{"id":1752,"date":"2026-05-02T12:03:14","date_gmt":"2026-05-02T12:03:14","guid":{"rendered":"https:\/\/armaria.info\/?p=1752"},"modified":"2026-05-02T12:53:20","modified_gmt":"2026-05-02T12:53:20","slug":"recenzja-eleanor-doughty-heirs-graces","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/armaria.info\/?p=1752","title":{"rendered":"ARMARIA poleca: Eleanor Doughty “Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy”"},"content":{"rendered":"[Przeczytanie tekstu zajmie: <\/span> 9<\/span> minut(y)] <\/span><\/span>

Kolejny raz dzi\u0119ki szcz\u0119\u015bliwemu zbiegowi okoliczno\u015bci wpad\u0142a mi w r\u0119ce ksi\u0105\u017cka niezwyk\u0142a. Jej fragment, w ramach promocji zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 premiery – opublikowa\u0142 “The Times”. Po lekturze kr\u00f3tkiej pr\u00f3bki, bez d\u0142u\u017cszego namys\u0142u zam\u00f3wi\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 w przedsprzeda\u017cy. Kilka dni temu sko\u0144czy\u0142em lektur\u0119 poka\u017anego tomu (656 stron).<\/p>\n

Ka\u017cdy mi\u0142o\u015bnik ksi\u0105\u017cek zna to wyj\u0105tkowe uczucie pustki, kt\u00f3rego do\u015bwiadcza si\u0119 po przeczytaniu ostatniej linijki wci\u0105gaj\u0105cej lektury. Nie zdarza si\u0119 to cz\u0119sto, bo niecz\u0119sto natrafia si\u0119 na ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra potrafi nas dos\u0142ownie wci\u0105gn\u0105\u0107 w sw\u00f3j \u015bwiat niemal ca\u0142kowicie. Takie jest z pewno\u015bci\u0105 dzie\u0142o Eleanor Doughty “Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy<\/em>“.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Autorka, m\u0142oda brytyjska dziennikarka (ur. 1992 r.), od 2017 roku prowadzi kolumn\u0119 \u201eGreat Estates\u201d<\/b><\/span> w brytyjskim The Telegraph<\/i><\/span>. Wsp\u00f3\u0142pracuje tak\u017ce z licznymi redakcjami: Daily Telegraph<\/i>, <\/span>Sunday Telegraph<\/i><\/span>, <\/span>Financial Times<\/i><\/span>, <\/span>The Spectator<\/i><\/span>, <\/span>Country Life<\/i><\/span>, <\/span>The Times<\/i><\/span>, <\/span>Sunday Times<\/i><\/span>, <\/span>Tatler<\/i><\/span>, <\/span>The Field<\/i><\/span>, <\/span>The Critic<\/i><\/span>, <\/span>The Week<\/i><\/span>, <\/span>The Oldie<\/i> i innymi.<\/span><\/p>\n

Specjalizuje si\u0119 w tematyce brytyjskiej arystokracji i ziemia\u0144stwa, gospodarki wiejskiej oraz rezydencji (Stately and Country houses<\/em>) i ich w\u0142a\u015bcicieli. Jest konsultantk\u0105 presti\u017cowego wydawnictwa Debrett\u2019s Peerage.<\/em><\/p>\n

W tek\u015bcie dla “Tatler”<\/i><\/span> Doughty wyja\u015bnia, \u017ce temat arystokracji sta\u0142 si\u0119 jej specjalno\u015bci\u0105 za spraw\u0105 szcz\u0119\u015bliwego zbiegu okoliczno\u015bci. Podczas pierwszego lockdownu Covid-19 czyta\u0142a literatur\u0119 o wiejskich rezydencjach ziemia\u0144skich i uzna\u0142a, \u017ce brakuje nowej ksi\u0105\u017cki nie tyle o architekturze czy ekonomii tych posiad\u0142o\u015bci, ile o ludziach, kt\u00f3rzy w nich mieszkaj\u0105: ksi\u0105\u017c\u0119tach, ksi\u0119\u017cnych, lordach i damach. Jako swoj\u0105 inspiracj\u0119 wskazuje dzie\u0142o Davida Cannadine’a,\u00a0 The Decline and Fall of the British Aristocracy <\/i>opublikowane w 1990 r.<\/span>,\u00a0 Jej zdaniem, autor zostawi\u0142 szeroki obszar do dalszego zbadania. Sam autor tej monumentalnej (814 stron) ksi\u0105\u017cki przyznawa\u0142, \u017ce jest ona bardzo naukowa i przez to trudna w odbiorze dla popularnego czytelnika. Nie zawiera prawie \u017cadnych odwo\u0142a\u0144 do reali\u00f3w \u017cycia opisywanej grupy i ich personalnych do\u015bwiadcze\u0144.<\/p>\n

