![\"J\u00f3zef](\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/Jozef_Szujski-223x300.jpg\")
Szlachta jest niezawodnie historyczn\u0105 i faktyczn\u0105 alf\u0105 i omeg\u0105 narodu.<\/p>\nSzlachta jest niezawodnie historyczn\u0105 i faktyczn\u0105 alf\u0105 i omeg\u0105 narodu.<\/p>\n
Badania naukowe \u015bwiadcz\u0105, \u017ce szlachta stanowi w\u0142a\u015bciwy stan wolnych obywateli, obywateli poczuwaj\u0105cych si\u0119 do obowi\u0105zku obrony i utrzymania kraju i narodowo\u015bci. W Piastowskich czasach widzimy, jak z wojennych czyn\u00f3w powstaj\u0105 herby i odznaczenia szlacheckie, jak rolnik przekuwaj\u0105c lemiesz na kord i oszczep, z ziemianina staje si\u0119 rycerzem. W miar\u0119 atoli jak si\u0119 powi\u0119ksza\u0142o ko\u0142o szlachty (co si\u0119 szczeg\u00f3lniej w w czasach podzia\u0142u Polski dzia\u0107 musia\u0142o), jak to ko\u0142o czu\u0142o dostateczno\u015b\u0107 swoj\u0105 dla przedstawiania pot\u0119gi narodowej i zabezpieczenia jej samodzielno\u015bci, zamyka\u0142o si\u0119 ono zazdro\u015bniej w swym przywileju i utrudnia\u0142o przyst\u0119p do siebie. Kazimierz Wielki czu\u0142 gwa\u0142town\u0105 potrzeb\u0119 obrony ludu i sta\u0142 si\u0119 kr\u00f3lem ch\u0142opk\u00f3w, ale po jego \u015bmierci, za niedba\u0142ych rz\u0105d\u00f3w Ludwika, przy potrzebie wytargowania nast\u0119pstwa dla c\u00f3rek Ludwikowych, \u015bwiadomo\u015b\u0107 udzielno\u015bci szlacheckiej wzros\u0142a do wysokiej pot\u0119gi. Odt\u0105d nar\u00f3d uosobi\u0142 si\u0119 w szlachcie, i jako szlachta \u017cy\u0142 i upad\u0142 politycznie.<\/p>\n
Hipoteza innoplemienno\u015bci Lach\u00f3w, t\u0142umaczona w najrozmaitszy spos\u00f3b w niczym nie os\u0142abia charakteru szlachty polskiej \u015bci\u015ble demokratycznego. Rewolucja Piastowska, s\u0142owia\u0144ska, gminow\u0142adna zwyci\u0119\u017cy\u0142a w przedhistorycznym ju\u017c czasie ten obcy feudalny pierwiastek, tak dalece, \u017ce w Boles\u0142awowych czasach bardzo nieliczne ju\u017c pozostaj\u0105 \u015blady. To pewna atoli, \u017ce tradycja tego obcego pierwiastka, uchowana w pojedynczych rodzinach, wzmocniona pod wp\u0142ywem niemieckim, podobnym do niej co do zasady, wzmocniona zapatrzeniem si\u0119 na \u015bredniowieczn\u0105 hierarchi\u0119 ko\u015bcieln\u0105, tradycja ta, m\u00f3wi\u0119, wywo\u0142a\u0142a w gminow\u0142adnej szlacheckiej rodzinie zawsze owo ko\u0142o osobne, trudne do oznaczenia, raz gin\u0105ce w szlachcie, to si\u0119 znowu ostro w niej rysuj\u0105ce, ko\u0142o mo\u017cnow\u0142adcze.<\/p>\n
To ko\u0142o mo\u017cnow\u0142adcze, wyst\u0119puj\u0105ce pod nazw\u0105 stanu senatorskiego, karmazynowych i tym podobnie, wyznawa\u0142o zawsze \u015bcis\u0142e braterstwo ze stanem rycerskim, opiera\u0142o swe znaczenie na tym braterstwie, czerpa\u0142o z niego i si\u0142\u0119, i pot\u0119g\u0119; ale pomimo tego lubi\u0142o zawsze d\u0105\u017cy\u0107 do wyosobnienia oligarchicznego (Kmita – Tarnowski), z zazdro\u015bci\u0105 spogl\u0105da\u0142o na ludzi nowych (jak Zamoyski, Czarnecki) i d\u0105\u017cy\u0142o zawsze do pewnego roz\u0142amu z demokratycznym pierwiastkiem szlachty. Ten \u017cywio\u0142 pocz\u0105\u0142 si\u0119 od czas\u00f3w wolnej elekcji ogl\u0105da\u0107 za podstawami bytu za granic\u0105, intrygowa\u0107 na dworach obcych i odszczepia\u0107 si\u0119 od uznania samorz\u0105du narodowego: s\u0142owem, objawia\u0142 zawsze d\u0105\u017cenia wr\u0119cz przeciwne polityce szlacheckiej, a przypominaj\u0105ce \u017cywo polityk\u0119 arystokratycznych rodzin zagranicy. Zborowscy, Lubomirscy, Sapiehowie ci\u0105gn\u0119li ku Austrii, Pacowie i Wielopolscy ku Francji, Czartoryscy czepiali si\u0119 Rosji. Rzecz atoli godna uwagi, \u017ce najdumniejsze przedsi\u0119wzi\u0119cia mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zawsze