{"id":172,"date":"2018-12-16T21:32:05","date_gmt":"2018-12-16T21:32:05","guid":{"rendered":"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172"},"modified":"2020-07-18T13:03:28","modified_gmt":"2020-07-18T13:03:28","slug":"o-prawach-moralnych-dla-szlachty","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172","title":{"rendered":"O PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY"},"content":{"rendered":"

\"\"By\u0142oby chyba korzystne dla narod\u00f3w, aby nie mia\u0142y szlachty dziedzicznej i aby szlachectwo nadawano za zas\u0142ugi osobiste tym, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105c po\u017cytecznymi dla pa\u0144stwa sami zas\u0142u\u017cyliby sobie na wyr\u00f3\u017cnienie spo\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u obywateli. Czy\u017c w\u0105tpliwa zas\u0142uga pierwszych szlachcic\u00f3w pa\u0144stwa, rzekome zas\u0142ugi oddane ojczy\u017anie winny by\u0107 nagradzane bez ko\u0144ca, w okresie p\u00f3\u017aniejszej ich bezu\u017cyteczno\u015bci dla kraju? Tytu\u0142y, przestarza\u0142e pergaminy, przechowywane w gotyckich zamkach daj\u0105\u017cli prawo tym, kt\u00f3\u00adrzy je odziedziczyli, do ubiegania si\u0119 o najbardziej zaszczytne miejsca w Ko\u015bciele, na dworze, w\u015br\u00f3d szlachty togi i miecza, nie maj\u0105c zreszt\u0105 \u017cadnych talent\u00f3w koniecznych dla ich godnego piastowania? Je\u017celi szlacheccy wojownicy mogli si\u0119 kiedy\u015b przyczyni\u0107 z nara\u017ceniem \u017cycia do zdobycia jakiego\u015b kr\u00f3lestwa albo do z\u0142upienia prowincji, to czy\u017c ich potomkowie maj\u0105 si\u0119 jeszcze uwa\u017ca\u0107 za uprawnionych do maltretowania wasali, uciskania rolnik\u00f3w, egzekwowania uci\u0105\u017cliwych obowi\u0105zk\u00f3w, okrutnych s\u0142u\u017cebno\u015bci, aby wreszcie zrzuci\u0107 na pracowite ub\u00f3stwo podatki, kt\u00f3re winni p\u0142aci\u0107 tylko bogaci[note]W Wielkiej Brytanii lordowie i parowie zasiadaj\u0105cy i g\u0142osuj\u0105cy w wy\u017cszej izbie parlamentu s\u0105 jedynymi, kt\u00f3rych uznaje si\u0119 za szlachcic\u00f3w. Gentlemeni albo szlachcice (gentils-hommes<\/em>) z najstarszych nawet rod\u00f3w nie s\u0105 w \u017caden spos\u00f3b wyr\u00f3\u017cniani spo\u015br\u00f3d innych obywateli. Bracia feuda\u0142a albo szlachcica nie maj\u0105 innej rangi w pa\u0144stwie poza t\u0105, kt\u00f3r\u0105 osi\u0105gaj\u0105 swoimi us\u0142ugami albo osobist\u0105 dzielno\u015bci\u0105. We wschodnich rz\u0105dach tylko urz\u0119dy zapewniaj\u0105 szlachectwo, kt\u00f3re nie jest dziedziczne[\/note].<\/p>\n

Pozostawmy sprawiedliwo\u015bci ustawodawc\u00f3w trosk\u0119 roz\u00ad wa\u017cenia owych pretensji; niechaj zbadaj\u0105, czy nie koliduj\u0105 one zasadniczo ze szcz\u0119\u015bciem narodu; niechaj bez uprze\u00ad dze\u0144 rozwa\u017c\u0105, czy dziedzicznie przekazane szlachectwo nie s\u0142u\u017cy krzewieniu nierozs\u0105dnej pr\u00f3\u017cno\u015bci w\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy nim si\u0119 ciesz\u0105, a upodleniu i zniech\u0119ceniu rzeszy obywateli pozbawionych szlachectwa.<\/p>\n

