\" width=\"806\" height=\"605\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0180.jpg 806w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0180-300x225.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0180-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 806px) 100vw, 806px\" \/> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-725\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0181.jpg\" alt=\"\" width=\"806\" height=\"605\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0181.jpg 806w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0181-300x225.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0181-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 806px) 100vw, 806px\" \/> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-727\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0198.jpg\" alt=\"\" width=\"806\" height=\"605\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0198.jpg 806w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0198-300x225.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0198-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 806px) 100vw, 806px\" \/> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-728\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0202.jpg\" alt=\"\" width=\"806\" height=\"605\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0202.jpg 806w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0202-300x225.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0202-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 806px) 100vw, 806px\" \/> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-729\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0204.jpg\" alt=\"\" width=\"806\" height=\"605\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0204.jpg 806w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0204-300x225.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0204-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 806px) 100vw, 806px\" \/><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-726\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0209.jpg\" alt=\"\" width=\"806\" height=\"605\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0209.jpg 806w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0209-300x225.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0209-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 806px) 100vw, 806px\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<figure id=\"attachment_723\" aria-describedby=\"caption-attachment-723\" style=\"width: 806px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-723 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0224.jpg\" alt=\"\" width=\"806\" height=\"605\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0224.jpg 806w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0224-300x225.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/IMG_0224-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 806px) 100vw, 806px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-723\" class=\"wp-caption-text\">Odcisk herbu Roch w laku w czterech kolorach<\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"speaker-mute footnotes_reference_container\"> <div class=\"footnote_container_prepare\"><p><span role=\"button\" tabindex=\"0\" class=\"footnote_reference_container_label pointer\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_654_1();\">Przypisy:<\/span><span role=\"button\" tabindex=\"0\" class=\"footnote_reference_container_collapse_button\" style=\"display: none;\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_654_1();\">[<a id=\"footnote_reference_container_collapse_button_654_1\">+<\/a>]<\/span><\/p><\/div> <div id=\"footnote_references_container_654_1\" style=\"\"><table class=\"footnotes_table footnote-reference-container\"><caption class=\"accessibility\">Przypisy:<\/caption> <tbody> \r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_1');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_1\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>1<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">M. Ro\u015bciszewski, <em>Dobry ton. Szko\u0142a po\u017cycia z lud\u017ami wszelkich stan\u00f3w w stosunkach poufnych i ceremonjalnych<\/em>, Warszawa 1920, s. 36<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_2');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_2\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>2<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">Konstancja Hojnacka, <em>Wsp\u00f3\u0142\u017cycie z lud\u017ami. Kodeks towarzyski<\/em>, \u017bnin, 1939, s. 151<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_3');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_3\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>3<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">M. z Colonna-Walewskich hr. Wielopolska, <em>Obyczaje towarzyskie<\/em>, Lw\u00f3w 1938, s. 182<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_4');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_4\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>4<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">T. Rojek, Polski savoir-vivre, Warszawa 1984, s. 54, 56-57<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_5');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_5\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>5<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">J.