obron\u0105 praw i swob\u00f3d szlacheckiej Rzeczpospolitej, \u017ce si\u0119 ko\u0144czy\u0142y nie wywr\u00f3ceniem, ale umocnieniem status quo: \u017ce np. arystokratyczne tendencje Zborowskich, wymierzone przeciw Batoremu i Zamoyskiemu, emancypantom szlachty na niekorzy\u015b\u0107 pan\u00f3w, zmieni\u0142y si\u0119 po \u015bmierci Samuela w demokratyczno-szlachecki ruch przeciwko naruszaniu praw szlachcica (a nie pana!), \u017ce rokosz ambitnego Zebrzydowskiego by\u0142 wysoce popularnym tylko przez obron\u0119 swob\u00f3d szlacheckich i reakcj\u0119 przeciw kamaryli tronu, \u017ce Lubomirski, pos\u0105dzony o ch\u0119\u0107 panowania i w post\u0119powaniu z Czarneckim jawnie swoj\u0105 dum\u0119 arystokratyczn\u0105 ods\u0142aniaj\u0105cy, opiera\u0142 si\u0119 na szlachcie i obronie wybieralno\u015bci kr\u00f3la. Panowie, kt\u00f3rzy Sobieskiego karier\u0119 zgubili, zgubili j\u0105 tylko czernieniem jego szlacheckiej wolnomy\u015blno\u015bci, pokazywaniem, \u017ce on ju\u017c nieszlachcic, ale pan z d\u0105\u017ceniami do monarchii absolutnej.<\/p>\n
Z tego wszystkiego wida\u0107, \u017ce mo\u017cnow\u0142adztwo czu\u0142o zawsze, i\u017c szlachta jest wszystkim, \u017ce nie nosi\u0142o w sobie \u017cyciodajnego zarodku innej my\u015bli, jak my\u015bl szlachty – \u017ce nie mia\u0142o nigdy tyle energii, aby si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 z tronem i utworzy\u0107 dziedziczne kr\u00f3lestwo z barw\u0105 arystokratyczn\u0105, \u017ce si\u0119 wi\u0119c zgadza\u0142o z duchem wszechw\u0142adzy narodu, w szlachcie uosobionej, chocia\u017c nami\u0119tno\u015bci i ambicja do innych pcha\u0142a je cel\u00f3w. To samo widzimy za czas\u00f3w Stanis\u0142awa Augusta. Wszystkie ruchy prawdziwie narodowe by\u0142y \u015bci\u015ble szlacheckimi: konfederacja Barska, konstytucja 3. Maja, powstanie Ko\u015bciuszki. Nawet obrzydliwa Targowica by\u0142a arystokratyczn\u0105 zbrodni\u0105, zamaskowan\u0105 duchem tradycji szlacheckiej.<\/p>\n
To mo\u017cnow\u0142adztwo o tyle by\u0142o cnotliwym, o ile by\u0142o szlacht\u0105. Z mi\u0142o\u015bci\u0105 wspominamy imiona karmazynowe Zamoyskich, Ma\u0142achowskich, Sapieh\u00f3w, Sanguszk\u00f3w, Ogi\u0144skich, kt\u00f3rych znajdujemy w obozie ludzi po\u015bwi\u0119cenia: ale nazwiska Szcz\u0119snych, Korczak\u00f3w-Branickich, Poni\u0144skich, zapisane s\u0105 w duszy narodu ognistymi g\u0142oskami ha\u0144by, bo ci ludzie przenie\u015bli my\u015bl i pozycj\u0119 mo\u017cnow\u0142adcz\u0105 nad \u015bwi\u0119te imi\u0119 ojczyzny. Z bole\u015bci\u0105 zawsze wspomina\u0107 b\u0119dziemy, \u017ce separatyzm mo\u017cnow\u0142adzki, jego prywata i duma, parali\u017cowa\u0142y ruch konfederacji, zniszczy\u0142y b\u0142ogie owoce konstytucji, stawa\u0142y na zawadzie powstaniu Ko\u015bciuszki: \u017ce mo\u017cnow\u0142adcy polscy byli zawsze gotowi narzuca\u0107 si\u0119, gdy ju\u017c nie potrzeba by\u0142o si\u0119 po\u015bwi\u0119ca\u0107, a usuwa\u0107 si\u0119 i parali\u017cowa\u0107, gdy g\u0142ow\u0119 na\u0142o\u017cy\u0107 nale\u017ca\u0142o.<\/p>\n
Je\u017celi mamy wiernie stan\u0105\u0107 na przesz\u0142o\u015bci, to tylko na szlacheckiej stan\u0105\u0107 mo\u017cemy, bo szlachecka przesz\u0142o\u015b\u0107 jest jedynie i wy\u0142\u0105cznie przesz\u0142o\u015bci\u0105 narodu. Wiele w niej by\u0142o grzechu, ale w niej tylko by\u0142o sumienie prowadz\u0105ce do poprawy przetworzenia si\u0119, w niej duch niesamolubnego po\u015bwi\u0119cenia, w niej patriotyzm nie kasty, lecz narodu.<\/p>\n
Ale silniejszym dowodem, ni\u017c wszelkie historyczne dedukcje, jest sama natura szlachty dzisiejsza…<\/p>\n