W ci\u0105gu 12 lat Eleanor Doughty odwiedzi\u0142a ponad 150 szlacheckich rezydencji wiejskich i przeprowadza\u0142a rozmowy z ich w\u0142a\u015bcicielami. Napisa\u0142a setki papierowych list\u00f3w z pro\u015bb\u0105 o mo\u017cliwo\u015b\u0107 wizyty i rozmowy. Odpowiedzi by\u0142y na og\u00f3\u0142 pozytywne, wi\u0119kszo\u015b\u0107 rozm\u00f3wc\u00f3w zgodzi\u0142a si\u0119 na przywo\u0142anie ich wypowiedzi pod prawdziwym nazwiskiem, a wielu zgodzi\u0142o si\u0119 na kilka rozm\u00f3w. W ten spos\u00f3b powsta\u0142 bardzo szczeg\u00f3\u0142owy opis unikalnej grupy spo\u0142ecznej, o kt\u00f3rej istnieniu, a przede wszystkim realnym \u017cyciu – wie poza nimi samymi – niewielu, Dzi\u0119ki ogromnej pracy autorki w\u0142o\u017conej w kwerendy prasowe i archiwalne, ale przede wszystkim dzi\u0119ki spotkaniom z \u017cywymi lud\u017ami i rozmowom z nimi – cz\u0119sto bardzo szczerymi – poznajemy \u017cycie codzienne i od\u015bwi\u0119tne brytyjskiej szlachty i arystokracji – ich\u00a0 problemy, wyzwania, bol\u0105czki, zalety i wady \u017cycia, kt\u00f3re prowadz\u0105, zainteresowania, wybory dotycz\u0105ce wykszta\u0142cenia, kariery zawodowej, sp\u0119dzania wolnego czasu, czy wyboru \u017cyciowego partnera. To fascynuj\u0105ca podr\u00f3\u017c, kt\u00f3rej – dzi\u0119ki pisarskiemu talentowi autorki – stajemy si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 i czujemy si\u0119 cz\u0119sto jakby\u015bmy jej towarzyszyli w podr\u00f3\u017cach i rozmowach. Jak lapidarnie podsumowa\u0142 wydawca –\u00a0 to ksi\u0105\u017cka o arystokracji – \u201ewho they are and how they tick\u201d.<\/p>\n

\"\"
[\u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/sherlockholmesportland.com<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n