Je\u017celi szlachectwo musi by\u0107 przekazane z krwi\u0105, je\u017celi ono orzeka o zas\u0142udze i cnotach przodk\u00f3w, to ustawodawca winien odebra\u0107 jego prerogatywy tym, kt\u00f3rzy nie robi\u0105 nic dla kraju, i degradowa\u0107 sromotnie ka\u017cdego szlachcica splamionego pod\u0142o\u015bciami i zbrodniami. Czy istnieje wi\u0119ksza sprzeczno\u015b\u0107 od tej, kt\u00f3ra zachodzi mi\u0119dzy szlachectwem a nisk\u0105 interesowno\u015bci\u0105 szlachcic\u00f3w pozbawionych uniesie\u0144 duszy, wspania\u0142omy\u015blno\u015bci, mi\u0142o\u015bci do ojczyzny, przywi\u0105zania do dobra publicznego, ukochania wolno\u015bci, sympatii do swoich wsp\u00f3\u0142obywateli?[note]Wyraz szlachcic (noble<\/em>), po \u0142acinie \u201enobilis<\/em>\u201c, pochodzi od \u201enotus<\/em>\u201c, tzn. znany, znakomity, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119. Wyraz szlachetny (g\u00e9n\u00e9reux<\/em>) pochodzi od \u0142aci\u0144skiego \u201egenus<\/em>\u201c \u2014 r\u00f3d. Tak wi\u0119c s\u0105dzono, \u017ce r\u00f3d albo urodzenie narzuca\u0142o niekt\u00f3rym obywatelom obowi\u0105zek wyr\u00f3\u017cniania si\u0119, by odznaczali si\u0119 uczuciami wy\u017cszymi ni\u017c inni ludzie[\/note].<\/p>\n

Czy\u017c te dyspozycje, kt\u00f3rymi ka\u017cdy cz\u0142owiek naprawd\u0119 szlachetny i dobrze urodzony winien si\u0119 odznacza\u0107, mo\u017cna pogodzi\u0107 z duchem s\u0142u\u017calczo\u015bci, spotykanej tak cz\u0119sto u mo\u017cnych spodlonych u st\u00f3p despotyzmu i tyranii, jak r\u00f3wnie\u017c u szlachty szczyc\u0105cej si\u0119 swymi kajdanami, aroganckiej w stosunku do reszty spo\u0142ecze\u0144stwa, gardz\u0105cej pozosta\u0142ymi obywatelami? Nie ma <\/em>\u2014 powiada pewien staro\u017cytny \u2014\u00a0bardziej godnego <\/em>pogardy niewolnictwa od tego, kt\u00f3re jest dobrowolne.\u00a0<\/em>Tymczasem w\u0142a\u015bnie nim szczyci si\u0119 tak wielu szlachcic\u00f3w, wyobra\u017caj\u0105c sobie, \u017ce p\u0142aszczenie si\u0119 przed dworem dodaje im blasku. Przes\u0105dy tak za\u015blepi\u0142y szlacht\u0119, \u017ce uwa\u017ca ona, i\u017c samo jej upodlenie winno by\u0107 dla niej chwalebne. Szlachcice, kt\u00f3rzy maj\u0105 przywilej \u017cebrania u tronu, zginania pokornie karku przed tyranem i jego niecnymi faworytami uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za istoty bardziej dostojne i bardziej zas\u0142u\u017cone ni\u017c ci, kt\u00f3rzy ciesz\u0105 si\u0119 w swoich posiad\u0142o\u015bciach niezale\u017cno\u015bci\u0105 i wolno\u015bci\u0105!<\/p>\n

Nieroztropni w\u0142adcy zbyt przyczyniali si\u0119 do prawdzi\u00adwo\u015bci takich przes\u0105d\u00f3w. Dostrzegali tylko tych, kt\u00f3rzy ich otaczali. S\u0105dzili, \u017ce widz\u0105 ca\u0142y sw\u00f3j nar\u00f3d w swoim dworze, w swoich dworzanach, w pysza\u0142kowatej \u015bwicie, kt\u00f3ra \u2014 jak sobie wyobra\u017cali \u2014 nieodzowna jest dla ich chwa\u0142y. Pogl\u0105d tak naiwny i fa\u0142szywy przyni\u00f3s\u0142 we wszystkich niemal krajach jak najgorsze skutki dla narod\u00f3w, dla panuj\u0105cych oraz dla samych dworzan. Zapomniany lud zosta\u0142 oddany na pastw\u0119 mo\u017cnych, to znaczy s\u0142ug kr\u00f3la, urz\u0119dnik\u00f3w w\u0142adcy; ci faworyzowani lokaje stawali si\u0119 panami domu, narzucali w\u0142adz\u0119 monarchom i uciskali lud pozbawiony naturalnych sprzymierze\u0144c\u00f3w. W ten spos\u00f3b zrodzi\u0142 si\u0119 systematyczny rozb\u00f3j znany pod imieniem rz\u0105du feudalnego, kt\u00f3rego mniej lub bardziej wyra\u017ane \u015blady odnajdujemy jeszcze we wszystkich pa\u0144stwach wsp\u00f3\u0142czesnych[note]Ten dziwaczny rz\u0105d pozosta\u0142 jeszcze, w ca\u0142ym swoim szale\u0144stwie, w Polsce, dostarczaj\u0105cej dzisiaj ca\u0142ej Europie godnego ubolewania widoku z\u0142a, kt\u00f3re mo\u017ce czyni\u0107 swojej ojczy\u017anie niesforna, szalona, sk\u0142\u00f3cona szlachta, kt\u00f3rej nie jest w stanie pohamowa\u0107 jej zwierzchnik. Despotyzmowi udaje si\u0119 uspokaja\u0107 zamieszki wywo\u0142ywane przez szlacht\u0119; tyrania zast\u0119puje anarchi\u0119.[\/note]<\/p>\n