Szlachta jest alf\u0105 i omeg\u0105 narodu, bo ona jedna posiada tajemnic\u0119 przypodobniania sobie nieszlacheckich a nawet obcych \u017cywio\u0142\u00f3w, bo ona sama jedna daje r\u0119kojmi\u0119 przysz\u0142o\u015bci, garn\u0105c do siebie i podnosz\u0105c do swojej sfery nieszlacheck\u0105 inteligencj\u0119, bo jej idea jest ide\u0105 podniesienia wszystkich \u017cywio\u0142\u00f3w krajowych do godno\u015bci i uczestnictwa w obywatelskim \u017cyciu.<\/p>\n
W Zygmuntowskim wieku pisarze moralno-polityczni jednog\u0142o\u015bnie dedukowali szlachectwo od szlachetno\u015bci. W Piastowskich szlachta powsta\u0142a z ch\u0142op\u00f3w wskutek zas\u0142ug wojennych. Jest to zupe\u0142nie inna geneza jak szlachty germa\u0144skiej. St\u0105d owo wysokie rozumienie o klejnocie szlacheckim, rozumienie nie tylko spo\u0142eczne, ale moralne: bo szlachectwo by\u0142o stanem podnios\u0142o\u015bci socjalnej i moralnej. Ta moralna, og\u00f3lnoludzka strona szlachectwa, podnosz\u0105ca jego ide\u0119 nad ide\u0119 kast, nad atrybuty ziemskiego dobytku i pozycji spo\u0142ecznej, stanowi jego wysok\u0105 si\u0142\u0119 magnetyczn\u0105, czyni, \u017ce szlachta jest dusz\u0105 narodu, bo ich pociski od wiek\u00f3w nie przeciw mo\u017cnow\u0142adztwu, nie przeciw ni\u017cszym klasom, ale przeciw szlachcie by\u0142y obr\u00f3cone.<\/p>\n
Zniszczy\u0107 szlacht\u0119 to jedno, co wygubi\u0107 nar\u00f3d. Mo\u017cnow\u0142adztwo wynaradawia si\u0119 z \u0142atwo\u015bci\u0105, mo\u017cnow\u0142adztwo przyjmuje obcy obyczaj i obcym celom s\u0142u\u017cy, skoro te cele odpowiadaj\u0105 jego g\u00f3rnolotnym my\u015blom, mo\u017cnow\u0142adztwo w ka\u017cdej chwili ma gotow\u0105 my\u015bl emancypacyjn\u0105, my\u015bl, \u017ce jest czym\u015b wi\u0119cej, jak szlacht\u0105.<\/p>\n
Ch\u0119\u0107 kierownictwa przeradza si\u0119 u mo\u017cnow\u0142adztwa w szyderczy humor tyra\u0144ski, w kapry\u015bne teranie g\u0142upi\u0105 i zaple\u015bnia\u0142\u0105 szlacht\u0105. Dlatego mo\u017cnow\u0142adztwo jest gotowym wrogiem narodu, ilekro\u0107 sprawna d\u0142o\u0144 u\u017cy\u0107 go potrafi. Szlachta jedna, sama szlachta tylko do ostatniego tchu umie wytrwa\u0107 przy swoich \u015bwi\u0119to\u015bciach domowych, ona jedna trzyma si\u0119 ziemi i gdzie pies nie wytrzyma, tam jeszcze szlachcic dotrzymuje placu.<\/p>\n
Szlachta wznosi\u0142a wszystko i po\u015bwi\u0119ca\u0142a si\u0119 bez granic. Szlachta jedna umie przygarn\u0105\u0107 do siebie ka\u017cdego nieszlachcica, ka\u017cdego obcego nawet, a otoczywszy go mi\u0142o\u015bci\u0105, zmagnetyzowawszy go duchem narodowym, uczyni\u0107 swoim. Szlachta jedna potrafi wznie\u015b\u0107 si\u0119 nad sw\u00f3j przywilej i przyj\u0105\u0107 w ko\u0142o swoje ka\u017cdego, kto jej serce szlachetne poka\u017ce, szlachta wreszcie jest jedyn\u0105 dziedziczk\u0105 i w\u0142a\u015bcicielk\u0105 tradycji historycznej i obyczaju polskiego.<\/p>\n
Ktoby temu dowodowi wprost uwierzy\u0107 nie chcia\u0142, uwierzy\u0107 mo\u017ce dowodowi per absurdum<\/em>. Przypu\u015b\u0107my, \u017ce szlachta nie jest narodem, \u017ce tym narodem jest mo\u017cnow\u0142adztwo albo lud. Wtenczas otwarta droga do dekretu preskrypcyjnego, wydanego w r. 1848 przez przem\u0105dry sejm frankfurcki. Olbrzymia wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Polski nie ma poczucia narodowego: bo poczucie to mia\u0142a jedynie szlachta. Oczywista wi\u0119c, \u017ce szlachta upada z swoimi pretensjami.<\/p>\n W taki to spos\u00f3b dziwaczny i fatalny pl\u0105cz\u0105 si\u0119 cz\u0119sto my\u015bli ultraliberalne z my\u015blami ultraazjatyckimi: idea rz\u0105du mas z ide\u0105 rz\u0105du masami. Ale ja my\u015bl\u0119, \u017ce na moje poj\u0119cie szlachty zgodzi si\u0119 ka\u017cdy, kto czuje w sobie \u017cy\u0142\u0119 polsk\u0105. Szlachta to patriarchalna, demokratyczna rodzina s\u0142owia\u0144ska, powsta\u0142a przez ci\u0105g\u0142\u0105, czynn\u0105 zas\u0142ug\u0119 oko\u0142o dobra publicznego, nie znaj\u0105ca ich wyszczeg\u00f3lnie\u0144 i wy\u017cszo\u015bci pr\u00f3cz nabytych takimi zas\u0142ugami: przygarniaj\u0105ca do siebie wszystko, co do obywatelskiego \u017cycia dojrza\u0142o, co si\u0119 z narodowym \u017cyciem zespoli\u0142o i zla\u0142o. Ruch narodowego \u017cycia za\u015b to uszlachcenie narodu, to podnoszenie sfer ni\u017cszych do podnios\u0142o\u015bci obywatelskiego dzia\u0142ania; to wzajemne dzia\u0142anie wy\u017cszych i mocniejszych na ni\u017cszych i s\u0142abszych.