{"id":1344,"date":"2022-08-22T16:35:12","date_gmt":"2022-08-22T16:35:12","guid":{"rendered":"http:\/\/armaria.info\/?p=1344"},"modified":"2022-08-24T19:45:55","modified_gmt":"2022-08-24T19:45:55","slug":"lazienki-krolewskie-na-litwie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/armaria.info\/?p=1344","title":{"rendered":"\u0141AZIENKI KR\u00d3LEWSKIE&#8230; NA LITWIE"},"content":{"rendered":"<span class=\"span-reading-time rt-reading-time\" style=\"display: block;\"><span class=\"rt-label rt-prefix\">[Przeczytanie tekstu zajmie: <\/span> <span class=\"rt-time\"> 16<\/span> <span class=\"rt-label rt-postfix\">minut(y)]                                                   <\/span><\/span><p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Pami\u0119tam moje pierwsze odwiedziny w Wace Trockiej i uczucie <em>d\u00e9j\u00e0 vu.\u00a0<\/em>By\u0142em tam przecie\u017c pierwszy raz w \u017cyciu, a jednak czu\u0142em jakbym ju\u017c wcze\u015bniej odwiedzi\u0142 tamtejszy pa\u0142ac hrabi\u00f3w Tyszkiewicz\u00f3w. Wszystko za spraw\u0105 bry\u0142y budowli, dla kt\u00f3rej inspiracj\u0105 by\u0142 Pa\u0142ac na Wodzie w warszawskich \u0141azienkach Kr\u00f3lewskich.<\/span><\/p>\n<p><figure id=\"attachment_1366\" aria-describedby=\"caption-attachment-1366\" style=\"width: 474px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1366 size-large\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Palac_Na_Wyspie_w_Warszawie_widok_na_elewacje\u0328_poludniowa\u0328-1024x683.jpeg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"316\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Palac_Na_Wyspie_w_Warszawie_widok_na_elewacje\u0328_poludniowa\u0328-1024x683.jpeg 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Palac_Na_Wyspie_w_Warszawie_widok_na_elewacje\u0328_poludniowa\u0328-300x200.jpeg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Palac_Na_Wyspie_w_Warszawie_widok_na_elewacje\u0328_poludniowa\u0328-768x512.jpeg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Palac_Na_Wyspie_w_Warszawie_widok_na_elewacje\u0328_poludniowa\u0328-1536x1024.jpeg 1536w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Palac_Na_Wyspie_w_Warszawie_widok_na_elewacje\u0328_poludniowa\u0328.jpeg 1599w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1366\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Pa\u0142ac na Wyspie, \u0141azienki Kr\u00f3lewskie, Warszawa. Zbudowany wed\u0142ug projektu Tylmana z Gameren w latach 1683\u20131689 dla marsza\u0142ka wielkiego koronnego Stanis\u0142awa Herakliusza Lubomirskiego, zosta\u0142 przebudowany w latach 1772\u20131793 dla kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego przez Dominika Merliniego i Jana Chrystiana Kamsetzera, kt\u00f3rzy nadali mu dzisiejszy, klasycystyczny wygl\u0105d [fot. McBartosz, <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by\/3.0\">CC BY 3.0<\/a>, via Wikimedia Commons].<\/span><\/figcaption><\/figure><!--more--><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Zjawisko zapo\u017cycze\u0144 znane jest w sztuce i architekturze od wiek\u00f3w. W przypadku polskich dwor\u00f3w i pa\u0142ac\u00f3w z XIX w. istotne znaczenie mia\u0142 tak\u017ce aspekt patriotyczny i to\u017csamo\u015bciowy. Forma &#8220;polskiego dworu&#8221; w czasach zabor\u00f3w by\u0142a w polskim \u015brodowisku ziemia\u0144skim celowo kontynuowana i tw\u00f3rczo rozwijana, nawi\u0105zuj\u0105c do wa\u017cnych dla historii i kultury polskiej budowli z okresu wolnej i niepodleg\u0142ej Rzeczypospolitej. Na przejawy opisywanego zjawiska mia\u0142 tak\u017ce wp\u0142yw bardziej uniwersalny trend w architekturze XIX w., jakim by\u0142 eklektyzm. Opisywany proces nasili\u0142 si\u0119 w wolnej Polsce okresu mi\u0119dzywojennego w czasie wzmo\u017conych poszukiwa\u0144 &#8220;stylu narodowego&#8221;<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_1');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_1');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_1\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[1]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_1\" class=\"footnote_tooltip\">D. Mikulski, E. Raszeja, G. Klause, Ze studio\u0301w nad toz\u0307samos\u0301cia\u0328 miejsca. Problem kontynuacji formy dworu w krajobrazie wielkopolskiej wsi na obszarze ziemi s\u0301redzkiej [w:] &#8220;Topiarius.&nbsp;&#x2026; <span class=\"footnote_tooltip_continue\"  onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_1');\">Continue reading<\/span><\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_1').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_1', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"> Warszawski pa\u0142ac kr\u00f3lewski sta\u0142 si\u0119 inspiracj\u0105 a\u017c dla 4 innych pa\u0142ac\u00f3w ziemia\u0144sko-szlacheckich, z kt\u00f3rych wszystkie by\u0142y zlokalizowane na terenach dawnego Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Dzisiaj znajduj\u0105 si\u0119 poza granicami Polski. Trzy z nich przetrwa\u0142y do naszych czas\u00f3w, ale tylko pa\u0142ac w Wace zachowa\u0142 si\u0119 w dobrym stanie (do pytania dlaczego mia\u0142 tyle szcz\u0119\u015bcia jeszcze powr\u00f3c\u0119 &#8211; to bardzo ciekawa historia).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><strong>PA\u0141AC HRABI\u00d3W UMIASTOWSKICH<br \/>\nW \u017bEM\u0141OS\u0141AWIU<\/strong><\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1370\" aria-describedby=\"caption-attachment-1370\" style=\"width: 474px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1370 size-large\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/2560px-Z\u030cemlaslau\u0306_Umiastou\u0306ski._\u0416\u044d\u043c\u043b\u0430\u0441\u043b\u0430\u0443\u0306_\u0423\u043c\u044f\u0441\u0442\u043e\u0443\u0306\u0441\u043a\u0456_J._Hoppen_1918-38_3-1024x753.jpg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"349\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/2560px-Z\u030cemlaslau\u0306_Umiastou\u0306ski._\u0416\u044d\u043c\u043b\u0430\u0441\u043b\u0430\u0443\u0306_\u0423\u043c\u044f\u0441\u0442\u043e\u0443\u0306\u0441\u043a\u0456_J._Hoppen_1918-38_3-1024x753.jpg 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/2560px-Z\u030cemlaslau\u0306_Umiastou\u0306ski._\u0416\u044d\u043c\u043b\u0430\u0441\u043b\u0430\u0443\u0306_\u0423\u043c\u044f\u0441\u0442\u043e\u0443\u0306\u0441\u043a\u0456_J._Hoppen_1918-38_3-300x221.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/2560px-Z\u030cemlaslau\u0306_Umiastou\u0306ski._\u0416\u044d\u043c\u043b\u0430\u0441\u043b\u0430\u0443\u0306_\u0423\u043c\u044f\u0441\u0442\u043e\u0443\u0306\u0441\u043a\u0456_J._Hoppen_1918-38_3-768x565.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/2560px-Z\u030cemlaslau\u0306_Umiastou\u0306ski._\u0416\u044d\u043c\u043b\u0430\u0441\u043b\u0430\u0443\u0306_\u0423\u043c\u044f\u0441\u0442\u043e\u0443\u0306\u0441\u043a\u0456_J._Hoppen_1918-38_3-1536x1129.jpg 1536w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/2560px-Z\u030cemlaslau\u0306_Umiastou\u0306ski._\u0416\u044d\u043c\u043b\u0430\u0441\u043b\u0430\u0443\u0306_\u0423\u043c\u044f\u0441\u0442\u043e\u0443\u0306\u0441\u043a\u0456_J._Hoppen_1918-38_3-2048x1506.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1370\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Pa\u0142ac Umiastowskich w \u017bem\u0142os\u0142awiu, lata 30. XX w. (\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.radzima.org\/pl\/foto\/6713.html\">www.radzima.org<\/a>)<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Spo\u015br\u00f3d polskich rezydencji ziemia\u0144skich wzorowanych na \u0142azienkowskim Pa\u0142acu na Wyspie chronologicznie pierwsz\u0105 zawdzi\u0119czamy dw\u00f3m damom, hrabinom Umiastowskim, te\u015bciowej i synowej: J\u00f3zefie z Dunin-Rajeckich i Janinie z Ostror\u00f3g-Sadowskich. M\u0105\u017c J\u00f3zefy, Kazimierz hrabia Umiastowski herbu Roch kupi\u0142 w 1807 r. \u017bem\u0142os\u0142aw, dawny maj\u0105tek rodu \u017bem\u0142\u0142\u00f3w herbu Top\u00f3r, kt\u00f3ry posiadali oni od XVII w.\u00a0 Od 1726 r., przez 80 lat, maj\u0105tek znajdowa\u0142 si\u0119 w posiadaniu krewnych \u017bem\u0142\u0142\u00f3w po k\u0105dzieli &#8211; Niemirowicz\u00f3w-Szczytt\u00f3w herbu Jastrz\u0119biec, kt\u00f3rzy wystawili tam drewniany dw\u00f3r. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Wkr\u00f3tce po nabyciu d\u00f3br, Kazimierz hr. Umiastowski rozpocz\u0105\u0142 przebudow\u0119 przerwan\u0105 najpierw powstaniem listopadowym, a potem jego nag\u0142\u0105 \u015bmierci\u0105 w 1863 r. Wdowa J\u00f3zefa kontynuowa\u0142a dzie\u0142o m\u0119\u017ca i zleci\u0142a wystawienie w \u017bem\u0142os\u0142awiu rezydencji wzorowanej na warszawskim Pa\u0142acu na Wyspie. Autorem projektu by\u0142 Leandro Jan Marconi, architekt w\u0142oskiego pochodzenia, projektant kilku znanych budowli w Warszawie jak Synagoga na T\u0142omackiem czy Pa\u0142ac Soba\u0144skich, syn r\u00f3wnie\u017c s\u0142ynnego architekta Henryka Marconiego. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">J\u00f3zefa hr. Umiastowska zmar\u0142a w 1877 r. Budow\u0119 pa\u0142acu doko\u0144czy\u0142 jej syn, W\u0142adys\u0142aw wraz z \u017con\u0105 Janin\u0105 z Ostror\u00f3g-Sadowskich. Jak podaje Roman Aftanazy, para uwielbiaj\u0105ca podr\u00f3\u017ce zagraniczne zgromadzi\u0142a w pa\u0142acu w \u0141\u0105czynowie liczne dzie\u0142a sztuki, bogaty ksi\u0119gozbi\u00f3r i artystyczne meble &#8211; przywo\u017cone z europejskich woja\u017cy <span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_2');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_2');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_2\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[2]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_2\" class=\"footnote_tooltip\">R. Aftanazy, <em>Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wojew\u00f3dztwo wile\u0144skie<\/em>, t. 4, Ossolineum 1993, s. 467-468<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_2').