Szlachcice zwi\u0105zani z dworem okazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c zbyt cz\u0119sto nieuzasadnione jak i nader z\u0142owrogie dla w\u0142adcy zuchwalstwo. Ich wyg\u00f3rowane pretensje, ich liczne \u017c\u0105dania zubo\u017caj\u0105 go i doprowadzaj\u0105 do rozpaczy, i to nawet po\u015br\u00f3d najbogatszych narod\u00f3w. Te, mimo pracy, przedsi\u0119biorczo\u015bci, podatk\u00f3w, kt\u00f3rymi s\u0105 przeci\u0105\u017cone, nie mog\u0105 nigdy zaspokoi\u0107 \u017car\u0142oczno\u015bci t\u0142umu szlachcic\u00f3w albo aroganckich niewolnik\u00f3w, kt\u00f3rzy bez przerwy przeciwstawiaj\u0105 si\u0119 oszcz\u0119dno\u015bciom, \u0142adowi, poprawie doli ludu.<\/p>\n

Niesprawiedliwo\u015b\u0107 ko\u0144czy si\u0119 zawsze przysparzaniem nieszcz\u0119\u015bliwc\u00f3w. Nawet najhojniej szafuj\u0105cy bogactwami swojego ludu w\u0142adca nie jest w stanie wzbogaci\u0107 wszystkich swoich dworzan. Je\u015bli znajdzie si\u0119 paru faworyt\u00f3w, kt\u00f3rzy tucz\u0105 si\u0119 kosztem ojczyzny, to reszta rujnuje si\u0119 oczekuj\u0105c na uczestnictwo w \u0142asce otrzymania narodowych \u0142up\u00f3w. Co wi\u0119cej, nawet ci, kt\u00f3rych w\u0142adca obsypa\u0142 \u0142askami, kierowani pr\u00f3\u017cno\u015bci\u0105, zami\u0142owaniem do wystawno\u015bci, nieograniczonym zbytkiem i wyst\u0119pkiem, nieustannie pogr\u0105\u017caj\u0105 si\u0119 w n\u0119dzy. Na dworach widzimy zazwyczaj rzeczywist\u0105 n\u0119dz\u0119, ukryt\u0105 za zewn\u0119trznym przepychem i \u015bwietno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Powy\u017csze refleksje, kt\u00f3rych prawdziwo\u015b\u0107 wszystko potwierdza, winny niew\u0105tpliwie otworzy\u0107 oczy w\u0142adcom wyobra\u017caj\u0105cym sobie, \u017ce splendor ich tronu wymaga, aby stale oblega\u0142y go legiony wiecznie niezadowolonych szlachcic\u00f3w i mo\u017cnych. Winny one da\u0107 do zrozumienia tym szlachcicom, \u017ce niezbyt im przystoi wstydliwie \u017cebra\u0107, po\u015bwi\u0119ca\u0107 swoj\u0105 fortun\u0119 w\u0105tpliwym nadziejom, zadr\u0119cza\u0107 si\u0119, spiskowa\u0107, tch\u00f3rzliwie intrygowa\u0107, aby uzyska\u0107 bogactwa, kt\u00f3re natychmiast roztrwoni\u0105 i kt\u00f3re nie przynosz\u0105 im ani zaszczytu, ani dobrobytu.<\/p>\n

Wreszcie panuj\u0105cy, staj\u0105c si\u0119 we w\u0142asnym interesie bardziej sprawiedliwi, winni sk\u0142oni\u0107 szlachcic\u00f3w do rezygnacji z niezliczonych niesprawiedliwych uprawnie\u0144, albowiem wieloletnie korzystanie z nich skojarzy\u0142o si\u0119 im niemal z prawem. Winni da\u0107 im odczu\u0107, \u017ce naturalna sprawiedliwo\u015b\u0107 i prawa narod\u00f3w nie ulegaj\u0105 przedawnieniu; winni im pokaza\u0107, \u017ce nawet po tysi\u0105cach lat uzurpacja nie mo\u017ce si\u0119 sta\u0107 prawowita; winni ich przekona\u0107, \u017ce przywileje otrzymane lub wymuszone na monarchach przez niesforn\u0105 szlacht\u0119 uniewa\u017cniaj\u0105 si\u0119 z chwil\u0105, gdy staj\u0105 si\u0119 szkodliwe dla ca\u0142ego narodu, kt\u00f3remu nawet w\u0142adca nie ma prawa szkodzi\u0107. Winni da\u0107 im do zrozumienia, \u017ce o\u015bwiecona sprawiedliwo\u015b\u0107 mo\u017ce zlikwidowa\u0107 ich przywileje przyznane przez niesprawiedliwo\u015b\u0107, przez s\u0142abo\u015b\u0107 albo przez \u015blep\u0105 pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107.<\/p>\n