Cezur\u0105 ksi\u0105\u017cki jest pocz\u0105tek XX wieku.
\nObecnie szacuje si\u0119, \u017ce rodzima szlachta dziedziczna w Wielkiej Brytanii (to nie to samo, co “szlachta brytyjska”) liczy \u0142\u0105cznie 796 rod\u00f3w, do kt\u00f3rych nale\u017cy mniej ni\u017c 5000 os\u00f3b. Statystyka rod\u00f3w utytu\u0142owanych prezentuje si\u0119 nast\u0119puj\u0105co:
\n– 24 diuk\u00f3w
\n– 34 markiz\u00f3w,
\n– 189 earl\u00f3w,
\n– 110 wicehrabi\u00f3w
\ni 439 baron\u00f3w.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 podzielono na 13 rozdzia\u0142\u00f3w uporz\u0105dkowanych w trzech cz\u0119\u015bciach. Mi\u0142o\u015bnicy brytyjskiej kultury doceni\u0105 b\u0142yskotliwe nawi\u0105zania autorki do dzie\u0142 literatury, kt\u00f3rych dokona\u0142a w tytu\u0142ach rozdzia\u0142\u00f3w – przede wszystkim dzie\u0142 Evelyn Waugha: A Handful of Dust<\/i><\/span>, <\/span>Put Out More Flags<\/i><\/span>, <\/span>Brideshead Revisited<\/i><\/span>, <\/span>Vile Bodies<\/i><\/span>, <\/span>A Little Learning<\/i><\/span>, <\/span>When the Going Was Good<\/i><\/span>, <\/span>Remote People<\/i><\/span>.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza: Posiad\u0142o\u015b\u0107 d\u017centelmen\u00f3w: domy i maj\u0105tki ziemskie\u00a0<\/b>sk\u0142ada si\u0119 z czterech rozdzia\u0142\u00f3w. W tej cz\u0119\u015bci dominuje mroczny opis stopniowego upadku wielkich rezydencji wiejskich spowodowany kolejnymi drako\u0144skimi podatkami od spadk\u00f3w nak\u0142adanymi przez rz\u0105dy lewicowe od XIX w., kt\u00f3rych wysoko\u015b\u0107 po II wojnie \u015bwiatowej zosta\u0142a jeszcze znacznie podniesiona. W po\u0142\u0105czeniu z du\u017c\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105 przedstawicieli szlachty brytyjskiej walcz\u0105cych ofiarnie w II wojnie \u015bwiatowej – na\u0142o\u017cone podatki oznacza\u0142y cz\u0119\u015bciow\u0105 zag\u0142ad\u0119 \u015bwiata ziemia\u0144skiego. Nie mog\u0105c nagle wy\u0142o\u017cy\u0107 milionowych kwot podatku, wyprzedawano rodzinne kolekcje sztuki. meble, ziemi\u0119 a\u017c po konieczno\u015b\u0107 sprzeda\u017cy lub nawet wyburzenia historycznej siedziby znajduj\u0105cej si\u0119 w r\u0119kach rodu od setek lat. Poznajemy przejmuj\u0105ce histori\u0119 tych, kt\u00f3rzy ponie\u015bli kl\u0119sk\u0119 w tym dziele i \u017cyli do \u015bmierci z poczuciem winy. Poznajemy na szcz\u0119\u015bcie tak\u017ce tych, kt\u00f3rym si\u0119 uda\u0142o dzi\u0119ki innowacjom i szcz\u0119\u015bciu. Po dekadach zniszcze\u0144, zreformowano istniej\u0105c\u0105 od 1895 r. pa\u0144stwow\u0105 fundacj\u0119 “<\/span>The National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty” (cz\u0119sto wzmiankowana jako “The National Trust”), co umo\u017cliwi\u0142o stopniowe\u00a0skupowanie najwybitniejszych z ocala\u0142ych wiejskich rezydencji od przyci\u015bni\u0119tej do \u015bciany arystokracji, aby urz\u0105dzi\u0107 tam muzea i w ten spos\u00f3b po zmarnowanych latach pe\u0142nych zniszcze\u0144, uratowa\u0107 bezcenne zabytki. My\u015bl\u0105c o tych zniszczeniach przychodzi na my\u015bl los polskich dwor\u00f3w, pa\u0142ac\u00f3w i zamk\u00f3w. Niestety – w okresie komunizmu niszczenie tych rezydencji by\u0142o planowe i nigdy nie powo\u0142ano fundacji, kt\u00f3ra by\u0142aby w stanie cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 z nich uratowa\u0107. Nieliczne szcz\u0119\u015bliwie zyska\u0142y dzisiaj status muze\u00f3w kultury ziemia\u0144skiej lub szlacheckiej ratuj\u0105c resztki bogatego dziedzictwa.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"
Thorington Hall w hrabstwie Suffolk – wyburzanie pa\u0142acu w 1949 r. [\u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/thecountryseat.org.uk<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n

Lata powojenne by\u0142y mroczn\u0105 epok\u0105, kiedy przedstawicieli dawnych rod\u00f3w, kt\u00f3rzy gin\u0119li w obronie kraju, a przez setki lat tworzyli ich kultur\u0119 – po obu stronach \u017celaznej kurtyny uwa\u017cano za – cytuj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119: \u201eselfish, depraved, dissolute and decadent\u201d – \u201esamolubnych, zdeprawowanych, rozwi\u0105z\u0142ych i dekadenckich\u201d. O tych czasach opowiada szczeg\u00f3\u0142owo inna ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3r\u0105 tutaj recenzowa\u0142em i szczerze polecam.<\/strong><\/a><\/p>\n

W Wielkiej Brytanii wci\u0105\u017c spora cz\u0119\u015b\u0107 tych rezydencji znajduje si\u0119 w prywatnych r\u0119kach, o czym w PRL nie mo\u017cna by\u0142o nawet pomarzy\u0107.
\nW tej cz\u0119\u015bci poznamy tak\u017ce rzadziej opisywane w literaturze dramatyczne wydarzenia zwi\u0105zane z odzyskiwaniem niepodleg\u0142o\u015bci przez Irlandi\u0119 w XX w.. Wiele brytyjskich maj\u0105tk\u00f3w w Irlandii pad\u0142o w\u00f3wczas ofiar\u0105 zwyk\u0142ego bandytyzmu – okradano je, niszczono i podpalano, a ich w\u0142a\u015bcicieli napadano, porywano, a nawet zabijano.<\/span><\/p>\n