<\/p>\n Idea szlachectwa polskiego to nie samolubny przywilej, nie separatyzm kasty: to synteza arystokracji z demokracj\u0105, synteza tradycyjna zarazem i post\u0119powa! Idea szlachectwa polskiego to wielka chrze\u015bcija\u0144ska idea cywilizacyjna, kt\u00f3r\u0105 \u015bwiat prze\u015bladowa\u0142, bo jej nie poj\u0105\u0142, kt\u00f3r\u0105 oczerniali zar\u00f3wno wielcy jak i mali, bo pierwszym brakowa\u0142o dosy\u0107 abnegacji w\u0142asnej, drugim dosy\u0107 podnios\u0142o\u015bci moralnej, aby j\u0105 zrozumie\u0107.<\/p>\n \u017be ten idea\u0142 nie urzeczywistni\u0142 si\u0119 w dziejach Rzeczypospolitej, temu winien czas i okoliczno\u015bci \u00f3wczesne. Dzieje Rzeczypospolitej s\u0105 ci\u0105g\u0142\u0105, straszn\u0105 walk\u0105 o ten idea\u0142, walk\u0105, kt\u00f3ra udaremni\u0142a zwr\u00f3cenie my\u015bli narodowej ku tym w\u0142a\u015bnie drogom, kt\u00f3rymi osi\u0105gn\u0105\u0107 go by\u0142o mo\u017cna. Walka z kr\u00f3lem i mo\u017cnow\u0142adztwem nape\u0142nia wszystkie karty historii naszej od czas\u00f3w Zygmuntowskich.<\/p>\n Boja\u017a\u0144 o utrat\u0119 swob\u00f3d szlacheckich dochodzi do tak bajecznych rozmiar\u00f3w, \u017ce szale\u0144stwo Sici\u0144skiego by\u0142o cierpianym. Takie zami\u0142owanie idea\u0142u szlacheckiego, prowadzi do zupe\u0142nego nierz\u0105du i swawoli bez ko\u0144ca. W przededniu upadku Polski dopiero odzywaj\u0105 si\u0119 pierwsze g\u0142osy, otwieraj\u0105ce nowe drogi: konstytucja i ruch og\u00f3lny w r. 1794. Historia ducha polskiego od owych bolesnych czas\u00f3w, to znowu ca\u0142y dramat sprawiedliwo\u015bci Bo\u017cej, kt\u00f3ra nas wychowuje i kszta\u0142ci, kt\u00f3ra nas prowadzi do uj\u0119cia i praktykowania wielkiej idei szlachectwa.<\/p>\n Nemezis dziejowa zdziesi\u0105tkowa\u0142a nasze szeregi, zburzy\u0142a nasze sza\u0144ce przywileju kastowego, wywo\u0142a\u0142a ludzi nowych na widowni\u0119 \u017cycia. Nemezis dziejowa zap\u0142aci\u0142a sowicie wszystkie grzechy swawoli, zbytku, dumy, niemi\u0142osierdzia, obr\u00f3ci\u0142a na nas wszystko, co od dawna by\u0142o przeciw nam wobec g\u0142osu sumienia. Ostateczno\u015bci mo\u017cnow\u0142adztwa i demokracji zar\u00f3wno obr\u00f3ci\u0142y si\u0119 przeciwko nam: mo\u017cnow\u0142adztwo sprzeda\u0142o nas tylekro\u0107 chwale ziemskiej, a ultraliberalizm filozofom socjalnym; jedno i drugie spotka\u0142o si\u0119 z tymi, z kt\u00f3rymi zapewne nie spodziewa\u0142o spotkania. Wy\u0142\u0105czenie stanu w\u0142o\u015bcia\u0144skiego z organizmu politycznego zem\u015bci\u0142o si\u0119 na nas krwawymi konsekwencjami, zem\u015bci\u0142o si\u0119 dzisiejsz\u0105 materialn\u0105 zale\u017cno\u015bci\u0105 od tego\u017c stanu. Starowierczo\u015b\u0107 i racjonalizm post\u0119powy zar\u00f3wno zgubne wyda\u0142y owoce, starowierczo\u015b\u0107 i racjonalizm zar\u00f3wno sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 najsilniejszej idei narodu – idei szlachectwa.