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_2', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1374\" aria-describedby=\"caption-attachment-1374\" style=\"width: 400px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1374 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Umiastowska_Janina_Zofia_FUMIAST-Rzym-2_a7d5762c9b2c1861c1a80829796faca8.jpeg\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"466\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Umiastowska_Janina_Zofia_FUMIAST-Rzym-2_a7d5762c9b2c1861c1a80829796faca8.jpeg 400w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Umiastowska_Janina_Zofia_FUMIAST-Rzym-2_a7d5762c9b2c1861c1a80829796faca8-258x300.jpeg 258w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1374\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Janina Zofia z Ostror\u00f3g-Sadowskich hrabina Umiastowska (1860-1941)<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"> Umiastowscy nie mieli szcz\u0119\u015bcia do tego projektu. W 1914 r. wybuch\u0142a Wielka Wojna. W\u0142adys\u0142aw nie \u017cy\u0142 ju\u017c od 9 lat, a wdowa Janina opu\u015bci\u0142a \u017bem\u0142os\u0142aw z obawy o swoje bezpiecze\u0144stwo. Pa\u0142ac zaj\u0119li Niemcy, kt\u00f3rzy ogo\u0142ocili go z bogatego wyposa\u017cenia oraz zabytk\u00f3w i urz\u0105dzili tam o\u015brodek wypoczynkowy dla weteran\u00f3w. Pod koniec wojny dzie\u0142a zniszczenia dope\u0142ni\u0142a okoliczna ludno\u015b\u0107. Pa\u0142ac by\u0142 do tego stopnia zdewastowany, \u017ce kiedy w 1921 r. Janina wr\u00f3ci\u0142a do domu, pomimo podejmowanych pr\u00f3b nie by\u0142a w stanie podnie\u015b\u0107 go ze zniszcze\u0144. Poniewa\u017c nie mia\u0142a dzieci, w 1922 r. postanowi\u0142a powo\u0142a\u0107 \u017bem\u0142os\u0142awsk\u0105 Fundacj\u0119 Naukow\u0105 hrabiostwa Umiastowskich przy Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie i wyposa\u017cy\u0107 j\u0105 w dobra \u017cem\u0142os\u0142awskie &#8211; folwarki i pa\u0142ac o \u0142\u0105cznej powierzchni 2200 ha z zachowaniem dla siebie prawa do\u017cywotniego korzystania z pa\u0142acu. Ufundowa\u0142a tak\u017ce dom wypoczynkowy dla artyst\u00f3w, uczonych i literat\u00f3w w Konwaliszkach, a tak\u017ce dom dla niezamo\u017cnych student\u00f3w w Klewicy. W 1921 r. w uznaniu dla jej dzia\u0142alno\u015bci charytatywnej i zas\u0142ug dla ko\u015bcio\u0142a katolickiego, papie\u017c Benedykt XV nada\u0142 Janinie do\u017cywotni tytu\u0142 markizy. II wojna \u015bwiatowa zasta\u0142a markiz\u0119 Umiastowsk\u0105 w Rzymie, gdzie zmar\u0142a w 1941 r. Pozostawiony przez ni\u0105 zapis testamentowy umo\u017cliwi\u0142 ustanowienie w 1946 r. s\u0142ynnej Fundacji Rzymskiej &#8211; <em>Fondazione Romana Marchesa J. S. Umiastowska, <\/em>kt\u00f3ra pomaga\u0142a pocz\u0105tkowo polskim artystom, a wkr\u00f3tce r\u00f3wnie\u017c polskim naukowcom odbywaj\u0105cym badania w Rzymie.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1375\" aria-describedby=\"caption-attachment-1375\" style=\"width: 200px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1375 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/fundacjarzymskaumiastowskich.png\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"200\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/fundacjarzymskaumiastowskich.png 200w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/fundacjarzymskaumiastowskich-150x150.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1375\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Piecz\u0119\u0107 Fundacji Rzymskiej im. J. Z. Umiastowskiej z herbem hrabi\u00f3w Umiastowskich<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"text-align: justify; font-family: georgia, palatino, serif;\">Trudna historia naszej cz\u0119\u015bci Europy da\u0142a si\u0119 we znaki tak\u017ce pa\u0142acowi w \u017bem\u0142os\u0142awiu (dzisiaj <em>\u0416\u0430\u043c\u044b\u0441\u043b\u0430\u045e\u043b\u044c<\/em> na Bia\u0142orusi, w obwodzie grodzie\u0144skim). W czasie II wojny zosta\u0142 ponownie zdewastowany przez wojska sowieckie. Po wojnie \u017bem\u0142os\u0142aw znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Zwi\u0105zku Sowieckiego i utworzono w nim siedzib\u0119 sowchozu<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_3');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_3');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_3\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[3]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_3\" class=\"footnote_tooltip\">sowchoz &#8211; od &#8216;sowietskoje choziajstwo&#8217; &#8211; pa\u0144stwowe gospodarstwo rolne, charakterystyczne dla gospodarki ZSRR. W sowchozach uprawiano gospodark\u0119 roln\u0105 w oderwaniu od&nbsp;&#x2026; <span class=\"footnote_tooltip_continue\"  onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_3');\">Continue reading<\/span><\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_3').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_3', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>. Od zamkni\u0119cia sowchozu pa\u0142ac by\u0142 sukcesywnie rozkradany i niszcza\u0142. Ok. 2014 r. (w innych \u017ar\u00f3d\u0142ach &#8211; w 2018 r.) wybuch\u0142 w nim po\u017car, kt\u00f3ry dope\u0142ni\u0142 dzie\u0142a zniszczenia. Chocia\u017c w 2019 r. zosta\u0142 sprzedany za niewielk\u0105 kwot\u0119 bia\u0142oruskiemu biznesmenowi, nie wida\u0107, aby by\u0142y tam prowadzone prace remontowe, czy zabezpieczaj\u0105ce. Wydaje si\u0119, \u017ce tragiczny los pa\u0142acu zosta\u0142 przes\u0105dzony<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_4');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_4');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_4\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[4]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_4\" class=\"footnote_tooltip\">M. Rudnicki, <a href=\"http:\/\/www.srwkl.pl\/kresowe-echa.pdf\"><em>Kresowe echa \u0141azienek Kr\u00f3lewskich<\/em><\/a>, Stowarzyszenie Rod\u00f3w Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_4').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_4', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1373\" aria-describedby=\"caption-attachment-1373\" style=\"width: 474px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1373 size-large\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-11.46.11-1024x689.png\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"319\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-11.46.11-1024x689.png 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-11.46.11-300x202.png 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-11.46.11-768x517.png 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-11.46.11-1536x1033.png 1536w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-11.46.11.png 1540w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1373\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Pa\u0142ac w \u017bem\u0142os\u0142awiu obecnie. Zdj\u0119cie z 2021 r. [\u017ar\u00f3d\u0142o: www.googlemaps.com]<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><strong>PA\u0141AC KOGNOWICKICH W \u0141\u0104CZYNOWIE<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; text-align: justify;\">Trzeci\u0105 w kolejno\u015bci chronologicznej (po \u017bem\u0142os\u0142awiu i Wace Trockiej) rezydencj\u0105 wzorowan\u0105 na \u0142azienkowskiej jest pa\u0142ac Kognowickich w \u0141\u0105czynowie (\u0141ancza\/y\/u\/nowie). <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; text-align: justify;\">\u0141\u0105czyn\u00f3w by\u0142 w posiadaniu Kognowickich herbu D\u0105browa od 1562 r. kiedy kr\u00f3l Zygmunt II August za waleczno\u015b\u0107 w wojnach inflanckich nada\u0142 Piotrowi Kognowickiemu starostwo na tych terenach. Piotr Kognowicki by\u0142 dworzaninem kr\u00f3lowej Bony, kt\u00f3ry przyby\u0142 wraz z ni\u0105 do Krakowa z Neapolu. Nazywa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas Pietro Cognocce.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1384\" aria-describedby=\"caption-attachment-1384\" style=\"width: 500px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1384 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/lanciunava1.jpeg\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"402\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/lanciunava1.jpeg 500w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/lanciunava1-300x241.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1384\" class=\"wp-caption-text\">Pa\u0142\u0105c Kognowickich w \u0141\u0105czynowie. Rycina z XIX w. [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.archyvai.lt\/exhibitions\/dvarai\/lanciunava.htm\">Lietuvos vyriausiojo archyvaro tarnybos<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; text-align: justify;\">Ostatni w\u0142a\u015bciciel \u0141\u0105czynowa, Stanis\u0142aw Kognowicki (1863\u20131941) wystawi\u0142 w maj\u0105tku pa\u0142ac wg projektu Tadeusza Rostworowskiego &#8211; celowo przypominaj\u0105cy warszawskie \u0141azienki. Stanis\u0142aw jest mi tym bli\u017cszy, \u017ce by\u0142 jak ja cz\u0142onkiem <a href=\"http:\/\/www.konwentpolonia.pl\">Konwentu Polonia<\/a>, a po uko\u0144czeniu studi\u00f3w &#8211; cz\u0142onkiem Ko\u0142a Filistr\u00f3w Konwentu Polonia w Wilnie, kt\u00f3rego zosta\u0142 &#8211; jak si\u0119 okaza\u0142o ostatnim &#8211; prezesem (Konwent i jego organizacja filisterska od 1998 r. dzia\u0142aj\u0105 w Sopocie).<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1377\" aria-describedby=\"caption-attachment-1377\" style=\"width: 474px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1377 size-large\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/hist-1-540x1024.jpeg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"899\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/hist-1-540x1024.jpeg 540w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/hist-1-158x300.jpeg 158w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/hist-1-768x1456.jpeg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/hist-1-810x1536.jpeg 810w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/hist-1.jpeg 844w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1377\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Zdj\u0119cie przyjaci\u00f3\u0142 z czas\u00f3w studi\u00f3w na Uniwersytecie w Dorpacie. Od g\u00f3ry: Aleksander Rothe, Albert Radziwi\u0142\u0142, Stanis\u0142aw Kognowicki (p\u00f3\u017aniejszy w\u0142a\u015bciciel \u0141\u0105czyna), Marian Szachno, J\u00f3zef Manteuffel. Zbiory <a href=\"http:\/\/www.konwentpolonia.pl\">Konwentu Polonia<\/a>.