\"\"
Unikalne zdj\u0119cie dokumentuj\u0105ce po\u017car podpalonego zamku Macroon w irlandzkim hrabstwie Cork, 1922 r. [\u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/www.theartnewspaper.com<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 Druga: “Zmierzch i upadek? Arystokratyczna w\u0142adza i wp\u0142ywy” <\/b>to fascynuj\u0105ca wyprawa w poszukiwaniu realnych wp\u0142yw\u00f3w dawnego stanu panuj\u0105cego. Analizujemy ich aktywno\u015b\u0107 w tradycyjnym bastionie arystokracji, jakim by\u0142a Izba Lord\u00f3w (do niedawnej, kolejnej “reformy” lewicowej, kt\u00f3ra w tym roku usun\u0119\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 dziedzicznej szlachty z Izby Lord\u00f3w – o tym te\u017c jest mowa w ksi\u0105\u017cce), ale tak\u017ce ogromn\u0105 i powszechnie ma\u0142o znan\u0105 aktywno\u015b\u0107 lord\u00f3w w lokalnym spo\u0142eczno\u015bciach, gdzie patronuj\u0105 wielu przedsi\u0119wzi\u0119ciom, wspieraj\u0105 finansowo cenne inicjatywy oraz przewodnicz\u0105 wielu lokalnym gremiom – cz\u0119sto od setek lat powi\u0105zanym z ich rodzin\u0105. Wreszcie – analiza pogl\u0105d\u00f3w politycznych wsp\u00f3\u0142czesnej szlachty XX i XXI wieku. Poza oczywistymi w tej grupie pogl\u0105dami konserwatywnymi odnajdziemy ca\u0142\u0105 galeri\u0119 orygina\u0142\u00f3w – libera\u0142\u00f3w, socjalist\u00f3w, a nawet komunist\u00f3w. Dowiemy si\u0119 m.in. o tym, \u017ce w Izbie Lord\u00f3w nie urz\u0105dzano g\u0142osowa\u0144 w czasie wa\u017cnych moment\u00f3w sezonu polowa\u0144 oraz w czasie g\u0142\u00f3wnych wy\u015bcig\u00f3w takich jak Ascot czy Cheltenham.\u00a0 Ciekawe s\u0105 nawi\u0105zania do karier arystokrat\u00f3w w krajach kolonialnych. Wielu z nich ma na koncie cenne inicjatywy spo\u0142eczne, wspieranie rozwoju lokalnej infrastruktury, czy p\u00f3\u017aniej – wspieranie rodzimych rz\u0105d\u00f3w demokratycznych w niepodleg\u0142ych ju\u017c krajach.<\/span><\/p>\n

\"\"
Otwarcie Parlamentu przez JKM Karola III 2024 r. [Roger Harris\/House of Lords, CC BY 3.0<\/a>, via Wikimedia Commons]<\/figcaption><\/figure>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 Trzecia: “Oficerowie i d\u017centelmeni: arystokracja od ko\u0142yski po gr\u00f3b” <\/b>to cz\u0119\u015b\u0107 najd\u0142u\u017csza, podzielona na 6 rodzia\u0142\u00f3w. Kolejne poruszaj\u0105 tematyk\u0119:
\n– \u017cycia uczuciowego, ma\u0142\u017ce\u0144stw, rozwod\u00f3w i zdrad
\n– zabieg\u00f3w zwi\u0105zanych z zapewnieniem rodowi ci\u0105g\u0142o\u015bci (“w poszukiwaniu m\u0119skiego potomka”)
\n– wychowania i wybor\u00f3w dotycz\u0105cych szk\u00f3\u0142 dla dzieci – z ca\u0142\u0105 towarzysz\u0105c\u0105 tym zagadnieniu otoczk\u0105
\n– jak arystokraci sp\u0119dzaj\u0105 czas wolny
\n– jakie zawody wykonuj\u0105 cz\u0142onkowie rodzin szlacheckich i arystokratycznych – niegdy\u015b i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie
\n– wreszcie – ko\u0144cz\u0105ce ten rozdzia\u0142 i ca\u0142\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 – ciekawe rozwa\u017cania o aurze zwi\u0105zanej z tytu\u0142em – czy wci\u0105\u017c promieniuje na ludzi czy jest ju\u017c tylko archaizmem. Opowiadaj\u0105 o tym sami utytu\u0142owani i okazuje si\u0119, \u017ce nawet w\u015br\u00f3d nich temat ten nie jest jednolicie postrzegany. Wielu arystokrat\u00f3w ma ambiwalentny stosunek do swojego statusu rodzinnego i stanowego, wielu go wr\u0119cz ukrywa. S\u0105 te\u017c tacy, kt\u00f3rzy s\u0105 z niego dumni, na r\u00f3\u017cne sposoby.<\/span><\/p>\n