<\/p>\n Oto drogi, kt\u00f3rymi Opatrzno\u015b\u0107 wiedzie nar\u00f3d do moralnego i spo\u0142ecznego odrodzenia, do obleczenia sukni nowej, czystej, wolnej od plam i przesz\u0142o\u015bci. Chce ona mu widocznie pokaza\u0107, \u017ce chc\u0105c istnie\u0107, trzeba goni\u0107 za idea\u0142em narodowym, drogami abnegacji osobistej, wyj\u015bciem z ciasnych granic przesz\u0142o\u015bci, a pomimo tego zachowa\u0107 cze\u015b\u0107 dla jej tradycyjnych \u015bwi\u0119to\u015bci. Trzeba wobec szalonego pr\u0105du czasu zachowa\u0107 energi\u0119 dawnych husarzy, trzeba wyj\u015b\u0107 z przesz\u0142o\u015bci, ale \u017cy\u0107 w obecnym czasie i mie\u0107 baczne oko na przysz\u0142o\u015b\u0107. Trzeba wreszcie pami\u0119ta\u0107, \u017ce ruch ka\u017cdego spo\u0142ecze\u0144stwa jest ruchem do g\u00f3ry a nie na d\u00f3\u0142, \u017ce ten ruch odbywa\u0107 si\u0119 powinien nie w spos\u00f3b starcia si\u0119 przeciwie\u0144stw, ale przypodabniania niedojrza\u0142ych sok\u00f3w sokom ju\u017c dojrza\u0142ym, w drodze powolnego wychowawczego podnoszenia warstw ni\u017cszych do \u015bwiadomo\u015bci narodowej. Niejeden z czytelnik\u00f3w zapewne pom\u00f3wi\u0142 nas o paradoksy idealne. A przecie\u017c autor si\u0119 do nich nie poczuwa; autor twierdzi, \u017ce to, co powiedzia\u0142 jest ja\u015bniejsz\u0105 lub ciemniejsz\u0105 my\u015bl\u0105 w duszy ka\u017cdego Polaka. Autor pochlebia sobie, \u017ce ide\u0105 szlachectwa, tak uj\u0119t\u0105, potrafi\u0142by pogodzi\u0107 sprzeczne zupe\u0142nie zdania socjalne.<\/p>\n Kt\u00f3\u017c z nas nie szanuje przesz\u0142o\u015bci? Kt\u00f3\u017c z nas, cho\u0107by najzaci\u0119tszy utopista spo\u0142ecznych doktryn, nie powiedzia\u0142 sobie, \u017ce w uszanowaniu i pami\u0119ci przesz\u0142o\u015bci, le\u017cy ca\u0142a si\u0142a narodowego \u017cycia? Kt\u00f3\u017c z nas \u015bmie ju\u017c dzi\u015b pozowa\u0107 w ciasnych foremkach staroszlacheckiego przywileju? Kt\u00f3\u017c, chocia\u017cby z pewnym wstr\u0119tem mo\u017ce, nie wyci\u0105gnie r\u0119ki ku ka\u017cdemu, cho\u0107by z najni\u017cszego stanu pochodzi\u0142, je\u017celi do nas dusz\u0105 i sercem nale\u017cy? Kt\u00f3\u017c odezwie si\u0119 g\u0142o\u015bno z \u017c\u0105daniem, aby wr\u00f3ci\u0142y dawne grzechy pa\u0144szczyzny i jarzmienia ludu? Kt\u00f3\u017c w chwili, gdy w nim dzwon sumienia bije, nie uzna r\u00f3wnouprawnienia ludzi? Kt\u00f3\u017c zaprzeczy, \u017ce lud nasz nale\u017cy kszta\u0142ci\u0107, wychowywa\u0107 i podnosi\u0107 go do \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce jest ludem polskim?<\/p>\n Kt\u00f3\u017c? Kt\u00f3\u017c? Na to odpowie mi ch\u00f3r ca\u0142y alfabetem nazwisk rozlicznych. Ten alfabet mnie nie zastraszy: bo wszystko, co powiedzia\u0142em jest w ustach naszego spo\u0142ecze\u0144stwa, jest artyku\u0142em jego opinii publicznej. Ka\u017cda chwila wprowadza na widowni\u0119 spo\u0142eczn\u0105 symptomy \u015bwiadcz\u0105ce prawdzie moich spostrze\u017ce\u0144. Tysi\u0105ce cz\u0142onk\u00f3w dawnych rodzin zgin\u0119\u0142o w chaosie wieku i tysi\u0105ce ludzi nowych zaj\u0119\u0142o ich opr\u00f3\u017cnione miejsca. Pot\u0119\u017cny magnetyzm narodowy, zgromadzony w starej szlachcie, magnetyzm pracowito\u015bci, przyci\u0105ga ca\u0142e szeregi nowych szermierzy. Karykaturalni dorobkiewicze, przechrzty, innonarodowce zmieniaj\u0105 si\u0119 albo sami, albo w nast\u0119pnej generacji w dobrych obywateli narodu.<\/p>\n W literaturze naszej mamy ca\u0142y szereg imion podobnego pocz\u0105tku. Inteligencja zatem jest \u017ar\u00f3d\u0142em, z kt\u00f3rego p\u0142yn\u0105 nowe si\u0142y narodowe. Chocia\u017c ceni\u0119 wysoko historyczny przywilej szlachecki, nie waham si\u0119 ani chwili nazwa\u0107 ten przybytek now\u0105 szlacht\u0105, szlacht\u0105 zas\u0142ugi, wobec kt\u00f3rej stara powinna si\u0119 trzyma\u0107 dobrze na nogach. Nie waham si\u0119, podobnie jak si\u0119 nie waham odm\u00f3wi\u0107 szlachectwa najznakomitszemu familiantowi, je\u015bli, jak to m\u00f3wi\u0105, wart torby sieczki. \u017be za\u015b nowa szlachta nie tylko u mnie uznanie znajduje, niech \u015bwiadcz\u0105 poczciwe domy szlacheckie, gdzie nie pytaj\u0105 o antenat\u00f3w, tak jak o osobist\u0105 godno\u015b\u0107; niech \u015bwiadcz\u0105 nawet ci prawdziwi arystokraci, co konieczno\u015bci\u0105 przynagleni, musz\u0105 uchyli\u0107 czo\u0142a przed pot\u0119g\u0105 ducha; niech \u015bwiadczy duch naszego pi\u015bmiennictwa, kt\u00f3re z ma\u0142ymi i niepopularnymi wyj\u0105tkami, z zapa\u0142em wita wszystko, cokolwiek nosi w sobie \u017cycie narodowe, w jakiejkolwiek urodzi\u0142o si\u0119 piersi.