Wreszcie, ustawodawca, pouczony b\u0142\u0119dami swoich poprzednik\u00f3w, winien przekona\u0107 wszystkich wsp\u00f3\u0142czesnych szlachcic\u00f3w, \u017ce rzekome prawa, z kt\u00f3rych korzystali ich przodkowie i do kt\u00f3rych s\u0105 sami tak silnie przywi\u0105zani na skutek pr\u00f3\u017cno\u015bci, ciemnoty i przes\u0105du, s\u0105 wyra\u017anie sprzeczne z ich prawdziwym interesem; albowiem nara\u017caj\u0105 ich na nienawi\u015b\u0107 obywateli, szkodz\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwu, dr\u0119cz\u0105 rolnika, tworz\u0105 przeszkody dla handlu, przeciwstawiaj\u0105 si\u0119 przemys\u0142owi, utrudniaj\u0105 nadej\u015bcie obfito\u015bci i powszechnego szcz\u0119\u015bcia, zmniejszaj\u0105 istotnie dochody, dostatek i dobrobyt samej szlachty.<\/p>\n

Istniej\u0105 wszelkie podstawy, by wierzy\u0107, \u017ce szlachta tak pouczona o swoich dawnych b\u0142\u0119dach, mog\u0142aby zrezygnowa\u0107 dla w\u0142asnej korzy\u015bci z owego mn\u00f3stwa praw honorowych, albo raczej urojonych, kt\u00f3re kr\u0119puj\u0105 lud i jej samej przynosz\u0105 szkod\u0119. W\u00f3wczas wielu w\u0142adc\u00f3w i pan\u00f3w uzna\u0142oby, \u017ce tak zazdro\u015bnie strze\u017cone przez nich prawo polowania jest jedynie prawem dewastowania wiosek, wyja\u0142awiania ziemi, niepotrzebnej tyranii, utrudniania rozwoju upraw, pozbawiania si\u0119 dla b\u0142ahej przyjemno\u015bci znacznych dochod\u00f3w, prawem do uszczuplania \u015brodk\u00f3w do \u017cycia niezb\u0119dnych wszystkim obywatelom. W\u00f3wczas szlachta zrozumie absurdalno\u015b\u0107 tylu s\u0142u\u017cebno\u015bci, czynsz\u00f3w, pa\u0144szczyzny, dworskich monopoli, myta itd., s\u0142owem, masy praw barbarzy\u0144skich, kt\u00f3re zamiast rzeczywistego po\u017cytku daj\u0105 jej jedynie mo\u017cliwo\u015b\u0107 dr\u0119czenia swoich poddanych [note]Jeszcze niedawno ch\u0142opi w Czechach i Morawach powstali przeciw swoim panom, dla kt\u00f3rych zmuszeni byli pracowa\u0107 pi\u0119\u0107 albo sze\u015b\u0107 dni w tygodniu. Tej rewolcie towarzyszy\u0142y spustoszenia, kt\u00f3re zrujnowa\u0142y wielu pan\u00f3w, oraz nies\u0142ychane okrucie\u0144stwa. M\u0105dry rz\u0105d m\u00f3g\u0142by zapobiec owym nieszcz\u0119\u015bciom, gdyby sk\u0142oni\u0142 albo zmusi\u0142 szlacht\u0119 tych krain, by post\u0119powa\u0142a w spos\u00f3b bardziej sprawiedliwy z lud\u017ami, kt\u00f3rych traktowa\u0142a jak zwierz\u0119ta. Zob. broszur\u0119 opublikowan\u0105 niedawno pod tytu\u0142em: Inconv\u00e9nients des droits f\u00e9odaux<\/em>, Paris 1775.[\/note]<\/p>\n