<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Autor projektu pa\u0142acu w \u0141\u0105czynowie to tak\u017ce ciekawa posta\u0107. Tadeusz Maria Rostworowski herbu Na\u0142\u0119cz wywodzi\u0142 si\u0119 z ziemia\u0144skiej rodziny z Wielkopolski, ale swoje \u017cycie zwi\u0105za\u0142 z Wile\u0144szczyzn\u0105. Studiowa\u0142 w Petersburgu, Krakowie, Monachium i Pary\u017cu. Z czasem sta\u0142 si\u0119 modnym architektem. Zaprojektowa\u0142 kilka znanych budowli &#8211; rezydencji ziemia\u0144skich i budynk\u00f3w miejskich na Wile\u0144szczy\u017anie. Najbardziej znanym jest wile\u0144ski Hotel Georges, kt\u00f3ry Rostworowski zaprojektowa\u0142 i sfinansowa\u0142 jego budow\u0119, aby wkr\u00f3tce odsprzeda\u0107 go sp\u00f3\u0142ce obywatelskiej. Sobie pozostawi\u0142 tylko reprezentacyjny apartament hotelowy. Zapewne nie podejrzewa\u0142, \u017ce sw\u00f3j ziemski \u017cywot zako\u0144czy w wyniki ataku serca, w\u0142a\u015bnie w Hotelu George w Wilnie.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1385\" aria-describedby=\"caption-attachment-1385\" style=\"width: 229px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1385 size-medium\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Tadeusz_Rostworowski_1860-1928-229x300.jpeg\" alt=\"\" width=\"229\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Tadeusz_Rostworowski_1860-1928-229x300.jpeg 229w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Tadeusz_Rostworowski_1860-1928-780x1024.jpeg 780w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Tadeusz_Rostworowski_1860-1928-768x1008.jpeg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Tadeusz_Rostworowski_1860-1928.jpeg 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 229px) 100vw, 229px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1385\" class=\"wp-caption-text\">Micha\u0142 Maria Rostworowski (1860-1928)<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><span style=\"text-align: justify;\">Niestety, tak\u017ce pa\u0142ac Kognowickich nie mia\u0142 szcz\u0119\u015bcia. Po II wojnie \u015bwiatowej \u0141\u0105czyn\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 w granicach Republiki Litewskiej jako <em>Lan\u010di\u016bnava<\/em> i ju\u017c w 1922 r. obj\u0119\u0142a go litewska reforma rolna drastycznie redukuj\u0105c dobra ziemskie nale\u017c\u0105ce do Kognowickich. Stanis\u0142aw sprzeda\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 pozosta\u0142ego maj\u0105tku i zamieszka\u0142 w Wilnie. W \u0141\u0105czynowie osiad\u0142a jego c\u00f3rka Zofia z m\u0119\u017cem, Karolem Henrykiem Zabie\u0142\u0142\u0105 herbu Top\u00f3r (kt\u00f3ry odumar\u0142 j\u0105 w 1929 r.) i brat Stanis\u0142awa &#8211; Wincenty. Wkr\u00f3tce po wybuchu II wojny \u015bwiatowej \u0141\u0105czyn\u00f3w zosta\u0142 znacjonalizowany przez w\u0142adze litewskie, kt\u00f3re urz\u0105dzi\u0142y tam szko\u0142\u0119. W pierwszych miesi\u0105cach wojny Zabie\u0142\u0142owie i Kognowiccy udzielili schronienia i pomocy wielu rodakom. Syn Wincentego, Tadeusz Kognowicki, harcerz i \u017co\u0142nierz ZWZ odznaczy\u0142 si\u0119 prawdziwym m\u0119stwem. Uratowa\u0142 nie tylko cztery sztandary polskich pu\u0142k\u00f3w kawaleryjskich przed konfiskat\u0105 przez okupanta, wynosz\u0105c je z obozu dla internowanych i przekazuj\u0105c polskiemu <em>attach\u00e9<\/em> wojskowemu, ale walnie przyczyni\u0142 si\u0119 do uratowania kilkunastu tysi\u0119cy polskich obywateli, g\u0142\u00f3wnie \u017cydowskiego pochodzenia &#8211; we wsp\u00f3\u0142pracy z konsulem Japonii w Kownie. Pod koniec 1941 r. poleg\u0142 pod Bigosowem na Bras\u0142awszczy\u017anie <\/span><span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_5');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_5');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_5\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[5]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_5\" class=\"footnote_tooltip\"><span style=\"text-align: justify;\">M. Rudnicki, <em>Kresowe echa<\/em>&#8230;<\/span><\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_5').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_5', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script><span style=\"text-align: justify;\">.<\/span><\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1387\" aria-describedby=\"caption-attachment-1387\" style=\"width: 500px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1387 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/lanciunava2.jpeg\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"283\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/lanciunava2.jpeg 500w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/lanciunava2-300x170.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1387\" class=\"wp-caption-text\">Pa\u0142ac Kognowickich w \u0141\u0105czynowie. Fotografia z 1952 r. [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/www.archyvai.lt\/exhibitions\/dvarai\/lanciunava.htm\">Lietuvos vyriausiojo archyvaro tarnybos<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><span style=\"text-align: justify;\">W okresie sowieckim w pa\u0142acu mie\u015bci\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne plac\u00f3wki edukacyjne. Po 1990 r. w\u0142adze ponownie niepodleg\u0142ej Litwy wydzier\u017cawi\u0142y pa\u0142ac rolnikowi na magazyn nawoz\u00f3w sztucznych. Chocia\u017c kilka lat p\u00f3\u017aniej pa\u0142ac zakupi\u0142 litewski biznesmen w celu odbudowy i renowacji &#8211; budynek nadal niszczeje.<\/span><\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1386\" aria-describedby=\"caption-attachment-1386\" style=\"width: 720px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1386 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/lanciunavadvaras.jpeg\" alt=\"\" width=\"720\" height=\"345\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/lanciunavadvaras.jpeg 720w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/lanciunavadvaras-300x144.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1386\" class=\"wp-caption-text\">[\u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/www.pamatyklietuvoje.lt]<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_1376\" aria-describedby=\"caption-attachment-1376\" style=\"width: 474px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1376 size-large\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-13.03.35-1024x553.png\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"256\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-13.03.35-1024x553.png 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-13.03.35-300x162.png 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-13.03.35-768x415.png 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-13.03.35-1536x829.png 1536w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Zrzut-ekranu-2022-08-19-o-13.03.35.png 1826w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1376\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Pa\u0142ac Kognowickich w \u0141\u0105czynowie. Stan z 2020 r. {\u017ar\u00f3d\u0142o: www.googlemaps.com, autor Pule]<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><strong><span style=\"text-align: justify;\">PA\u0141AC ZDZIECHOWSKICH W BU\u0141HAJACH<\/span><\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; text-align: justify;\">Pa\u0142ac w Bu\u0142hajach (dzisiaj <i>\u0411\u0443\u043b\u0430\u0457 <\/i>na Ukrainie) &#8211; chronologicznie czwarty spo\u015br\u00f3d tw\u00f3rczych kopii warszawskiego Pa\u0142acu na Wyspie znamy tylko z rycin.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1361\" aria-describedby=\"caption-attachment-1361\" style=\"width: 474px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1361 size-large\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bulhaje-1024x675.jpg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"312\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bulhaje-1024x675.jpg 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bulhaje-300x198.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bulhaje-768x507.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/bulhaje.jpg 1084w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1361\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Pa\u0142ac w Bu\u0142hajach (Bu\u0142ajach) na Ukrainie. [\u0179r\u00f3d\u0142o: R. Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wojew\u00f3dztwo brac\u0142awskie, t. 10, Ossolineum 1996]<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Autorem projektu pa\u0142acu by\u0142 prawdopodobnie &#8211; jak podaje niezast\u0105piony Roman Aftanazy &#8211; odeski architekt W\u0142adys\u0142aw D\u0105browski<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_6');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_6');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_6\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[6]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_6\" class=\"footnote_tooltip\">R. Aftanazy, <em>Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wojew\u00f3dztwo brac\u0142awskie<\/em>, t. 10&#8230;, s. 38-39<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_6').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_6', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>. Pomys\u0142odawczyni\u0105 wystawienia gmachu wzorowanego na warszawskim Pa\u0142acu Na Wyspie &#8211; jedynego tego typu przedsi\u0119wzi\u0119cia na ziemiach ruskich &#8211; by\u0142a Oktawia z Podhorskich Adamowa Zdziechowska. Mia\u0142a nadziej\u0119, \u017ce w pa\u0142acu zamieszka jej c\u00f3rka Maria z m\u0119\u017cem Alfredem \u017burowskim. Oktawia nie doczeka\u0142a zako\u0144czenia budowy. Maria szanuj\u0105c wol\u0119 zmar\u0142ej matki doko\u0144czy\u0142a budow\u0119 pa\u0142acu (zosta\u0142 uko\u0144czony <span style=\"text-align: justify;\">przed 1908 r.), ale nigdy w nim nie zamieszka\u0142a, ani nawet go nie urz\u0105dzi\u0142a. Los budynku przypiecz\u0119towa\u0142a Wielka Wojna &#8211;<\/span><span style=\"text-align: justify;\"> zosta\u0142 ca\u0142kowicie zniszczony w 1917 r.