\"\"
Pos\u0105g kr\u00f3la Henryka VI, kt\u00f3ry za\u0142o\u017cy\u0142 Eton College w 1440 r. na dziedzi\u0144cu szko\u0142y [\u017ar\u00f3d\u0142o: Martin Kraft, CC BY-SA 3.0<\/a>, via Wikimedia Commons. Okazuje si\u0119, \u017ce w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w s\u0142ynnego Eton, cz\u0142onkowie rodzin szlacheckich z Wielkiej Brytanii stanowi\u0105 dzisiaj zaledwie 2,5% og\u00f3lnej liczby uczni\u00f3w.<\/figcaption><\/figure>\n

Oczywi\u015bcie nie mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 tego wszystkiego, co kojarzy si\u0119 z arystokracj\u0105 r\u00f3wnie\u017c w popularnej opinii publicznej – specyfiki i relacji wzajemnych ze s\u0142u\u017cb\u0105 domow\u0105, tradycyjnych zawod\u00f3w i hobby, wspania\u0142ych (pomimo zdziesi\u0105tkowania) kolekcji sztuki, pami\u0105tek rodzinnych z ciekawymi historiami. Autorka we wprowadzeniu szczeg\u00f3\u0142owo, ale bardzo przyst\u0119pnie opisuje zasady rz\u0105dz\u0105ce tytulatur\u0105 u\u017cywan\u0105 w odniesieniu do konkretnych rod\u00f3w oraz ich przedstawicieli, w tym zasadami ich dziedziczenia i odmiany w przypadku \u015blubu, rozwodu, czy wdowie\u0144stwa, a tak\u017ce – co istotne – wymowy najstarszych angielskich, szkockich czy walijskich nazwisk, kt\u00f3ra cz\u0119sto nie ma nic wsp\u00f3lnego z zasadami wymowy angielskiej. To wszystko doskonale potwierdza, \u017ce to s\u0105 ludzie znajduj\u0105cy si\u0119 \u201every far from being People Like Us\u201d (“bardzo daleko od zwyk\u0142ych ludzi jak my”).<\/p>\n

W wywiadach autorka opowiada o swoim warsztacie pracy – tysi\u0105cach fiszek i notatek, a tak\u017ce ogromnym arkuszu Excel, gdzie spisywa\u0142a wspomnienia, wywiady, a tak\u017ce nazwiska i imiona bohater\u00f3w jej ksi\u0105\u017cki oraz ich wzajemne powi\u0105zania. \u015awiat angielskich, irlandzkich, walijskich, szkockich i brytyjskich tytu\u0142\u00f3w jest niezwykle skomplikowany za spraw\u0105 nietypowego systemu dziedziczenia tytu\u0142u wy\u0142\u0105cznie przez najstarszego potomka (zazwyczaj syna) w rodzie, co sprawia, \u017ce w razie jego braku – tytu\u0142 przechodzi cz\u0119sto na dalekiego krewnego – nierzadko ku jego kompletnemu zaskoczeniu. Cz\u0119sto w dojrza\u0142ych latach wymusza to zmian\u0119 nazwiska noszonego przez ca\u0142e \u017cycie. Powoduje zabawne lub dramatyczne nieporozumienia podczas kontroli paszportowej, a tak\u017ce w sytuacjach zawodowych.<\/p>\n

\"\"
Wyjazd na polowanie, Powderham Castle, hrabstwo Devonshire [\u017ar\u00f3d\u0142o: Owain.davies, CC BY 3.0<\/a>, via Wikimedia Commons<\/figcaption><\/figure>\n

Ksi\u0105\u017cka chocia\u017c oparta na bardzo wnikliwych badaniach i opatrzona szerokim aparatem naukowym (kolejny pow\u00f3d do pochwalenia autorki) jest napisana potoczy\u015bcie, barwnym j\u0119zykiem i a\u017c skrzy si\u0119 od anegdot i barwnych, nierzadko bardzo szczerych wypowiedzi przedstawicieli brytyjskich rod\u00f3w ujawniaj\u0105cych rodzinne historie, traumy, ale tak\u017ce wspania\u0142e przyk\u0142ady barwno\u015bci i bogactwa kulturowego tego \u015brodowiska.<\/p>\n