Gdyby w\u0142adca chcia\u0142 odebra\u0107 szlachcie przynosz\u0105ce szkod\u0119 prawa, a gdyby ona odwo\u0142a\u0142a si\u0119 do \u015bwi\u0119tych praw w\u0142asno\u015bci, to m\u00f3g\u0142by jej odpowiedzie\u0107, \u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 jest tylko prawem do sprawiedliwego posiadania; \u017ce to, co\u00a0jest sprzeczne ze szcz\u0119\u015bciem narodu, nie mo\u017ce by\u0107 nigdy sprawiedliwe; \u017ce to, co przynosi uszczerbek w\u0142asno\u015bci rolnika, nie mo\u017ce by\u0107 uwa\u017cane za prawo, gdy\u017c jest tylko uzurpacj\u0105, pogwa\u0142ceniem prawa, kt\u00f3rego zachowanie przynosi wi\u0119cej po\u017cytku narodowi ni\u017c uznanie pretensji ma\u0142ej liczby pan\u00f3w feudalnych, kt\u00f3rzy nie do\u015b\u0107, \u017ce nic nie robi\u0105, to jeszcze przeszkadzaj\u0105 w pracach najbardziej donios\u0142ych dla nich samych oraz dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Czy\u017c mo\u017cni i bogaci nie domy\u015bl\u0105 si\u0119 nigdy, \u017ce byliby niczym bez pracy ubogich?<\/p>\n

Zadaniem ustawodawcy-suwerena jest w\u0142a\u015bnie pouczanie obywateli, wykazywanie im, \u017ce niezale\u017cnie od zajmowanej pozycji ich interesy s\u0105 zawsze z\u0142\u0105czone z interesami ojczyzny. Winien on przekona\u0107 szlacht\u0119, \u017ce nadu\u017cycia nie mog\u0105 trwa\u0107 wiecznie, \u017ce niesprawiedliwo\u015b\u0107 ma sw\u00f3j kres, \u017ce wszelka tyrania musi wcze\u015bniej lub p\u00f3\u017aniej sama siebie zburzy\u0107.<\/p>\n

Czy\u017c w\u0142adza, wykorzystywana tak cz\u0119sto dla tryumfu niesprawiedliwo\u015bci, nie wyt\u0119\u017cy nigdy swoich si\u0142, aby nada\u0107 moc prawom sprawiedliwym? Administracja bardziej sprawiedliwa dla narodu a mniej stronnicza w stosunku do szlachty winna j\u0105 przecie\u017c przekona\u0107, \u017ce niesprawiedli\u00adwo\u015bci\u0105 jest uwalnianie jej od podatk\u00f3w, kt\u00f3rymi przyt\u0142acza si\u0119 biednych. Czy\u017c za podobne przywileje, oburzaj\u0105ce immunitety nie powinni wstydzi\u0107 si\u0119 ci, w kt\u00f3rych przes\u0105d nie zabi\u0142 jeszcze wszelkiego poczucia sprawiedliwo\u015bci, rozumu i ludzko\u015bci? [note] Owe zwolnienia opieraj\u0105 si\u0119 na tym, \u017ce kiedy\u015b szlachta musia\u0142a prowadzi\u0107 wojn\u0119 na w\u0142asny koszt, podczas gdy dzisiaj wojska s\u0105 na \u017co\u0142dzie w\u0142adcy, a szlachta nie jest ju\u017c zmuszana do s\u0142u\u017cby. Najbogatsi zawsze najmniej \u0142o\u017c\u0105 na potrzeby pa\u0144stwa.[\/note]<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie te uczucia, zbyt cz\u0119sto zanikaj\u0105ce w sercach szlachty i bogatych w\u0142a\u015bcicieli, winien rz\u0105d o\u017cywia\u0107, a raczej kszta\u0142towa\u0107. Winien on wyrywa\u0107 z korzeniami t\u0119 dziedziczn\u0105 pych\u0119, kt\u00f3ra ka\u017ce szlachcie s\u0105dzi\u0107, \u017ce urodzenie daje jej istotn\u0105 i rzeczywist\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 nad wsp\u00f3\u0142obywatelami. W\u00f3wczas, wyleczeni ze swoich pr\u00f3\u017cnych przes\u0105d\u00f3w, staraliby si\u0119 by\u0107 warto\u015bciowymi a wyr\u00f3\u017cnienie zawdzi\u0119cza\u0107 tylko sobie samym; nie \u017cywiliby tak cz\u0119sto okazywanej wielkiej pogardy dla talent\u00f3w i nauki; nie szczyciliby si\u0119 wi\u0119cej gotyck\u0105 i barbarzy\u0144sk\u0105 ciemnot\u0105, z powodu kt\u00f3rej gnu\u015bniej\u0105 w nier\u00f3bstwie, \u017ar\u00f3dle wszelkich wad; wreszcie, zmuszeni kszta\u0142ci\u0107 si\u0119 i sta\u0107 po\u017cytecznymi, by uzyska\u0107 wyr\u00f3\u017cnienia, nagrody i zaszczyty rozdawane przez w\u0142adc\u0119, staraliby si\u0119 na nie zas\u0142u\u017cy\u0107 cnotami bardziej rzeczywistymi od tych, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0105 stare tytu\u0142y albo zu\u017cyte pergaminy. Dopiero w\u00f3wczas szlachta po\u0142\u0105czona interesem ze wszystkimi stanami pa\u0144stwa mog\u0142aby rzeczywi\u015bcie s\u0142u\u017cy\u0107 ojczy\u017anie, a jej przyw\u00f3dcy staliby si\u0119 obywatelami i uczyniliby si\u0119 naprawd\u0119 godnymi publicznego powa\u017cania.<\/p>\n