<\/p>\n \u0141amano sobie nieraz g\u0142ow\u0119 nad fenomenaln\u0105 utopi\u0105 polskiego szlachectwa. I by\u0142o nad czym, bo szlachectwo nie da\u0142o si\u0119 podsumowa\u0107 pod \u017cadn\u0105 form\u0119 kastow\u0105 staro\u017cytnych i \u015brednich wiek\u00f3w. Ojcowie nasi sami lubili si\u0119 por\u00f3wnywa\u0107 to z Grekami, to z Rzymianami, a form\u0119 rz\u0105du u siebie nazwali Rzecz\u0105pospolit\u0105.<\/p>\n To pewna, \u017ce szlachectwo polskie jest ide\u0105 zupe\u0142nie oryginaln\u0105 i narodow\u0105. W szlachcie gromadzi si\u0119 ca\u0142a udzielno\u015b\u0107 Rzeczypospolitej: stan rycerski nie jest stanem, ale narodem.<\/p>\n Stanis\u0142aw Karnkowski pierwszy podobno chcia\u0142 rozr\u00f3\u017cnia\u0107 trzy stany, o co wielkie by\u0142y ha\u0142asy. Wielhorski w ciekawym dziele: “O przywr\u00f3ceniu dawnego rz\u0105du” (1775) dopomina si\u0119 gwa\u0142tem o usuni\u0119cie tego nadu\u017cycia. Ta udzielno\u015b\u0107 szlachty znalaz\u0142a punkt kulminacyjny w liberum veto<\/em>. Ilekro\u0107 chciano Polsk\u0119 zamiesza\u0107, zawsze o udzielno\u015b\u0107 stanu rycerskiego zaczepiano. Ta udzielno\u015b\u0107 to oczywista demokracja – ale poniewa\u017c tylko szlachecka – wi\u0119c jaki\u015b pisarz ochrzci\u0142 j\u0105 pe\u0142nym nonsensu mianem demokracji arystokratycznej. By\u0142a to atoli demokracja zupe\u0142na, demokracja w duchu s\u0142owia\u0144skim, ale demokracja, ogarniaj\u0105ca tylko t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 ludu, kt\u00f3ra wskutek historycznych wp\u0142yw\u00f3w sta\u0142a si\u0119 narodem.<\/p>\n Zaczepiamy znowu o zwyk\u0142y zarzut niemieckich cywilizator\u00f3w. Skoro tylko szlachta by\u0142a narodem, wi\u0119c byt jej ust\u0119puje przewadze wi\u0119kszo\u015bci. Pytamy si\u0119, gdzie w XVIII wieku lud by\u0142 narodem? W prototypie wszelkiego selfgovernementu, w Anglii, kt\u00f3ra o dwa wieki ubieg\u0142a rozwojem reszt\u0119 \u015bwiata, na ruinach feudalnych powsta\u0142a timokracja, czyli panowanie pod\u0142ug cenzusu.<\/p>\n Demokracja Rzeczypospolitej polskiej wyprzedzi\u0142a swoj\u0105 samorodno\u015bci\u0105 s\u0142owia\u0144sk\u0105 najliberalniejsz\u0105 Angli\u0119, zaprowadzaj\u0105c samorz\u0105d narodu nie na cenzusie, ale na zas\u0142udze i wykszta\u0142ceniu obywatelskim oparty. Szlachectwo by\u0142o cech\u0105 tej kompetentno\u015bci obywatelskiej, tego powo\u0142ania publicznego, cech\u0105 nie przywi\u0105zan\u0105 do maj\u0105tku, ale do tradycji rodowej, nie do godno\u015bci i honor\u00f3w, ale do zas\u0142ugi przodk\u00f3w i w\u0142asnej. Ot\u00f3\u017c mamy ide\u0119 rz\u0105du najliberalniejszego, bo nadaj\u0105cego udzielno\u015b\u0107 nie maj\u0119tnym lecz dojrza\u0142ym, nie zaszczyconym ale zas\u0142u\u017conym.<\/p>\n Jeden krok dalej w opinii publicznej, a mamy spo\u0142eczno\u015b\u0107 najwy\u017cej moralnie po\u0142o\u017con\u0105 w \u015bwiecie. Ten krok dalej to otwarcie wr\u00f3t szlacheckiego obozu, to przyjmowanie otwartymi i pe\u0142nymi mi\u0142o\u015bci r\u0119kami wszystkiego, co do dojrza\u0142o\u015bci socjalnej przychodzi, to rozszerzanie ko\u0142a wybranych tymi, kt\u00f3rzy rzeczywi\u015bcie po\u0142o\u017cyli zas\u0142ugi.