W rozmowach cz\u0119sto wybrzmiewa wa\u017cna i oczywista prawda. Rodziny arystokratyczne to przede wszystkim rodziny – bliscy sobie ludzie, nadal kultywuj\u0105cy odwieczny model wielopokoleniowego wsp\u00f3\u0142istnienia, ale tak\u017ce wielowiekowej sztafety pokole\u0144 ludzi po\u0142\u0105czonych wi\u0119zami krwi i uczu\u0107. Pi\u0119knie ilustruje to odpowied\u017a na pytanie autorki o to czy kandydat do tytu\u0142u nie mo\u017ce doczeka\u0107 si\u0119 jego uzyskania. S\u0142yszymy w odpowiedzi, \u017ce odziedziczenie tytu\u0142u wymaga, aby najpierw umar\u0142 jego ojciec, obecny posiadacz, a jaki normalny cz\u0142owiek w normalnej rodzinie czeka na \u015bmier\u0107 kochanego ojca?<\/p>\n

\"Brigadier
Brigadier The Right Honourable The Lord Lovat DSO MC TD JP DL. [\u017ar\u00f3d\u0142o: ANL – Possibly Associated Newspapers Limited, Public domain, via Wikimedia Commons]<\/figcaption><\/figure>\n

Galeria postaci namalowana przez autork\u0119 jest pe\u0142na jednostek wybitnych, ale tak\u017ce zupe\u0142nie zwyczajnych, a nawet przeci\u0119tnych. Nie zawiod\u0105 si\u0119 mi\u0142o\u015bnicy cech typowych dla arystokracji, czyli ekscentryzmu i ekstrawagancji w przer\u00f3\u017cnych ich przejawach – fantazji, m\u0119stwa, dystansu do siebie czy zwyk\u0142ego dziwactwa.
\nWspomnijmy ledwie jeden przyk\u0142ad takiego pe\u0142nego fantazji i m\u0119stwa zachowania. Oficer Szkockiej Gwardii, Simon “Shimi” Fraser, 15. Lord Lovat przeszed\u0142 do historii szturmuj\u0105c pla\u017ce Normandii w czasie D-Day w bia\u0142ym swetrze z wyhaftowanym s\u0142owem Lovat na ko\u0142nierzu, z zabytkow\u0105 strzelb\u0105 Winchester z rodowej kolekcji\u00a0 i w towarzystwie prywatnego dudziarza, 21-letniego Billa Millina, kt\u00f3remu kaza\u0142 gra\u0107 szkockie marsze bojowe kiedy obaj rzucili si\u0119 na huraganowy atak pocisk\u00f3w niemieckich. Obaj panowie prze\u017cyli ten piekielny atak. Millin wspomina\u0142, \u017ce Niemcy musieli ocali\u0107 go z lito\u015bci bior\u0105c za wariata i nie strzelaj\u0105c do nich. Siostra Shimi’ego m\u00f3wi\u0142a, \u017ce brat by\u0142 ca\u0142e \u017cycie “tradycjonalist\u0105 i romantycznym szkockim g\u00f3ralem”. Po powrocie z wojny – dowiedzia\u0142 si\u0119 o \u015bmierci ojca i drako\u0144skiej op\u0142acie spadkowej. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 walka o przetrwanie rodowej siedziby. Walka…\u00a0 z w\u0142asnym rz\u0105dem.<\/p>\n

\"\"
L\u0105dowanie na pla\u017cy Queen Red (sektor Sword) \u2013 na pierwszym planie po prawej Millin ze swoimi dudami, podczas gdy Lovat brodzi ju\u017c w wodzie na prawo od kolumny \u2013 6 czerwca 1944 r. [\u017ar\u00f3d\u0142o: Evans, J L (Capt), No 5 Army Film & Photographic Unit, Public domain, via Wikimedia Commons]<\/figcaption><\/figure>\n

Ciekawym w\u0105tkiem w tym \u015bwiecie zdominowanym przez m\u0119\u017cczyzn, s\u0105 historie kobiet, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do rodzin, w kt\u00f3rych tytu\u0142 mo\u017ce by\u0107 dziedziczony w linii \u017ce\u0144skiej. Poznajemy te\u017c smutne losy rodzin, kt\u00f3re z braku m\u0119skiego potomka straci\u0142y wszystko wraz ze \u015bmierci\u0105 seniora rodu i musia\u0142y rozpoczyna\u0107 \u017cycie dos\u0142ownie od zera po opuszczeniu rodzinnego domu wraz z wprowadzeniem si\u0119 nowego dziedzica tytu\u0142u z dalekiego kra\u0144ca drzewa genealogicznego.<\/p>\n