<\/span><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\"><strong>PA\u0141AC TYSZKIEWICZ\u00d3W W WACE TROCKIEJ<\/strong><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Pi\u0119knie usytuowany pa\u0142ac w Wace Trockiej od pocz\u0105tku swojego istnienia przyci\u0105ga\u0142 go\u015bci. Przede wszystkim z powodu wspania\u0142ych gospodarzy, ale tak\u017ce jako tw\u00f3rcza kopia \u0141azienek Kr\u00f3lewskich w Warszawie. Waka to pi\u0119kna okolica po\u0142o\u017cona niegdy\u015b pod Wilnem, a dzisiaj zlokalizowana ju\u017c w granicach administracyjnych litewskiej stolicy.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-1404\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5123.jpeg\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5123.jpeg 640w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5123-300x225.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Waka by\u0142a przez stulecia w\u0142asno\u015bci\u0105 tatarskiej szlachty. Od nich przez Sapieh\u00f3w i D\u0105browskich &#8211; trafi\u0142a w posiadanie Tyszkiewicz\u00f3w. Po 1850 r. dobra wackie naby\u0142 Jan Witold Emanuel hrabia Tyszkiewicz (1831-1892) z linii kalenickiej, marsza\u0142ek szlachty powiatu wile\u0144skiego. Pa\u0142ac zosta\u0142 wzniesiony w 1880 r. wed\u0142ug projektu Leandro Marconiego &#8211; autora projektu pa\u0142acu w \u017bem\u0142os\u0142awiu. Podobny do Pa\u0142acu na Wyspie od strony fasady frontowej, zupe\u0142nie nie przypomina go od strony ogrodu. Podobno decyzja o wybudowaniu pa\u0142acu i przenosinach z dotychczasowej siedziby w Wo\u0142o\u017cynie by\u0142a podyktowana temperamentem \u017cony Jana &#8211; Izabeli Hortensji z domu hrabianki Tyszkiewicz\u00f3wny z linii \u0142ohojskiej Tyszkiewicz\u00f3w. Jan uzna\u0142, \u017ce \u017cona ceni\u0105ca \u017cycie towarzyskie zanudzi si\u0119 w po\u0142o\u017conym dalej na wsch\u00f3d Wo\u0142o\u017cynie i dlatego postanowi\u0142 przenie\u015b\u0107 siedzib\u0119 rodziny do podwile\u0144skiej Waki, kt\u00f3ra nazywana by\u0142a w\u00f3wczas Wak\u0105 Tyszkiewiczowsk\u0105. Waka Trocka to nazwa powojenna <span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_7');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_7');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_7\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[7]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_7\" class=\"footnote_tooltip\">za: M. <span style=\"text-align: justify;\">Rudnicki, <em>Kresowe echa&#8230;<\/em><\/span><\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_7').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_7', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-1383\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Leandro_Marconi_1763.jpeg\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"682\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Leandro_Marconi_1763.jpeg 500w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Leandro_Marconi_1763-220x300.jpeg 220w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/p>\n<div class=\"mceTemp\" style=\"text-align: justify;\"><\/div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Jan otwarcie demonstrowa\u0142 sw\u00f3j polski patriotyzm, co w realiach zaboru rosyjskiego wi\u0105za\u0142o si\u0119 ze sporym ryzykiem i licznymi niebezpiecze\u0144stwami. Za udzia\u0142 w manifestacjach patriotycznych w 1861 r. zosta\u0142 pozbawiony wysokiego urz\u0119du marsza\u0142ka szlachty. W 1865 r. trafi\u0142 do aresztu domowego jako osoba dla Rosjan niepewna politycznie.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1389\" aria-describedby=\"caption-attachment-1389\" style=\"width: 474px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1389 size-large\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5283a-1024x734.jpg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"340\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5283a-1024x734.jpg 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5283a-300x215.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5283a-768x550.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5283a-1536x1101.jpg 1536w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5283a.jpg 1991w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1389\" class=\"wp-caption-text\">Pa\u0142\u0105c w Wace od strony podjazdu (rys. J. Myszkowski, II po\u0142. XIX w.) [\u017ar\u00f3d\u0142o: R. Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wojew\u00f3dztwo wile\u0144skie, t. 4, Ossolineum 1993, s. 393]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">W kontaktach z przedstawicielami zaborc\u00f3w wykazywa\u0142 brawurow\u0105 odwag\u0119 i szczeg\u00f3lne poczucie humoru &#8211; jak podaje dr Liliana Narkowicz. Podczas proszonego obiadu mia\u0142 posadzi\u0107 na przeciwko carskiego genera\u0142-gubernatora Nazimowa&#8230; \u017cydowskiego krawca, co by\u0142o dla Rosjanina prawdziw\u0105 obelg\u0105. Dojrzewaj\u0105cy konflikt mi\u0119dzy Tyszkiewiczem a gubernatorem mia\u0142a za\u0142agodzi\u0107 \u017cona tego drugiego przybywaj\u0105c do Waki z imieninowymi \u017cyczeniami i kwiatami do pani domu, Izabeli. Pomimo licznych powoz\u00f3w go\u015bci na podje\u017adzie, lokaj o\u015bwiadczy\u0142 os\u0142upia\u0142ej Rosjance, \u017ce &#8220;pani hrabiny nie ma w domu&#8221;<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_8');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_8');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_8\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[8]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_8\" class=\"footnote_tooltip\">L. Narkowicz, <a href=\"http:\/\/www.magwil.lt\/archiwum\/archiwum\/2011\/mga1\/1%20stycz8.htm\"><em>Waka Trocka i jej za\u0142o\u017cyciel Jan Witold hr. Tyszkiewicz<\/em><\/a>, &#8220;Magazyn Wile\u0144ski, 2011<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_8').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_8', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1379\" aria-describedby=\"caption-attachment-1379\" style=\"width: 170px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1379 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/1-waka2.jpeg\" alt=\"\" width=\"170\" height=\"238\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1379\" class=\"wp-caption-text\">Izabela Hortensja z hr. Tyszkiewicz\u00f3w hr. Tyszkiewiczowa (1835-1907)<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">W ramach sankcji popowstaniowych, w 1865 r. zosta\u0142 wydalony do Rygi z jednoczesnym nakazem niezw\u0142ocznej sprzeda\u017cy ca\u0142ego maj\u0105tku pod gro\u017ab\u0105 jego konfiskaty, z zakazem odsprzeda\u017cy cz\u0142onkom rodziny, ani znajomym. Tyszkiewicz obmy\u015bli\u0142 plan &#8211; oficjalnie odsprzeda\u0142 dobra ryskiemu kupcowi (a mo\u017ce lekarzowi &#8211; jak chc\u0105 inne przekazy), z kt\u00f3rym ustali\u0142, \u017ce kiedy uda mu si\u0119 doprowadzi\u0107 do odwo\u0142ania sankcji carskich, odkupi dobra. Tylko dzi\u0119ki nag\u0142ym i ci\u0119\u017ckim chorobom, na kt\u00f3re zapadli podstawiony kupiec (kt\u00f3ry zd\u0105\u017cy\u0142 &#8220;zapomnie\u0107&#8221;, \u017ce porozumia\u0142 si\u0119 z polskim hrabi\u0105) oraz gubernator (kt\u00f3ry nagle dorobi\u0142 si\u0119 sumienia i na \u0142o\u017cu \u015bmierci postanowi\u0142 zado\u015b\u0107uczyni\u0107 wszystkim, kt\u00f3rych skrzywdzi\u0142) zawdzi\u0119cza Tyszkiewicz szcz\u0119\u015bliwe zako\u0144czenie batalii i maj\u0105tek rodzinny.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-1391\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287d-1024x526.jpg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"243\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287d-1024x526.jpg 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287d-300x154.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287d-768x394.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287d-1536x788.jpg 1536w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287d-2048x1051.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Jak pisze dr Liliana Narkowicz, autorka monografii d\u00f3br Tyszkiewicz\u00f3w w Wace Trockiej: &#8220;Jan Witold Tyszkiewicz by\u0142 [&#8230;] \u015bwietnym gospodarzem. W Wace rozwin\u0105\u0142 ogrodnictwo, pszczelarstwo, hodowl\u0119 koni i kr\u00f3w holenderskich. By\u0142 zdobywc\u0105 licznych nagr\u00f3d na krajowych wystawach rolniczych. Uruchomi\u0142 fabryk\u0119 papieru i wykopa\u0142 stawy, w kt\u00f3rych zaprowadzono wyl\u0119garni\u0119 ryb \u0142ososiowatych oraz sielawy i siei. Hodowane tu pstr\u0105gi zyska\u0142y szeroki rozg\u0142os, a w zimie by\u0142y nawet wysy\u0142ane dla krewnych i znajomych przebywaj\u0105cych w Pary\u017cu i Dre\u017anie. Ich najpi\u0119kniejsze okazy zasila\u0142y sklepy oraz restauracje na terenie Wilna, Warszawy, Petersburga&#8221;<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_9');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_9');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_9\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[9]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_9\" class=\"footnote_tooltip\">L. Narkowicz, <em>Waka Trocka i jej za\u0142o\u017cyciel&#8230;<\/em><\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_9').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_9', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script> .<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1378\" aria-describedby=\"caption-attachment-1378\" style=\"width: 170px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1378 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/1-waka1.jpeg\" alt=\"\" width=\"170\" height=\"275\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1378\" class=\"wp-caption-text\">Jan Witold Emanuel hr. Tyszkiewicz (1831-1892)<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif; text-align: justify; color: #2b2b2b; font-size: 16px;\">Dok\u0142adny opis pa\u0142acu i jego przedwojennego wyposa\u017cenia zawar\u0142 w swoim cennym i wielokrotnie tu przywo\u0142ywanym dziele Roman Aftanazy. Ja ogranicz\u0119 si\u0119 do zreprodukowania kilku zdj\u0119\u0107 z tej ksi\u0105\u017cki, aby Czytelnik m\u00f3g\u0142 wyrobi\u0107 sobie zdanie na temat zasobno\u015bci domu i mieszcz\u0105cych si\u0119 w nim kolekcji sztuki i rzemios\u0142a artystycznego.