\u00a0Wittlin, <em>Vademecum dla snobki i snoba, <\/em>Warszawa 1975, s. 151-152<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_6');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_6\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>6<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">M. A. Brzozowski i R. Wysocki, <em>ABC dobrych manier<\/em>, Warszawa 2003, s. 24<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_7');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_7\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>7<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">T. Or\u0142owski, <em>Protok\u00f3\u0142 dyplomatyczny. Mi\u0119dzy tradycj\u0105 a nowoczesno\u015bci\u0105<\/em>, Warszawa 2015, s. 453<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_8');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_8\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>8<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">A. G. de Castro,\u00a0<em>Poradnik dobrych manier<\/em>, Warszawa 2003, s. 137<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_9');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_9\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>9<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">G. Incze, <em>O kulturalnym zachowaniu<\/em>, Warszawa 1996, s. 107<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_10');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_10\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>10<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">H. Schwinghammer,\u00a0<em>Wielka ksi\u0119ga savoir-vivre&#8217;u<\/em>, Warszawa 2003, s. 106<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_11');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_11\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>11<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">A. Hurton <em>Wsp\u00f3\u0142czesny savoir-vivre<\/em>, Warszawa 2002, s. 99<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_12');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_12\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>12<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">N. de Rotschild, <em>Savoir vivre XXI wieku,<\/em>\u00a02006, s. 32<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_13');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_13\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>13<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">I wydanie: A. Granville, <em>Gentleman. Mam zasady<\/em>, Olszanica 2011; II wydanie: A. Granville, <em>Gentleman. Poradnik dla klas wy\u017cszych, <\/em>Olszanica 2019<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_14');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_14\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>14<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">\u201e\u017bycie Podkarpackie&#8221;. Dodatek historyczny Instytutu Pami\u0119ci Narodowej Oddzia\u0142 w Rzeszowie z okazji 100. rocznicy podpisania Traktatu Wersalskiego, 26 czerwca 2019 r.<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_654_1('footnote_plugin_tooltip_654_1_15');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_654_1_15\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>15<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">A.A.Goska, A.M.Nowik, <em>Wierno\u015b\u0107 polskiej tradycji szlacheckiej. Potwierdzenie szlachectwa braci Romana Dmowskiego<\/em>, &#8220;Rocznik Mazowiecki&#8221; 2009, nr 21, s. 301, 305<\/td><\/tr>\r\n\r\n <\/tbody> <\/table> <\/div><\/div><script type=\"text\/javascript\"> function footnote_expand_reference_container_654_1() { jQuery('#footnote_references_container_654_1').show(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_654_1').text('\u2212'); } function footnote_collapse_reference_container_654_1() { jQuery('#footnote_references_container_654_1').hide(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_654_1').text('+'); } function footnote_expand_collapse_reference_container_654_1() { if (jQuery('#footnote_references_container_654_1').is(':hidden')) { footnote_expand_reference_container_654_1(); } else { footnote_collapse_reference_container_654_1(); } } function footnote_moveToReference_654_1(p_str_TargetID) { footnote_expand_reference_container_654_1(); var l_obj_Target = jQuery('#' + p_str_TargetID); if (l_obj_Target.length) { jQuery( 'html, body' ).delay( 0 ); jQuery('html, body').animate({ scrollTop: l_obj_Target.offset().top - window.innerHeight * 0.2 }, 380); } } function footnote_moveToAnchor_654_1(p_str_TargetID) { footnote_expand_reference_container_654_1(); var l_obj_Target = jQuery('#' + p_str_TargetID); if (l_obj_Target.length) { jQuery( 'html, body' ).delay( 0 ); jQuery('html, body').animate({ scrollTop: l_obj_Target.offset().top - window.innerHeight * 0.2 }, 380); } }<\/script>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Tekst powsta\u0142 na zam\u00f3wienie kilku os\u00f3b prowadz\u0105cych ma\u0142y sp\u00f3r o to &#8220;czy?&#8221; i &#8220;jak?&#8221;. Na pytanie &#8220;czy?&#8221; ka\u017cdy powinien sam sobie odpowiedzie\u0107 \u2014 podpowiedzi ekspert\u00f3w od savoir-vivre&#8217;u i bon-tonu nie pomog\u0105. Ich tak\u017ce dzieli ten sp\u00f3r. CZY NOSI\u0106? Na pocz\u0105tek zerknijmy do popularnych poradnik\u00f3w dobrych manier i savoir-vivre&#8217;u, aby sprawdzi\u0107 co radz\u0105 nam ich &hellip; <a href=\"https:\/\/armaria.info\/?p=654\" class=\"more-link\">Continue reading <span class=\"screen-reader-text\">JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH<\/span> <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":730,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,9,24],"tags":[109,6,3,13,160,19,45,161,25],"class_list":["post-654","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ceremonial-etykieta-ordery","category-heraldyka","category-szlachta","tag-arystokracja","tag-etykieta","tag-featured","tag-heraldyka","tag-herb","tag-papiez","tag-pierscien","tag-sygnet","tag-szlachta"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v24.2 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH - ARMARIA<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/armaria.info\/?p=654\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH - ARMARIA\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"&nbsp; Tekst powsta\u0142 na zam\u00f3wienie kilku os\u00f3b prowadz\u0105cych ma\u0142y sp\u00f3r o to &#8220;czy?