Zarzut cz\u0119\u015bci recenzent\u00f3w o wyra\u017anie okre\u015blonych pogl\u0105dach, \u017ce ksi\u0105\u017cka jest stronnicza, bo czu\u0107 sympati\u0119 autorki do opisywanej tematyki nale\u017cy odrzuci\u0107 jako w\u0142a\u015bnie… stronniczy. Na kartach ksi\u0105\u017cki znajdziemy niejeden przyk\u0142ad postaci, kt\u00f3ra nie nadaje si\u0119 na wz\u00f3r do na\u015bladowania, jak 10. ksi\u0105\u017c\u0119 Beaufort, o kt\u00f3rego podbojach mi\u0142osnych m\u00f3wiono, \u017ce “embarrassment was not a word that figured in his dictionary” (\u201dza\u017cenowanie by\u0142o s\u0142owem, kt\u00f3re nie wyst\u0119powa\u0142o w jego s\u0142owniku”). O nim samym m\u00f3wiono za\u015b, \u017ce by\u0142 \u201ePumped full of an extraordinarily exalted sense of self-worth and entitlement, he had little truck with good manners\u201d (\u201enapompowany nadzwyczaj wybuja\u0142ym poczuciem w\u0142asnej warto\u015bci i uprzywilejowania, niewiele mia\u0142 wsp\u00f3lnego z dobrymi manierami.\u201d).<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka mia\u0142a swoj\u0105 premier\u0119 we wrze\u015bniu 2025 r. Jej sukces sprawi\u0142, \u017ce w czerwcu tego roku uka\u017ce si\u0119 wersja w mi\u0119kkiej oprawie.\u00a0 Nie mo\u017ce jej zabrakn\u0105\u0107 w ksi\u0119gozbiorze \u017cadnego znawcy ani amatora zagadnie\u0144 brytyjskiej szlachty i arystokracji. Szczerze polecam!<\/p>\n