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-1394\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_53102.jpg\" alt=\"\" width=\"358\" height=\"235\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_53102.jpg 358w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_53102-300x197.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 358px) 100vw, 358px\" \/> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-1390\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5310a-1024x720.jpg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"333\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5310a-1024x720.jpg 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5310a-300x211.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5310a-768x540.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5310a-1536x1080.jpg 1536w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5310a-2048x1439.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">W 1892 r. Wak\u0119 odziedziczy\u0142 po Janie i Izabeli Tyszkiewiczach ich syn Jan junior, kt\u00f3ry jednak zmar\u0142 ju\u017c w 1903 r. osierocaj\u0105c nieletnie dzieci, w tym 17-letniego syna Jana Micha\u0142a. Po uzyskaniu pe\u0142noletno\u015bci, Jan Micha\u0142 obj\u0105\u0142 maj\u0105tek w Wace wraz z pa\u0142acem. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Wielka Wojna (1914-1918) sk\u0142oni\u0142a Tyszkiewicz\u00f3w do opuszczenia pa\u0142acu. Najcenniejsze elementy wyposa\u017cenia, zbiory sztuki, ksi\u0105\u017cki, meble &#8211; podzielono na trzy cz\u0119\u015bci i wys\u0142ano do pa\u0142ac\u00f3w Tyszkiewicz\u00f3w w Wo\u0142o\u017cynie i Wilnie, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 z konieczno\u015bci pozostawiono na miejscu, gdzie wraz z opanowaniem d\u00f3br przez wojska niemieckie &#8211; zosta\u0142y rozkradzione lub zniszczone. Podobny, tragiczny los spotka\u0142 wyposa\u017cenie ulokowane w Wo\u0142o\u017cynie. Niestety miejscowo\u015b\u0107 le\u017ca\u0142a na linii frontu co przypiecz\u0119towa\u0142o jej tragiczny los. Ocala\u0142y tylko przedmioty wys\u0142ane do Wilna, kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 w 1917 r. na wszelki wypadek odes\u0142ano do Warszawy, gdzie szcz\u0119\u015bliwie przetrwa\u0142y wojn\u0119 <span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_10');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_10');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_10\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[10]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_10\" class=\"footnote_tooltip\">R. Aftanazy, <em>Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wojew\u00f3dztwo wile\u0144skie<\/em>, t. 4, Ossolineum 1993, s. 403<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_10').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_10', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Jan Micha\u0142 hr. Tyszkiewicz powa\u017cnie traktowa\u0142 swoje patriotyczne obowi\u0105zki. Zanim zaj\u0105\u0142 si\u0119 podnoszeniem maj\u0105tku z upadku, wst\u0105pi\u0142 do legion\u00f3w Pi\u0142sudskiego, a po wybuchu wojny polsko-bolszewickiej &#8211; wyruszy\u0142 broni\u0107 ojczyzny. Za m\u0119stwo otrzyma\u0142 Krzy\u017c Virtuti Militari. Znalaz\u0142 si\u0119 w sztabie gen. Leonarda \u017beligowskiego i wraz z nim wkracza\u0142 na czele wojska polskiego na Wile\u0144szczyzn\u0119 w 1920 r., aby w\u0142\u0105czy\u0107 je w granice Rzeczypospolitej. Jak na szlachcica-ziemianina przysta\u0142o wspiera\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 dobroczynn\u0105 i kulturaln\u0105. Mia\u0142 istotny udzia\u0142 w akcji polskich ziemian z Wile\u0144szczyzny zakupu czasopisma w Wilnie. Wkr\u00f3tce czasopismo zmieni\u0142o tytu\u0142 daj\u0105c pocz\u0105tek s\u0142ynnemu, wp\u0142ywowemu i opiniotw\u00f3rczemu dziennikowi &#8220;S\u0142owo&#8221; prowadzonemu przez Stanis\u0142awa Cata-Mackiewicza. Inwestycjom Jana Micha\u0142a Tyszkiewicza w sie\u0107 kanalizacyjn\u0105 i elektryczn\u0105, okoliczni mieszka\u0144cy zawdzi\u0119czaj\u0105 dost\u0119p do tych zdobyczy cywilizacyjnych XX wieku, kt\u00f3re w tamtych czasach nie by\u0142y standardem jak dzisiaj.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1393\" aria-describedby=\"caption-attachment-1393\" style=\"width: 474px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1393 size-large\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5284b-1024x630.jpg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"292\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5284b-1024x630.jpg 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5284b-300x185.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5284b-768x473.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5284b-1536x945.jpg 1536w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5284b-2048x1260.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1393\" class=\"wp-caption-text\">Pa\u0142ac w Wace. Okres 20-lecia mi\u0119dzywojennego [\u017ar\u00f3d\u0142o: R. Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wojew\u00f3dztwo wile\u0144skie, t. 4, Ossolineum 1993, s. 394]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Po powrocie z wojen Jan Micha\u0142 zaj\u0105\u0142 si\u0119 rodzinnym maj\u0105tkiem w Wace. Jak na dobrego gospodarza przysta\u0142o, rozpocz\u0105\u0142 od remontu zabudowa\u0144 gospodarczych.\u00a0 By\u0142 kawalerem, wi\u0119c pa\u0142ac na razie nie by\u0142 dla niego najwa\u017cniejszy. Dopiero \u015blub z Ann\u0105 ksi\u0119\u017cniczk\u0105 Radziwi\u0142\u0142\u00f3wn\u0105 sk\u0142oni\u0142 go do remontu zniszczonej w czasie wojny rezydencji. W latach 1931-32 odrestaurowa\u0142o jej lewe skrzyd\u0142o. Pa\u0142ac urz\u0105dzono meblami i innym wyposa\u017ceniem, kt\u00f3re powr\u00f3ci\u0142o z Wilna. W latach 1937-38 sprowadzono r\u00f3wnie\u017c reszt\u0119 wyposa\u017cenia wys\u0142anego w 1917 r. do Warszawy. Nag\u0142a tragiczna \u015bmier\u0107 Jana Micha\u0142a Tyszkiewicza 31 maja 1939 r.\u00a0 spowodowa\u0142a, \u017ce skrzy\u0144 w wi\u0119kszo\u015bci nie rozpakowano. To u\u0142atwi\u0142o spraw\u0119 sowietom, kt\u00f3rzy po wej\u015bciu do Polski rozgrabili zbiory.\u00a0 Sowieci zdewastowali tak\u017ce pa\u0142ac.<br \/>\n<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Okoliczno\u015bci tragicznej \u015bmierci Jana Micha\u0142a hr. Tyszkiewicza warte s\u0105 wzmianki. Dnia 27 maja 1939 r. Andrzej hr. Potocki zorganizowa\u0142 dla zaprzyja\u017anionych ziemian rekolekcje w swoim pa\u0142acu w Mi\u0119dzyrzecu. Rano 30 maja po nabo\u017ce\u0144stwie nadszed\u0142 czas na powr\u00f3t do dom\u00f3w. Jan Micha\u0142 Tyszkiewicz nam\u00f3wi\u0142 kuzyna, hrabiego Platera, by ten ust\u0105pi\u0142 mu miejsca w 2-osobowej awionetce kierowanej przez do\u015bwiadczonego pilota Stanis\u0142aw hr. Zamoyskiego. Chcia\u0142 szybko powr\u00f3ci\u0107 do rodziny i spieszy\u0142 si\u0119 do Warszawy, aby tam jeszcze zd\u0105\u017cy\u0107 na samolot do Wilna. Przy pa\u0142acu w Mi\u0119dzyrzecu nie by\u0142o lotniska, a tylko w miar\u0119 p\u0142aski pas trawnika zako\u0144czony lini\u0105 \u017cywop\u0142otu. Zamoyski w czasie startu maszyny zahaczy\u0142 o \u017cywop\u0142ot. Samolot straci\u0142 ster i po niekontrolowanym wzniesieniu si\u0119 na znaczn\u0105 wysoko\u015b\u0107, run\u0105\u0142 na ziemi\u0119 lotem pikuj\u0105cym. Pilot i pasa\u017cer zgin\u0119li na miejscu na oczach krewnych i przyjaci\u00f3\u0142.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">We wspomnieniu o zmar\u0142ym proboszcz z Waki napisa\u0142: &#8220;\u201eZmar\u0142y by\u0142 wielkim ofiarodawc\u0105 na potrzeby parafii, ostatnio na budow\u0119 Domu Katolickiego zaofiarowa\u0142 4000 z\u0142. By\u0142 dobrym katolikiem, wzorowym ojcem rodziny, dobrym obywatelem kraju, by\u0142 cz\u0142onkiem Akcji Katolickiej, cz\u0142onkiem \u201eCaritasu\u201d, komitetu parafialnego i rady parafialnej, wielkim opiekunem biednych. Jego \u015bmier\u0107 okry\u0142a \u017ca\u0142ob\u0105 ca\u0142\u0105 parafi\u0119, a w\u0142o\u015bcianie z wiosek s\u0105siednich maj\u0105tku Waka nie mog\u0105 nachwali\u0107 \u015bp. Zmar\u0142ego i zamawiaj\u0105 nabo\u017ce\u0144stwa za Jego dusz\u0119. Cze\u015b\u0107 Jego pami\u0119ci!\u201d <span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_11');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_11');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_11\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[11]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_11\" class=\"footnote_tooltip\">I. Diugiewicz, <a href=\"http:\/\/www.magwil.lt\/archiwum\/archiwum\/2008\/mm12\/gr-16.htm\"><em>Tyszkiewiczowie i Waka Trocka<\/em><\/a>, &#8220;Magazyn Wile\u0144ski&#8221;, 2008<\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_11').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_11', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1413\" aria-describedby=\"caption-attachment-1413\" style=\"width: 650px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1413 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/b260cec2-d7ad-4a11-9121-a46e973dd103-1.jpeg\" alt=\"\" width=\"650\" height=\"418\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/b260cec2-d7ad-4a11-9121-a46e973dd103-1.jpeg 650w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/b260cec2-d7ad-4a11-9121-a46e973dd103-1-300x193.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 650px) 100vw, 650px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1413\" class=\"wp-caption-text\">Uroczysto\u015bci pogrzebowe w Wace, maj 1939 r. [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"https:\/\/24wspolnota.pl\/kultura\/smierc-dwoch-arystokratow-w-miedzyrzecu-samolot-zahaczyl-o-zywoplot\/o9ESONT0MDT4RKo9A7Ey\">Magazyn Wsp\u00f3lnota<\/a>]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Wdowie Annie Tyszkiewiczowej z dzie\u0107mi uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 tragicznego losu ziemian na wschodzie i po wybuchu wojny, 16 wrze\u015bnia 1939 r. przy pomocy rodziny, przez \u0141otw\u0119, Szwecj\u0119 i Norwegi\u0119 przedosta\u0142a si\u0119 do Wielkiej Brytanii. Pom\u00f3g\u0142 tak\u017ce Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz, kt\u00f3ry zorganizowa\u0142 transport lotniczy. Anna zmar\u0142a na obczy\u017anie w 1983 r. nigdy nie powr\u00f3ciwszy do Waki. Jako pierwszy z rodziny Wak\u0119 odwiedzi\u0142 syn Anny, Zygmunt hr. Tyszkiewicz w 1987 r. z okazji po\u015bwi\u0119cenia odnowionej kaplicy<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_12');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_12');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_12\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[12]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_12\" class=\"footnote_tooltip\">I. Diugiewicz, <a href=\"http:\/\/www.magwil.lt\/archiwum\/archiwum\/2008\/mm12\/gr-16.htm\"><em>Tyszkiewiczowie i Waka Trocka&#8230;<\/em><\/a><\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_12').