Jednak zamiast likwidowa\u0107 butne przes\u0105dy szlachty, rz\u0105dy zdaj\u0105 si\u0119 pragn\u0105\u0107 jeszcze dalszego ich umocnienia. Nobilitacje, tytu\u0142y, dyplomy mno\u017c\u0105 si\u0119 z dnia na dzie\u0144; w\u0142adcy czyni\u0105 sobie z nich kramiki; ka\u017cdy cz\u0142owiek mo\u017ce uzyska\u0107 tytu\u0142 szlachecki za pieni\u0105dze. W ten spos\u00f3b ustawodawcy pobieraj\u0105 haracz z pr\u00f3\u017cno\u015bci obywateli, zamiast stara\u0107 si\u0119 j\u0105 uleczy\u0107!<\/p>\n

Aczkolwiek szlachectwo i jego tytu\u0142y s\u0105 pr\u00f3\u017cn\u0105 nico\u015bci\u0105, to w\u0142adcy, nie rozdaj\u0105c ich tak hojnie, mogliby nimi skutecznie nagradza\u0107 zas\u0142ug\u0119 i cnot\u0119. Ale czy cnota nie b\u0119dzie gardzi\u0107 pr\u00f3\u017cnymi tytu\u0142ami widz\u0105c, jak cz\u0119sto si\u0119 nimi frymarczy nadaj\u0105c je ludziom wyst\u0119pnym albo parweniuszom, kt\u00f3rych nieszcz\u0119sne talenty winny spotka\u0107 si\u0119 z kar\u0105 albo pogard\u0105, a nie z zach\u0119t\u0105. Tak wi\u0119c, na skutek nierozwagi i chciwo\u015bci w\u0142adc\u00f3w, szlachectwo sta\u0142o si\u0119 dystynkcj\u0105 b\u0142ah\u0105 i \u015bmieszn\u0105, kt\u00f3ra nie zak\u0142adaj\u0105c zdolno\u015bci ani osobistej zas\u0142ugi kupuj\u0105cego czy otrzymuj\u0105cego s\u0142u\u017cy jedynie powi\u0119kszeniu liczby ludzi bezu\u017cytecznych, leniwych, z\u0142ych obywateli, niepohamowanych zuchwalc\u00f3w, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za wy\u017cszych nawet od najbardziej uczciwych plebejuszy i na nich w\u0142a\u015bnie zrzucaj\u0105 podatki, jakie sami winni p\u0142aci\u0107 pa\u0144stwu[note] We Francji szlachcic nie p\u0142aci podatku. Polski szlachcic, gdyby mia\u0142 nawet miliony dochodu, \u0142o\u017cy jedynie tyle, ile sam zechce, na utrzymanie pa\u0144stwa. Szlachcic niemiecki zmusza swoich ch\u0142op\u00f3w do p\u0142acenia za niego ca\u0142ej sumy. Oto, jakie nadu\u017cycia zakorzeni\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d narod\u00f3w, kt\u00f3re uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za wolne od barbarzy\u0144stwa.[\/note]<\/p>\n

Wyr\u00f3\u017cnienia schlebiaj\u0105 ludzkiej ambicji. Ustawodawca mo\u017ce wi\u0119c je z powodzeniem wykorzysta\u0107 do uczynienia obywateli po\u017cytecznymi i cnotliwymi. Gdyby szlachectwo, godno\u015bci, wszelkiego rodzaju odznaczenia przyznawane by\u0142y jedynie tym, kt\u00f3rzy odznaczaj\u0105 si\u0119 osobistymi zaletami, ka\u017cdy szlachcic by\u0142by naprawd\u0119 cz\u0142owiekiem godnym powa\u017cania; jego wdzi\u0119czni wsp\u00f3\u0142obywatele byliby zmuszeni przyklasn\u0105\u0107, nawet mimo zawi\u015bci, ocenom w\u0142adcy.<\/p>\n