&#8221; i &#8220;jak?&#8221;. Na pytanie &#8220;czy?&#8221; ka\u017cdy powinien sam sobie odpowiedzie\u0107 \u2014 podpowiedzi ekspert\u00f3w od savoir-vivre&#8217;u i bon-tonu nie pomog\u0105. Ich tak\u017ce dzieli ten sp\u00f3r. CZY NOSI\u0106? Na pocz\u0105tek zerknijmy do popularnych poradnik\u00f3w dobrych manier i savoir-vivre&#8217;u, aby sprawdzi\u0107 co radz\u0105 nam ich &hellip; Continue reading JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH &rarr;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/armaria.info\/?p=654\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"ARMARIA\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-05-31T13:21:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-01-11T20:05:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/152253197_1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1600\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Marcin Wiszowaty\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Marcin Wiszowaty\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"30 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=654\",\"url\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=654\",\"name\":\"JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH - ARMARIA\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=654#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=654#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/152253197_1.jpg\",\"datePublished\":\"2020-05-31T13:21:33+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-11T20:05:29+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=654#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/armaria.info\/?p=654\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=654#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/152253197_1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/152253197_1.jpg\",\"width\":1600,\"height\":1200},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=654#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"http:\/\/armaria.info\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#website\",\"url\":\"http:\/\/armaria.info\/\",\"name\":\"ARMARIA\",\"description\":\"SZTUKA HERALDYKA MONARCHIA ETYKIETA SZLACHTA CEREMONIA\u0141 (con. MMXVIII)\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"http:\/\/armaria.info\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53\",\"name\":\"Marcin Wiszowaty\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Marcin Wiszowaty\"},\"url\":\"https:\/\/armaria.info\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH - ARMARIA","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/armaria.info\/?p=654","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH - ARMARIA","og_description":"&nbsp; Tekst powsta\u0142 na zam\u00f3wienie kilku os\u00f3b prowadz\u0105cych ma\u0142y sp\u00f3r o to &#8220;czy?&#8221; i &#8220;jak?&#8221;. Na pytanie &#8220;czy?&#8221; ka\u017cdy powinien sam sobie odpowiedzie\u0107 \u2014 podpowiedzi ekspert\u00f3w od savoir-vivre&#8217;u i bon-tonu nie pomog\u0105. Ich tak\u017ce dzieli ten sp\u00f3r. CZY NOSI\u0106? Na pocz\u0105tek zerknijmy do popularnych poradnik\u00f3w dobrych manier i savoir-vivre&#8217;u, aby sprawdzi\u0107 co radz\u0105 nam ich &hellip; Continue reading JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH &rarr;","og_url":"https:\/\/armaria.info\/?p=654","og_site_name":"ARMARIA","article_published_time":"2020-05-31T13:21:33+00:00","article_modified_time":"2022-01-11T20:05:29+00:00","og_image":[{"width":1600,"height":1200,"url":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/152253197_1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Marcin Wiszowaty","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Marcin Wiszowaty","Est. reading time":"30 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=654","url":"https:\/\/armaria.info\/?p=654","name":"JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH - ARMARIA","isPartOf":{"@id":"http:\/\/armaria.info\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=654#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=654#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/152253197_1.jpg","datePublished":"2020-05-31T13:21:33+00:00","dateModified":"2022-01-11T20:05:29+00:00","author":{"@id":"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=654#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/armaria.info\/?p=654"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=654#primaryimage","url":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/152253197_1.jpg","contentUrl":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/152253197_1.jpg","width":1600,"height":1200},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=654#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"http:\/\/armaria.info\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"JAK TO SI\u0118 ROBI (I): RZECZ O SYGNETACH HERBOWYCH"}]},{"@type":"WebSite","@id":"http:\/\/armaria.info\/#website","url":"http:\/\/armaria.info\/","name":"ARMARIA","description":"SZTUKA HERALDYKA MONARCHIA ETYKIETA SZLACHTA CEREMONIA\u0141 (con. MMXVIII)","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"http:\/\/armaria.info\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53","name":"Marcin Wiszowaty","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g","caption":"Marcin Wiszowaty"},"url":"https:\/\/armaria.info\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/654","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=654"}],"version-history":[{"count":34,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/654\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1227,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/654\/revisions\/1227"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=654"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=654"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=654"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}