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_12', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script>. Dzieci Anny tak\u017ce odwiedzi\u0142y Wak\u0119. Utrzymuj\u0105 kontakty z lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1414\" aria-describedby=\"caption-attachment-1414\" style=\"width: 400px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1414 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/08-bliska2_1.jpeg\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"364\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/08-bliska2_1.jpeg 400w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/08-bliska2_1-300x273.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1414\" class=\"wp-caption-text\">Anna hr. Tyszkiewiczowa (ubrana na czarno) z dzie\u0107mi i guwernantk\u0105 (kt\u00f3r\u0105 wkr\u00f3tce b\u0119dzie musia\u0142a zwolni\u0107 z powodu braku \u015brodk\u00f3w). Anglia 1940 r. [\u017ar\u00f3d\u0142o: L. Narkowicz, <a href=\"http:\/\/www.tygodnik.lt\/200908\/bliska2.html\">Tyszkiewiczowie z Waki Trockiej: Hrabina Janowa Tyszkiewiczowa na emigracji<\/a>, &#8220;Tygodnik Wile\u0144szczyzny&#8221;, 2009]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Z nieoczekiwan\u0105 pomoc\u0105 pa\u0142acowi przyszli w czasie wojny Niemcy, kt\u00f3rzy stacjonowali w pa\u0142acu w latach 1941-1944. Wzorowe tradycje gospodarskie maj\u0105tku Tyszkiewicz\u00f3w w tym hodowla kr\u00f3w holenderskich sk\u0142oni\u0142y Niemc\u00f3w, aby sprowadzi\u0107 do Waki Holendr\u00f3w i urz\u0105dzi\u0107 tam szko\u0142\u0119 rolnicz\u0105.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1395\" aria-describedby=\"caption-attachment-1395\" style=\"width: 381px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1395 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5311.jpeg\" alt=\"\" width=\"381\" height=\"368\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5311.jpeg 381w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5311-300x290.jpeg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5311-267x258.jpeg 267w\" sizes=\"auto, (max-width: 381px) 100vw, 381px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1395\" class=\"wp-caption-text\">Sufit hallu pa\u0142acowego, przed 1939 r. Wida\u0107 tarcze z herbem Tyszkiewicz\u00f3w &#8211; Leliw\u0105.<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Jak to mo\u017cliwe, \u017ce pa\u0142ac &#8211; inaczej ni\u017c zabytki z \u017bem\u0142os\u0142awia czy \u0141\u0105czynowa, przetrwa\u0142 w stosunkowo dobrym stanie, a cenna, kunsztowna stolarka sufit\u00f3w zachowa\u0142a si\u0119 praktycznie nietkni\u0119ta. Okazuje si\u0119 &#8211; czego dowiedzia\u0142em si\u0119 od miejscowych Polak\u00f3w, \u017ce Holendrzy zachwyceni wyposa\u017ceniem pa\u0142acu postanowili zbudowa\u0107 podwieszenia sufit\u00f3w, aby je zabezpieczy\u0107. Sowietom, kt\u00f3rzy p\u00f3\u017aniej opanowali Wak\u0119 i nie wiedzieli co kryj\u0105 podwieszane sufity wm\u00f3wiono, \u017ce zainstalowano je z powod\u00f3w oszcz\u0119dno\u015bciowych &#8211; aby zmniejszy\u0107 koszty ogrzewania przestronnych pomieszcze\u0144.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-1396\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5167.jpeg\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"427\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5167.jpeg 640w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5167-300x200.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-1397\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5166.jpeg\" alt=\"\" width=\"375\" height=\"500\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5166.jpeg 375w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5166-225x300.jpeg 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 375px) 100vw, 375px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Zabytkowe sufity odkryto dopiero podczas pierwszej powojennej restauracji pa\u0142acu, kt\u00f3r\u0105 przeprowadzono w latach 70 XX w. W\u00f3wczas zwr\u00f3cono si\u0119 o pomoc do polskich historyk\u00f3w sztuki i muzealnik\u00f3w, m.in. z Pa\u0142acu w \u0141azienkach. Zdemontowane podwieszane sufity ods\u0142oni\u0142y wspania\u0142e, w pe\u0142ni zachowane sztukaterie. Po remoncie w pa\u0142acu zainstalowano Instytut Rolnictwa, kt\u00f3ry zajmowa\u0142 go do lat 90. XX w. P\u00f3\u017aniej, przez kilka lat pa\u0142ac u\u017cytkowa\u0142 &#8220;Kr\u00f3lewski Zwi\u0105zek Bojar\u00f3w Litewskich&#8221;, a kilka lat temu przej\u0119\u0142a go fundacja, kt\u00f3ra przeprowadzi\u0142a tam kolejny remont. Nowe urz\u0105dzenie parku i przestrzeni wok\u00f3\u0142 pa\u0142acu budzi krytyk\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w i ekspert\u00f3w, kt\u00f3rzy bezskutecznie bili na alarm komentuj\u0105c wycink\u0119 kilkuset zabytkowych drzew w pa\u0142acowym parku, urz\u0105dzenie ci\u0105g\u00f3w szklarni z krzewami porzeczek, czy nowy kolor elewacji pa\u0142acu, nigdy nie spotykany w jego historii i obcy architekturze klasycystycznej z tej cz\u0119\u015bci Europy<span class=\"footnote_referrer\"><a role=\"button\" tabindex=\"0\" onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_13');\" onkeypress=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_13');\" ><sup id=\"footnote_plugin_tooltip_1344_1_13\" class=\"footnote_plugin_tooltip_text\">[13]<\/sup><\/a><span id=\"footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_13\" class=\"footnote_tooltip\">zob. L. Narkowicz, Park Tyszkiewicz\u00f3w w Wace przestaje istnie\u0107, &#8220;Kurier Wile\u0144ski&#8221;, 2020, nr 26 (74) i L. Narkowicz, O kolorystyce elewacji pa\u0142acu Tyszkiewicz\u00f3w w Wace\u00a0 &#8211; cz.&nbsp;&#x2026; <span class=\"footnote_tooltip_continue\"  onclick=\"footnote_moveToReference_1344_1('footnote_plugin_reference_1344_1_13');\">Continue reading<\/span><\/span><\/span><script type=\"text\/javascript\"> jQuery('#footnote_plugin_tooltip_1344_1_13').tooltip({ tip: '#footnote_plugin_tooltip_text_1344_1_13', tipClass: 'footnote_tooltip', effect: 'fade', predelay: 0, fadeInSpeed: 200, delay: 400, fadeOutSpeed: 200, position: 'top center', relative: true, offset: [-7, 0], });<\/script> .<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-1392\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287c-1024x533.jpg\" alt=\"\" width=\"474\" height=\"247\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287c-1024x533.jpg 1024w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287c-300x156.jpg 300w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287c-768x400.jpg 768w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287c-1536x800.jpg 1536w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5287c-2048x1066.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 474px) 100vw, 474px\" \/> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-1403\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5120.jpeg\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"480\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5120.jpeg 640w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5120-300x225.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Podobne barwy spotyka si\u0119 jedynie w Rosji. W odpowiedzi na krytyk\u0119 autorzy nowej palety barw zastosowanej na elewacji pa\u0142acu w Wace og\u0142osili, \u017ce jest ona wynikiem dok\u0142adnych bada\u0144 konserwatorskich i stanowi prawdziw\u0105 sensacj\u0119 naukow\u0105. Jak mi opowiedzieli miejscowi mieszka\u0144cy za\u015bmiewaj\u0105c si\u0119 przy tym na zmian\u0119 z kiwaniem g\u0142ow\u0105 na znak dezaprobaty &#8211; to rzekomo sensacyjne odkrycie dotyczy\u0142o&#8230; koloru farb po\u0142o\u017conych jako podk\u0142ad dla w\u0142a\u015bciwego malowania fasady. Podk\u0142ad istotnie m\u00f3g\u0142 by\u0107 ciemniejszy, a nawet zbli\u017cony do br\u0105z\u00f3w i ugr\u00f3w. Podobno, kiedy spraw\u0119 ujawniono by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano. Pa\u0142ac w dziwacznej kolorystyce budzi zdziwienie i dezaprobat\u0119 znawc\u00f3w i amator\u00f3w architektury. Pikanterii ca\u0142ej tej historii dodaje fakt, \u017ce podobno jest jedno \u015brodowisko bardzo zadowolone z opisanego obrotu spraw. To rosyjscy filmowcy, kt\u00f3rzy ch\u0119tnie wykorzystuj\u0105 plenery Waki ze specyficznie pokolorowanym pa\u0142acem, jako doskonale imituj\u0105ce rosyjskie realia XIX wieku. Istotnie &#8211; ka\u017cdy kto zna estetyk\u0119 rosyjskich pa\u0142ac\u00f3w potwierdzi, \u017ce kolory Waki wpisuj\u0105 si\u0119 w ni\u0105 doskonale. Nie s\u0105dz\u0119, aby Rosjanie mieli wp\u0142yw na decyzj\u0119 o kolorach wackiej rezydencji, ale ten w\u0105tek pojawia\u0142 si\u0119 kilkukrotnie w moich rozmowach jako element humorystyczny.\u00a0<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1415\" aria-describedby=\"caption-attachment-1415\" style=\"width: 527px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1415 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/528x518-images-Litwa-d-5Kaplica.jpeg\" alt=\"\" width=\"527\" height=\"518\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/528x518-images-Litwa-d-5Kaplica.jpeg 527w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/528x518-images-Litwa-d-5Kaplica-300x295.jpeg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 527px) 100vw, 527px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1415\" class=\"wp-caption-text\">Kaplica pw. Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny z 1870 r. [\u017ar\u00f3d\u0142o: <a href=\"http:\/\/dworypogranicza.pl\/index.php\/litwa\/73-waka-trocka\">Dwory i pa\u0142ace pogranicza<\/a>].