Pozbawiaj\u0105c szlacht\u0119 prawa szkodzenia albo wyra\u017cania obel\u017cywej pogardy wobec wsp\u00f3\u0142obywateli, w\u0142adca uciszy\u0142by zazdro\u015b\u0107 i nienawi\u015b\u0107, jak\u0105 czuj\u0105 ludzie pogardzani do tych, kt\u00f3rzy ich uciskaj\u0105 albo traktuj\u0105 w spos\u00f3b aro\u00ad gancki i sprzeczny z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia. Wreszcie w\u0142adca doda\u0142by szlachectwu wielkiego blasku, gdyby rozdziela\u0142 honory i \u0142aski, kt\u00f3rych jest depozytariuszem, mi\u0119dzy szlachcic\u00f3w odznaczaj\u0105cych si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 szlachetno\u015bci\u0105 post\u0119powania, hojno\u015bci\u0105, dobroczynn\u0105 ludzko\u015bci\u0105, uprzejmo\u015bci\u0105 i wielk\u0105 gorliwo\u015bci\u0105 wzgl\u0119dem ojczyzny.<\/p>\n

Wedle powszechnego mniemania tak wielu pospolitych szlachcic\u00f3w, \u017cy\u0107 po szlachecku to nic nie umie\u0107 i nic nie robi\u0107; to od czasu do czasu i\u015b\u0107 na wojn\u0119; to uparcie gnu\u015bnie\u0107, intrygowa\u0107, spiskowa\u0107 na dworze; to pokazywa\u0107 publicznie wspania\u0142e ubiory, zaprz\u0119gi, s\u0142ugi i konie; to rujnowa\u0107 si\u0119 w grze albo dla upad\u0142ych kobiet; to ton\u0105\u0107 w d\u0142ugach i zwodzi\u0107 wierzycieli; to kra\u015b\u0107 i oszukiwa\u0107. Przez dziwne odwr\u00f3cenie poj\u0119\u0107 zdawa\u0142oby si\u0119, \u017ce cz\u0142owieka wysokiego rodu mo\u017cna rozpozna\u0107 tylko po tym, \u017ce okazuje pogard\u0119 dla wszystkich po\u017cytecznych umiej\u0119tno\u015bci i dla wszystkich cn\u00f3t koniecznych dla dobrego obywatela.<\/p>\n

Moralno\u015b\u0107 nadaremnie zwalcza\u0142aby te absurdalne idee, gdyby jej zasady nie znalaz\u0142y oparcia w zwierzchniej w\u0142adzy. Ale g\u0142os dono\u015bny i zawsze znajduj\u0105cy pos\u0142uch pozwoli zrozumie\u0107 tylu za\u015blepionym szlachcicom, \u017ce ciemnota, lenistwo, nieudolno\u015b\u0107 nie s\u0105 powodem do s\u0142awy albo te\u017c do prawa korzystania z dobrodziejstw pa\u0144stwa; \u017ce zarozumia\u0142o\u015b\u0107, che\u0142pliwo\u015b\u0107, rozpusta i nami\u0119tno\u015b\u0107 do gry nie mog\u0105 by\u0107 nagradzane przez rz\u0105d; \u017ce nar\u00f3d nie ma obowi\u0105zku p\u0142acenia d\u0142ug\u00f3w albo porz\u0105dkowania spraw dostojnego g\u0142upca, kt\u00f3ry si\u0119 zrujnowa\u0142; \u017ce oszustwo nie jest bynajmniej tytu\u0142em do szlachectwa i \u017ce pogarda dla cnoty albo dla wsp\u00f3\u0142obywateli nie \u015bwiadczy w \u017caden spos\u00f3b o wielko\u015bci uczu\u0107.<\/p>\n