<\/p>\n Ten krok, zdaje si\u0119 nam, ju\u017c od dawna zrobiony. Szlachectwo i mo\u017cnow\u0142adztwo, jako przywilej, upad\u0142o dzi\u015b faktycznie; w dzisiejszych okoliczno\u015bciach, materialnie rzecz wzi\u0105wszy, lepiej by\u0107 ch\u0142opem jak szlachcicem. Ale moralnego szlachectwa nic zniszczy\u0107 nie potrafi. Szlachectwo moralne to urz\u0105d heroldii niewidzialny, w opinii publicznej rezyduj\u0105cy. Ten urz\u0105d wyda\u0142 dyplomy szlacheckie tysi\u0105cu ludziom nieszlachcie i odebra\u0142 go niejednemu staremu familiantowi. Jest to fakt, kt\u00f3rego nie potrzeba wywo\u0142ywa\u0107, bo on w ka\u017cdej chwili si\u0119 dzieje.<\/p>\n Reasumuj\u0105c nasze zdania, powtarzamy: \u017ce szlacht\u0119 polsk\u0105 uwa\u017camy za alf\u0119 i omeg\u0119 narodu, jako przechowuj\u0105c\u0105 w swym \u0142onie ide\u0119 narodow\u0105 zas\u0142ugi; \u017ce arystokracja i demokracja wobec idei szlachectwa s\u0105 dwoma antynarodowymi biegunami, pierwsza dlatego, \u017ce uzurpuje zas\u0142ug\u0119 wy\u0142\u0105cznie dla siebie, druga, \u017ce \u015bci\u0105ga zas\u0142u\u017conych i dojrza\u0142ych w mas\u0119 niezas\u0142u\u017conych i niedojrza\u0142ych; \u017ce szlachectwo uwa\u017camy za zakon moralny tej podnios\u0142o\u015bci poczucia narodowego, kt\u00f3ra usposabia do uczestnictwa w \u017cyciu narodowym; \u017ce go nie pojmujemy bynajmniej jako stan, jako kast\u0119, ale jako ob\u00f3z po\u015bwi\u0119conych ju\u017c, wobec obozu dobijaj\u0105cych si\u0119 po\u015bwi\u0119cenia, \u017ce za g\u0142\u00f3wne d\u0105\u017cenie podajemy wyrobienie i rozpowszechnienie tych zasad zakonu szlacheckiego, kt\u00f3re s\u0105 probierczym kamieniem godno\u015bci ka\u017cdego syna narodu.<\/p>\n Zapyta kto, jaki nasz stosunek do przesz\u0142o\u015bci historycznej. Odpowied\u017a na to pytanie p\u0142ynie sama z rozumowa\u0144 naszych. Tradycja familijna jest \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105, godn\u0105 czci ka\u017cdego potomka i ka\u017cdego innego cz\u0142owieka; tradycja jest \u015bwi\u0119t\u0105, cho\u0107by j\u0105 ktokolwiek z rodziny pokala\u0142. Szlachectwo stracone w opinii publicznej przez spodlenie, wraca do potomka, bo ten potomek mo\u017ce dokona\u0107 zado\u015b\u0107uczynienia za winy przodka. Dawna Rzeczpospolita nigdy infamii na dzieci nie rozci\u0105ga\u0142a. Ale ten, co szanuje tradycj\u0119 w\u0142asnego domu, niech czci protoplast\u0119 nowego, kt\u00f3rego \u017cycie sta\u0142o si\u0119 znowu \u017cyw\u0105 tradycj\u0105 dla potomk\u00f3w…<\/p>\n Chaque parvenu n’est il pas anctre?!<\/em><\/p>\n Wypowiedzenie tej fundamentalnej prawdy narodowej zda\u0142o nam si\u0119 potrzebne wobec trzech opinii, a raczej usposobie\u0144 obecnych, zar\u00f3wno duchowi narodu przeciwnych. Dwie przeciwstawne zupe\u0142nie, bo arystokratyczna i ultrademokratyczna opinia, uwa\u017caj\u0105 szlacht\u0119 polsk\u0105 za sple\u015bnia\u0142\u0105, schodz\u0105c\u0105 z pola i ciesz\u0105 si\u0119 z\u0142o\u015bliwie z jej materialnego upadku. Przyk\u0142ady podobnych d\u0105\u017cno\u015bci ultrademokratycznych atoli upad\u0142y z rozbiciem tego obozu, i zaledwie tu i \u00f3wdzie dogorywaj\u0105 ostatki tych radyka\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli wyrwa\u0107 wszystko, co by\u0142o, a stworzy\u0107 wszystko, czego nie by\u0142o.<\/p>\n Smutno powiedzie\u0107, \u017ce dzisiaj przeciwnicy brodatych i rozczochranych demagog\u00f3w przechodz\u0105 na te ich nieprzyjazne szlachcie opinie, \u017ce z wysoko\u015bci swego dobrobytu, cz\u0119sto z grzech\u00f3w narodowych powsta\u0142ego, patrz\u0105 z tajemn\u0105, z\u0142o\u015bliw\u0105 rozkosz\u0105 na upadek materialny braci szlachty i marz\u0105 o oligarchiach maj\u0105tku i imienia, trzymaj\u0105cych za \u0142eb zniwelowan\u0105 z ch\u0142opem szlacht\u0119.