\n

ILUSTRACJA W NAG\u0141OWKU: <\/span>11. Duke of Devonshire przed pa\u0142acem Chatsworth w 1985. [\u017ar\u00f3d\u0142o: Allan Warren, CC BY-SA 3.0<\/a>, via Wikimedia Commons]<\/i><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kolejny raz dzi\u0119ki szcz\u0119\u015bliwemu zbiegowi okoliczno\u015bci wpad\u0142a mi w r\u0119ce ksi\u0105\u017cka niezwyk\u0142a. Jej fragment, w ramach promocji zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 premiery – opublikowa\u0142 “The Times”. Po lekturze kr\u00f3tkiej pr\u00f3bki, bez d\u0142u\u017cszego namys\u0142u zam\u00f3wi\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 w przedsprzeda\u017cy. Kilka dni temu sko\u0144czy\u0142em lektur\u0119 poka\u017anego tomu (656 stron). Ka\u017cdy mi\u0142o\u015bnik ksi\u0105\u017cek zna to wyj\u0105tkowe uczucie pustki, kt\u00f3rego do\u015bwiadcza si\u0119 … Continue reading ARMARIA poleca: Eleanor Doughty “Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy”<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1756,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[109,262,242,253,25,28,236],"class_list":["post-1752","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-arystokracja","tag-eton","tag-peerage","tag-recenzja","tag-szlachta","tag-wielka-brytania","tag-ziemianie"],"yoast_head":"\nARMARIA poleca: Eleanor Doughty "Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy" - ARMARIA<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/armaria.info\/?p=1752\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"ARMARIA poleca: Eleanor Doughty "Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy" - ARMARIA\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Kolejny raz dzi\u0119ki szcz\u0119\u015bliwemu zbiegowi okoliczno\u015bci wpad\u0142a mi w r\u0119ce ksi\u0105\u017cka niezwyk\u0142a. Jej fragment, w ramach promocji zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 premiery – opublikowa\u0142 “The Times”. Po lekturze kr\u00f3tkiej pr\u00f3bki, bez d\u0142u\u017cszego namys\u0142u zam\u00f3wi\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 w przedsprzeda\u017cy. Kilka dni temu sko\u0144czy\u0142em lektur\u0119 poka\u017anego tomu (656 stron). Ka\u017cdy mi\u0142o\u015bnik ksi\u0105\u017cek zna to wyj\u0105tkowe uczucie pustki, kt\u00f3rego do\u015bwiadcza si\u0119 … Continue reading ARMARIA poleca: Eleanor Doughty “Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy” →\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/armaria.info\/?p=1752\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"ARMARIA\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-05-02T12:03:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-05-02T12:53:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/The_Duke_of_Devonshire_at_Chatsworth-2048x1750-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Marcin Wiszowaty\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Marcin Wiszowaty\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1752\",\"url\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1752\",\"name\":\"ARMARIA poleca: Eleanor Doughty \\\"Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy\\\" - ARMARIA\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1752#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1752#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/The_Duke_of_Devonshire_at_Chatsworth-2048x1750-1.jpg\",\"datePublished\":\"2026-05-02T12:03:14+00:00\",\"dateModified\":\"2026-05-02T12:53:20+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1752#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/armaria.info\/?p=1752\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1752#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/The_Duke_of_Devonshire_at_Chatsworth-2048x1750-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/The_Duke_of_Devonshire_at_Chatsworth-2048x1750-1.jpg\",\"width\":2048,\"height\":1750},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1752#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"http:\/\/armaria.info\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"ARMARIA poleca: Eleanor Doughty “Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy”\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#website\",\"url\":\"http:\/\/armaria.info\/\",\"name\":\"ARMARIA\",\"description\":\"SZTUKA HERALDYKA MONARCHIA ETYKIETA SZLACHTA CEREMONIA\u0141 (con. MMXVIII)\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"http:\/\/armaria.info\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53\",\"name\":\"Marcin Wiszowaty\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Marcin Wiszowaty\"},\"url\":\"https:\/\/armaria.info\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"ARMARIA poleca: Eleanor Doughty \"Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy\" - ARMARIA","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/armaria.info\/?p=1752","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"ARMARIA poleca: Eleanor Doughty \"Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy\" - ARMARIA","og_description":"Kolejny raz dzi\u0119ki szcz\u0119\u015bliwemu zbiegowi okoliczno\u015bci wpad\u0142a mi w r\u0119ce ksi\u0105\u017cka niezwyk\u0142a. Jej fragment, w ramach promocji zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 premiery – opublikowa\u0142 “The Times”. Po lekturze kr\u00f3tkiej pr\u00f3bki, bez d\u0142u\u017cszego namys\u0142u zam\u00f3wi\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 w przedsprzeda\u017cy. Kilka dni temu sko\u0144czy\u0142em lektur\u0119 poka\u017anego tomu (656 stron). Ka\u017cdy mi\u0142o\u015bnik ksi\u0105\u017cek zna to wyj\u0105tkowe uczucie pustki, kt\u00f3rego do\u015bwiadcza si\u0119 … Continue reading ARMARIA poleca: Eleanor Doughty “Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy” →","og_url":"https:\/\/armaria.info\/?p=1752","og_site_name":"ARMARIA","article_published_time":"2026-05-02T12:03:14+00:00","article_modified_time":"2026-05-02T12:53:20+00:00","og_image":[{"width":2048,"height":1750,"url":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/The_Duke_of_Devonshire_at_Chatsworth-2048x1750-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Marcin Wiszowaty","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Marcin Wiszowaty","Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1752","url":"https:\/\/armaria.info\/?p=1752","name":"ARMARIA poleca: Eleanor Doughty \"Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy\" - ARMARIA","isPartOf":{"@id":"http:\/\/armaria.info\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1752#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1752#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/The_Duke_of_Devonshire_at_Chatsworth-2048x1750-1.jpg","datePublished":"2026-05-02T12:03:14+00:00","dateModified":"2026-05-02T12:53:20+00:00","author":{"@id":"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1752#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/armaria.info\/?p=1752"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1752#primaryimage","url":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/The_Duke_of_Devonshire_at_Chatsworth-2048x1750-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/The_Duke_of_Devonshire_at_Chatsworth-2048x1750-1.jpg","width":2048,"height":1750},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1752#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"http:\/\/armaria.info\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"ARMARIA poleca: Eleanor Doughty “Heirs & Graces. A History of the Modern British Aristocracy”"}]},{"@type":"WebSite","@id":"http:\/\/armaria.info\/#website","url":"http:\/\/armaria.info\/","name":"ARMARIA","description":"SZTUKA HERALDYKA MONARCHIA ETYKIETA SZLACHTA CEREMONIA\u0141 (con. MMXVIII)","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"http:\/\/armaria.info\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53","name":"Marcin Wiszowaty","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g","caption":"Marcin Wiszowaty"},"url":"https:\/\/armaria.info\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1752","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1752"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1752\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1778,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1752\/revisions\/1778"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1756"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1752"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1752"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1752"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}