<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Na koniec jeszcze jedna pi\u0119kna historia wsp\u00f3\u0142\u017cycia ma\u0142ej wsp\u00f3lnoty wackiej z\u0142o\u017conej z ludzi z pa\u0142acu i okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w. By\u0142a to zawsze wsp\u00f3lnota z\u017cyta i \u017cyj\u0105ca w dobrych relacjach. W relacji z pogrzebu Jana hr. Tyszkiewicza w 1892 r. odnotowano, \u017ce tego &#8220;szczerego, szlachetnego, dobrego i wyrozumia\u0142ego&#8221; cz\u0142owieka, kt\u00f3ry &#8220;nale\u017ca\u0142 do liczby najpopularniejszych ludzi i zostawi\u0142 dobr\u0105 pami\u0119\u0107 po sobie&#8221; \u017cegna\u0142y z w\u0142asnej woli tysi\u0105ce w\u0142o\u015bcian, kt\u00f3rzy pomimo lutowych ch\u0142od\u00f3w ukl\u0119kli wzd\u0142u\u017c trasy konduktu pogrzebowego ze \u015bwiecami w d\u0142oniach. Ceniono r\u00f3wnie\u017c kolejnych w\u0142a\u015bcicieli Waki. Mieszka\u0144cy uratowali\u00a0 kaplic\u0119 wack\u0105 broni\u0105c j\u0105 przed kolejnymi okupantami. Odnowiona z pietyzmem w 2016 r. s\u0142u\u017cy lokalnej wsp\u00f3lnocie. Remont wsparli Tyszkiewiczowie, potomkowie w\u0142a\u015bcicieli pa\u0142acu, kt\u00f3rzy pozostali po wojnie na emigracji w Wielkiej Brytanii. Na posadzce ko\u015bcio\u0142a widnieje herb hrabi\u00f3w Tyszkiewicz\u00f3w wykonany w pracoch\u0142onnej technice mozaiki. &#8220;Jakim cudem ocala\u0142a&#8221; &#8211; zapyta\u0142em &#8211; &#8220;A mo\u017ce to rekonstrukcja?&#8221;. &#8220;\u017badnym cudem&#8221; &#8211; us\u0142ysza\u0142em odpowied\u017a &#8211; &#8220;to dobrzy ludzie zrobili. Zakryli posadzk\u0119 szmatami i p\u0142ytami drewnianymi, dzi\u0119ki czemu przetrwa\u0142a okres sowiecki i dzisiaj znowu ujrza\u0142a \u015bwiat\u0142o dzienne&#8221;.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1399\" aria-describedby=\"caption-attachment-1399\" style=\"width: 480px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1399 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5127.jpeg\" alt=\"\" width=\"480\" height=\"640\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5127.jpeg 480w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5127-225x300.jpeg 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1399\" class=\"wp-caption-text\">Wn\u0119trze kaplicy Tyszkiewicz\u00f3w w Wace. Zdj\u0119cia: M.M.Wiszowaty, sierpie\u0144 2022 r.<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_1401\" aria-describedby=\"caption-attachment-1401\" style=\"width: 480px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1401 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5125.jpeg\" alt=\"\" width=\"480\" height=\"640\" srcset=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5125.jpeg 480w, https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5125-225x300.jpeg 225w\" sizes=\"auto, (max-width: 480px) 100vw, 480px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1401\" class=\"wp-caption-text\">Herb Leliwa hrabi\u00f3w Tyszkiewicz\u00f3w. [Zdj\u0119cie: M.M.Wiszowaty, sierpie\u0144 2022 r.]<\/figcaption><\/figure>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Burzliwe, nierzadko tragiczne losy\u00a0 pa\u0142ac\u00f3w w \u017bem\u0142os\u0142awiu, Wace Trockiej, \u0141\u0105czynowie i Bu\u0142hajach sk\u0142aniaj\u0105 do zadania pytania o to, czy rezydencje wzorowane na \u0142azienkowim pa\u0142acyku kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta\u00a0 dotkni\u0119te s\u0105 kl\u0105tw\u0105? Dewastowane, okradane, a nawet burzone &#8211; podzieli\u0142y ten sam tragiczny los. Dzieje warszawskiego Pa\u0142acu na Wyspie &#8211; pierwowzoru litewskich rezydencji &#8211; s\u0105 r\u00f3wnie burzliwe. Jego kr\u00f3lewski w\u0142a\u015bciciel utraci\u0142 koron\u0119 i przeszed\u0142 do historii z pi\u0119tnem zdrajcy oraz miernego monarchy. Sam pa\u0142ac zosta\u0142 przez Niemc\u00f3w doszcz\u0119tnie spalony w 1944 r. Na szcz\u0119\u015bcie nie uda\u0142o si\u0119 go wysadzi\u0107 w powietrze, chocia\u017c niemieccy saperzy wywiercili w jego murach 1000 otwor\u00f3w na materia\u0142y wybuchowe.\u00a0 Dzisiaj, dzi\u0119ki wysi\u0142kom konserwator\u00f3w i historyk\u00f3w sztuki oraz wspania\u0142ej pracy zespo\u0142u Muzeum w \u0141azienkach Kr\u00f3lewskich &#8211; ca\u0142e za\u0142o\u017cenie pa\u0142acowe ponownie rozkwit\u0142o i cieszy oczy odwiedzaj\u0105cych je go\u015bci oferuj\u0105c ciekawe wystawy i inne wydarzenia artystyczne. Nale\u017cy mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce los opisanych, ocala\u0142ych pa\u0142ac\u00f3w rozsianych po dawnym Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim odmieni si\u0119 i nadejd\u0105 dla nich dobre czasy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-family: georgia, palatino, serif;\">Odwiedzaj\u0105c Wilno z pewno\u015bci\u0105 warto po drodze zajecha\u0107 do Waki Trockiej i zwiedzi\u0107 tamtejszy pa\u0142ac z za\u0142o\u017ceniem parkowym wspominaj\u0105c dawnych gospodarzy.<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_1416\" aria-describedby=\"caption-attachment-1416\" style=\"width: 200px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1416 size-full\" src=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Tyszkiewiczowie-z-Waki-L.-Narkowicz-recenzja.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"289\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1416\" class=\"wp-caption-text\">Monografia hrabi\u00f3w Tyszkiewicz\u00f3w i Waki autorstwa dr Liliany Narkowicz &#8211; solidna praca popularno-naukowa obfituj\u0105ca w fakty i materia\u0142 ikonograficzny..<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"speaker-mute footnotes_reference_container\"> <div class=\"footnote_container_prepare\"><p><span role=\"button\" tabindex=\"0\" class=\"footnote_reference_container_label pointer\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_1344_1();\">Przypisy:<\/span><span role=\"button\" tabindex=\"0\" class=\"footnote_reference_container_collapse_button\" style=\"display: none;\" onclick=\"footnote_expand_collapse_reference_container_1344_1();\">[<a id=\"footnote_reference_container_collapse_button_1344_1\">+<\/a>]<\/span><\/p><\/div> <div id=\"footnote_references_container_1344_1\" style=\"\"><table class=\"footnotes_table footnote-reference-container\"><caption class=\"accessibility\">Przypisy:<\/caption> <tbody> \r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_1');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_1\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>1<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">D. Mikulski, E. Raszeja, G. Klause, <em>Ze studio\u0301w nad toz\u0307samos\u0301cia\u0328 miejsca. Problem kontynuacji formy dworu w krajobrazie wielkopolskiej wsi na obszarze ziemi s\u0301redzkiej<\/em> [w:] &#8220;Topiarius. Studia Krajobrazowe&#8221;, 2016, tom 1: <em>Krajobraz Polski. Cudze chwalicie. Ochrona i kszta\u0142towanie rodzimego krajobrazu<\/em>, s. 102<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_2');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_2\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>2<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">R. Aftanazy, <em>Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wojew\u00f3dztwo wile\u0144skie<\/em>, t. 4, Ossolineum 1993, s. 467-468<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_3');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_3\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>3<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">sowchoz &#8211; od &#8216;<i>sowietskoje choziajstwo&#8217; &#8211; <\/i>pa\u0144stwowe gospodarstwo rolne, charakterystyczne dla gospodarki ZSRR. W sowchozach uprawiano gospodark\u0119 roln\u0105 w oderwaniu od racjonalno\u015bci ekonomicznej, niewydoln\u0105 i nieefektywn\u0105<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_4');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_4\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>4<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">M. Rudnicki, <a href=\"http:\/\/www.srwkl.pl\/kresowe-echa.pdf\"><em>Kresowe echa \u0141azienek Kr\u00f3lewskich<\/em><\/a>, Stowarzyszenie Rod\u00f3w Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_5');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_5\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>5<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\"><span style=\"text-align: justify;\">M. Rudnicki, <em>Kresowe echa<\/em>&#8230;<\/span><\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_6');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_6\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>6<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">R. Aftanazy, <em>Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wojew\u00f3dztwo brac\u0142awskie<\/em>, t. 10&#8230;, s. 38-39<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_7');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_7\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>7<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">za: M. <span style=\"text-align: justify;\">Rudnicki, <em>Kresowe echa&#8230;<\/em><\/span><\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_8');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_8\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>8<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">L. Narkowicz, <a href=\"http:\/\/www.magwil.lt\/archiwum\/archiwum\/2011\/mga1\/1%20stycz8.htm\"><em>Waka Trocka i jej za\u0142o\u017cyciel Jan Witold hr. Tyszkiewicz<\/em><\/a>, &#8220;Magazyn Wile\u0144ski, 2011<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_9');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_9\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>9<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">L. Narkowicz, <em>Waka Trocka i jej za\u0142o\u017cyciel&#8230;<\/em><\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_10');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_10\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>10<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">R. Aftanazy, <em>Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Wojew\u00f3dztwo wile\u0144skie<\/em>, t. 4, Ossolineum 1993, s. 403<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_11');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_11\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>11<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">I. Diugiewicz, <a href=\"http:\/\/www.magwil.lt\/archiwum\/archiwum\/2008\/mm12\/gr-16.htm\"><em>Tyszkiewiczowie i Waka Trocka<\/em><\/a>, &#8220;Magazyn Wile\u0144ski&#8221;, 2008<\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_12');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_12\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>12<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">I. Diugiewicz, <a href=\"http:\/\/www.magwil.lt\/archiwum\/archiwum\/2008\/mm12\/gr-16.htm\"><em>Tyszkiewiczowie i Waka Trocka&#8230;<\/em><\/a><\/td><\/tr>\r\n\r\n<tr class=\"footnotes_plugin_reference_row\"> <th scope=\"row\" class=\"footnote_plugin_index_combi pointer\"  onclick=\"footnote_moveToAnchor_1344_1('footnote_plugin_tooltip_1344_1_13');\"><a id=\"footnote_plugin_reference_1344_1_13\" class=\"footnote_backlink\"><span class=\"footnote_index_arrow\">&#8593;<\/span>13<\/a><\/th> <td class=\"footnote_plugin_text\">zob. L. Narkowicz, <a href=\"https:\/\/kurierwilenski.lt\/2020\/07\/04\/park-tyszkiewiczow-w-wace-przestaje-istniec\/\">Park Tyszkiewicz\u00f3w w Wace przestaje istnie\u0107<\/a>, &#8220;Kurier Wile\u0144ski&#8221;, 2020, nr 26 (74) i L. Narkowicz, O kolorystyce elewacji pa\u0142acu Tyszkiewicz\u00f3w w Wace\u00a0 &#8211; cz. 1, 2. 