<\/p>\n W naszej prowincji widzieli\u015bmy niedawno jawne dowody podobnych antynarodowych d\u0105\u017cno\u015bci. Niechaj ci wielcy panowie wejd\u0105 w siebie i zrobi\u0105 obrachunek mi\u0119dzy swoj\u0105 ambicj\u0105 a zas\u0142ugami, niech popatrz\u0105 si\u0119 jasnym i nie nami\u0119tnym okiem w przysz\u0142o\u015b\u0107, o kt\u00f3rej marz\u0105, niech rozwa\u017c\u0105 znaczenie timokracji u nas i niech zadr\u017c\u0105 fantomem Moszk\u00f3w i Herszk\u00f3w, kt\u00f3rzy po og\u00f3lnym kataklizmie, gdzie szlachta ma zgin\u0105\u0107, podadz\u0105 zapewne lichwiarskie r\u0119ce pozosta\u0142ym hrabiom oligarchom i odwiedz\u0105 ich w pa\u0142acach feudalnych. Niech p\u00f3\u0142panki i lizacze, kt\u00f3rzy wypieraj\u0105c si\u0119 swego szlacheckiego obozu, wol\u0105 chodzi\u0107 g\u0119siego za naszymi oligarchami, znosi\u0107 ich impertynencje i powtarza\u0107 bon mot’y, niech te p\u00f3\u0142panki zastanowi\u0105 si\u0119, niech si\u0119 zastanowi szlachta s\u0142absza na duchu, ol\u015bniona maj\u0105tkiem tych pan\u00f3w, czy oni potrafi\u0105 utrzyma\u0107 tradycj\u0119 polsk\u0105, oni wychowani na gazetach i romansach francuskich, oni w\u0119drowne ptaki ca\u0142ego \u015bwiata, kt\u00f3rzy tyle rozumiej\u0105 z naszych stosunk\u00f3w, co dawni demagogowie, a mo\u017ce mniej jeszcze, bo maj\u0105 interes kasty przed sob\u0105. Smutne te d\u0105\u017cenia by\u0142yby \u015bmiesznymi, gdyby wielce grzesznymi nie by\u0142y.<\/p>\n Trzecim wrogiem idei szlachectwa jest niewczesne i sentymentalne zamkni\u0119cie si\u0119 w nim jako w ka\u015bcie. Widzimy to usposobienie rozpaczliwe u ludzi starych, zrozpaczonych, wychowanych w foremkach arystokratycznych. Ale i ca\u0142a szlachta jest sk\u0142onn\u0105 do tego usposobienia. Lada chwila nami\u0119tna budzi w niej dawn\u0105 but\u0119, budzi w niej ch\u0119\u0107 rzucenia swej tarczy herbowej jako egidy przeciw nieszlachcie i cofni\u0119cia si\u0119 pogardliwego od tej nieszlachty.<\/p>\n Lada chwila z cz\u0142owieka najpatriotyczniejszego zreszt\u0105 robi starego feuda\u0142a, rzucaj\u0105cego pogardliwymi s\u0142owy: dorobkiewicz, mieszczuch, przechrzta! Niech ci, co maj\u0105 podobne usposobienie w napadach staroszlacheckiego humoru przypomn\u0105 sobie Targowic\u0119 i Sejm Niemy, Grodzie\u0144ski, niech sobie przypomn\u0105, \u017ce tam ich staroszlachecko\u015b\u0107 popchn\u0119\u0142a w ramiona Carycy. Niech sobie przedstawi\u0105, \u017ce w tej chwili schodz\u0105 si\u0119 z arystokrat\u0105, co si\u0119 cieszy z upadku szlachty, i z demagogiem, kt\u00f3ry chce si\u0119 w ludzie utopi\u0107. Mi\u0142o\u015bci\u0105 stoi polska narodowo\u015b\u0107, w mi\u0142o\u015bci ca\u0142a jej nadzieja A wi\u0119c, o! szlachto polska, szlachto z rozdart\u0105 piersi\u0105, szlachto rozkrzy\u017cowana cierpieniem i n\u0119dz\u0105, \u015bwi\u0119ta i pon\u0119tna swoim m\u0119cze\u0144stwem – szlachto polska, co\u015b walczy\u0142a lat tysi\u0105ce w sprawie wiary i narodu – trzymaj otwarte ramiona szerokie i zawo\u0142aj do wszystkich, co czy\u015bci i biali, co prawo\u015b\u0107 przenosz\u0105 nad pot\u0119g\u0119 i dobrobyt, na wszystkich zawo\u0142aj s\u0142owem dawnego twojego toastu:<\/p>\n Kochajmy si\u0119!…<\/p>\n J\u00f3zef Szujski (1835-1883)<\/p>\n “Dziennik literacki”, nr 49 i 50 z 19 i 22 VI 1860 r. Szlachta jest niezawodnie historyczn\u0105 i faktyczn\u0105 alf\u0105 i omeg\u0105 narodu. Badania naukowe \u015bwiadcz\u0105, \u017ce szlachta stanowi w\u0142a\u015bciwy stan wolnych obywateli, obywateli poczuwaj\u0105cych si\u0119 do obowi\u0105zku obrony i utrzymania kraju i narodowo\u015bci. W Piastowskich czasach widzimy, jak z wojennych czyn\u00f3w powstaj\u0105 herby i odznaczenia szlacheckie, jak rolnik przekuwaj\u0105c lemiesz na kord i oszczep, z ziemianina staje … Continue reading SZLACHTA I INTELIGENCJA<\/span>
\n<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"