3, &#8220;Kurier Wile\u0144ski&#8221;, kwiecie\u0144 2021<\/td><\/tr>\r\n\r\n <\/tbody> <\/table> <\/div><\/div><script type=\"text\/javascript\"> function footnote_expand_reference_container_1344_1() { jQuery('#footnote_references_container_1344_1').show(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_1344_1').text('\u2212'); } function footnote_collapse_reference_container_1344_1() { jQuery('#footnote_references_container_1344_1').hide(); jQuery('#footnote_reference_container_collapse_button_1344_1').text('+'); } function footnote_expand_collapse_reference_container_1344_1() { if (jQuery('#footnote_references_container_1344_1').is(':hidden')) { footnote_expand_reference_container_1344_1(); } else { footnote_collapse_reference_container_1344_1(); } } function footnote_moveToReference_1344_1(p_str_TargetID) { footnote_expand_reference_container_1344_1(); var l_obj_Target = jQuery('#' + p_str_TargetID); if (l_obj_Target.length) { jQuery( 'html, body' ).delay( 0 ); jQuery('html, body').animate({ scrollTop: l_obj_Target.offset().top - window.innerHeight * 0.2 }, 380); } } function footnote_moveToAnchor_1344_1(p_str_TargetID) { footnote_expand_reference_container_1344_1(); var l_obj_Target = jQuery('#' + p_str_TargetID); if (l_obj_Target.length) { jQuery( 'html, body' ).delay( 0 ); jQuery('html, body').animate({ scrollTop: l_obj_Target.offset().top - window.innerHeight * 0.2 }, 380); } }<\/script>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Pami\u0119tam moje pierwsze odwiedziny w Wace Trockiej i uczucie d\u00e9j\u00e0 vu.\u00a0By\u0142em tam przecie\u017c pierwszy raz w \u017cyciu, a jednak czu\u0142em jakbym ju\u017c wcze\u015bniej odwiedzi\u0142 tamtejszy pa\u0142ac hrabi\u00f3w Tyszkiewicz\u00f3w. Wszystko za spraw\u0105 bry\u0142y budowli, dla kt\u00f3rej inspiracj\u0105 by\u0142 Pa\u0142ac na Wodzie w warszawskich \u0141azienkach Kr\u00f3lewskich.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1403,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[134,245,24],"tags":[250,249,247,248],"class_list":["post-1344","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-male-muzea-sztuki","category-palace","category-szlachta","tag-kognowicki","tag-palac","tag-tyszkiewicz","tag-umiastowski"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v24.2 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u0141AZIENKI KR\u00d3LEWSKIE... NA LITWIE - ARMARIA<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/armaria.info\/?p=1344\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0141AZIENKI KR\u00d3LEWSKIE... NA LITWIE - ARMARIA\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"&nbsp; Pami\u0119tam moje pierwsze odwiedziny w Wace Trockiej i uczucie d\u00e9j\u00e0 vu.\u00a0By\u0142em tam przecie\u017c pierwszy raz w \u017cyciu, a jednak czu\u0142em jakbym ju\u017c wcze\u015bniej odwiedzi\u0142 tamtejszy pa\u0142ac hrabi\u00f3w Tyszkiewicz\u00f3w. Wszystko za spraw\u0105 bry\u0142y budowli, dla kt\u00f3rej inspiracj\u0105 by\u0142 Pa\u0142ac na Wodzie w warszawskich \u0141azienkach Kr\u00f3lewskich.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/armaria.info\/?p=1344\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"ARMARIA\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-08-22T16:35:12+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-08-24T19:45:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5120.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"640\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"480\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Marcin Wiszowaty\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Marcin Wiszowaty\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"24 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1344\",\"url\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1344\",\"name\":\"\u0141AZIENKI KR\u00d3LEWSKIE... NA LITWIE - ARMARIA\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1344#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1344#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5120.jpeg\",\"datePublished\":\"2022-08-22T16:35:12+00:00\",\"dateModified\":\"2022-08-24T19:45:55+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1344#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/armaria.info\/?p=1344\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1344#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5120.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5120.jpeg\",\"width\":640,\"height\":480},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/armaria.info\/?p=1344#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"http:\/\/armaria.info\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0141AZIENKI KR\u00d3LEWSKIE&#8230; NA LITWIE\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#website\",\"url\":\"http:\/\/armaria.info\/\",\"name\":\"ARMARIA\",\"description\":\"SZTUKA HERALDYKA MONARCHIA ETYKIETA SZLACHTA CEREMONIA\u0141 (con. MMXVIII)\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"http:\/\/armaria.info\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53\",\"name\":\"Marcin Wiszowaty\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Marcin Wiszowaty\"},\"url\":\"https:\/\/armaria.info\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0141AZIENKI KR\u00d3LEWSKIE... NA LITWIE - ARMARIA","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/armaria.info\/?p=1344","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u0141AZIENKI KR\u00d3LEWSKIE... NA LITWIE - ARMARIA","og_description":"&nbsp; Pami\u0119tam moje pierwsze odwiedziny w Wace Trockiej i uczucie d\u00e9j\u00e0 vu.\u00a0By\u0142em tam przecie\u017c pierwszy raz w \u017cyciu, a jednak czu\u0142em jakbym ju\u017c wcze\u015bniej odwiedzi\u0142 tamtejszy pa\u0142ac hrabi\u00f3w Tyszkiewicz\u00f3w. Wszystko za spraw\u0105 bry\u0142y budowli, dla kt\u00f3rej inspiracj\u0105 by\u0142 Pa\u0142ac na Wodzie w warszawskich \u0141azienkach Kr\u00f3lewskich.","og_url":"https:\/\/armaria.info\/?p=1344","og_site_name":"ARMARIA","article_published_time":"2022-08-22T16:35:12+00:00","article_modified_time":"2022-08-24T19:45:55+00:00","og_image":[{"width":640,"height":480,"url":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5120.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Marcin Wiszowaty","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Marcin Wiszowaty","Est. reading time":"24 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1344","url":"https:\/\/armaria.info\/?p=1344","name":"\u0141AZIENKI KR\u00d3LEWSKIE... NA LITWIE - ARMARIA","isPartOf":{"@id":"http:\/\/armaria.info\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1344#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1344#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5120.jpeg","datePublished":"2022-08-22T16:35:12+00:00","dateModified":"2022-08-24T19:45:55+00:00","author":{"@id":"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1344#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/armaria.info\/?p=1344"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1344#primaryimage","url":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5120.jpeg","contentUrl":"https:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/IMG_5120.jpeg","width":640,"height":480},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/armaria.info\/?p=1344#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"http:\/\/armaria.info\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0141AZIENKI KR\u00d3LEWSKIE&#8230; NA LITWIE"}]},{"@type":"WebSite","@id":"http:\/\/armaria.info\/#website","url":"http:\/\/armaria.info\/","name":"ARMARIA","description":"SZTUKA HERALDYKA MONARCHIA ETYKIETA SZLACHTA CEREMONIA\u0141 (con. MMXVIII)","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"http:\/\/armaria.info\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/ae7b9d741dab2c5f1e91f7ce49198e53","name":"Marcin Wiszowaty","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"http:\/\/armaria.info\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8f2327c047070c019a40162796e468c7?s=96&d=mm&r=g","caption":"Marcin Wiszowaty"},"url":"https:\/\/armaria.info\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1344","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1344"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1344\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1437,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1344\/revisions\/1437"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1403"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1344"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1344"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1344"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}