W pa\u0144stwie m\u0105drze zorganizowanym wszystko winno\u00a0przypomina\u0107 ludziom wszelkich stan\u00f3w, \u017ce s\u0105 wsp\u00f3\u0142obywatelami, \u017ce maj\u0105 zgodnie dzia\u0142a\u0107, w interesie og\u00f3\u0142u, \u017ce maj\u0105 sobie pomaga\u0107, kocha\u0107 si\u0119, \u017ce naiwna pr\u00f3\u017cno\u015b\u0107 nie mo\u017ce nigdy oddala\u0107 jednego od drugiego, bez obustronnego zagro\u017cenia. Uprzejmo\u015b\u0107, hojno\u015b\u0107, dobroczynno\u015b\u0107, przychylno\u015b\u0107, wielko\u015b\u0107 duszy s\u0105 prawdziwymi tytu\u0142ami do szlachectwa. Gdyby liczne znakomite rody posiadaj\u0105ce owe tytu\u0142y mog\u0142y je przekazywa\u0107 z krwi\u0105, szlachectwo przesta\u0142oby by\u0107 urojeniem, a uznanie, jakim si\u0119 je otacza, nie by\u0142oby nast\u0119pstwem przes\u0105du, ale aktem sprawiedliwo\u015bci; potomkowie cnotliwego protoplasty, krocz\u0105c \u015bladami swoich przodk\u00f3w, cieszyliby si\u0119 wdzi\u0119czno\u015bci\u0105, powa\u017caniem i mi\u0142o\u015bci\u0105 lud\u00f3w bardziej zasadnie ni\u017c zarozumiali potomkowie dawnych wojownik\u00f3w, ka\u017c\u0105cy sobie\u00a0jeszcze p\u0142aci\u0107 za z\u0142o, jakie wyrz\u0105dzili narodom ich niesforni przodkowie. Przyjemnie jest nosi\u0107 imi\u0119 obywatela, kt\u00f3rego szlachetne i cnotliwe czyny zosta\u0142y uwiecznione przez histori\u0119; nie przynosi natomiast zaszczytu noszenie nazwiska cz\u0142owieka, kt\u00f3ry da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 tylko przez czyny trudnej do zapomnienia niegodziwo\u015bci.<\/p>\n

S\u0142owem, ustawodawstwo zgodne z moralno\u015bci\u0105 winno u\u017cy\u0107 wszelkich \u015brodk\u00f3w, aby pobudza\u0107 do cnoty wszystkie stany spo\u0142ecze\u0144stwa. Je\u017celi stan szlachecki jest prawdziw\u0105 szko\u0142\u0105 wojownik\u00f3w, to rz\u0105d nie powinien nigdy dopu\u015bci\u0107, aby obro\u0144cy ojczyzny stali si\u0119 jej ciemi\u0119\u017cycielami i tyranami. Powinni stale przebywa\u0107 w swoich dobrach, o\u017cywia\u0107 zamieraj\u0105ce rolnictwo, poprawia\u0107 los zgn\u0119bionych poddanych, budowa\u0107 po\u017cyteczne zak\u0142ady, manufaktury, zatrudnia\u0107 biednych, mno\u017cy\u0107 wobec nich dobrodziejstwa \u2014 by\u0142oby to zaj\u0119ciem bardziej godnym bogatej szlachty i bardziej zas\u0142uguj\u0105cym na honory i nagrody dobrego rz\u0105du, ni\u017c rujnowanie si\u0119 i demoralizowanie na dworach. Uczyni\u0107 mo\u017cnych i szlacht\u0119 naprawd\u0119 po\u017cytecznymi, oto problem, kt\u00f3rego rozwi\u0105zanie by\u0142oby nader donios\u0142e dla pomy\u015blno\u015bci pa\u0144stwa.<\/p>\n

Paul Henri Thiry baron d\u2019Holbach (1723-1789)<\/p>\n

O prawach moralnych dla szlachty<\/b>\u00a0<\/strong><\/em>[w:]<\/strong>\u00a0Etokracja, czyli rz\u0105d oparty na moralno\u015bci, <\/em>Amsterdam 1776.<\/strong><\/p>\n

PRZYPISY:<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

By\u0142oby chyba korzystne dla narod\u00f3w, aby nie mia\u0142y szlachty dziedzicznej i aby szlachectwo nadawano za zas\u0142ugi osobiste tym, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105c po\u017cytecznymi dla pa\u0144stwa sami zas\u0142u\u017cyliby sobie na wyr\u00f3\u017cnienie spo\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u obywateli. Czy\u017c w\u0105tpliwa zas\u0142uga pierwszych szlachcic\u00f3w pa\u0144stwa, rzekome zas\u0142ugi oddane ojczy\u017anie winny by\u0107 nagradzane bez ko\u0144ca, w okresie p\u00f3\u017aniejszej ich bezu\u017cyteczno\u015bci dla kraju? Tytu\u0142y, przestarza\u0142e … Continue reading O PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":80,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-172","page","type-page","status-publish","hentry","page_tags-francja","page_tags-polska","page_tags-szlachta","page_tags-wielka-brytania"],"yoast_head":"\nO PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY - ARMARIA<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"O PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY - ARMARIA\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"By\u0142oby chyba korzystne dla narod\u00f3w, aby nie mia\u0142y szlachty dziedzicznej i aby szlachectwo nadawano za zas\u0142ugi osobiste tym, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105c po\u017cytecznymi dla pa\u0144stwa sami zas\u0142u\u017cyliby sobie na wyr\u00f3\u017cnienie spo\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u obywateli. Czy\u017c w\u0105tpliwa zas\u0142uga pierwszych szlachcic\u00f3w pa\u0144stwa, rzekome zas\u0142ugi oddane ojczy\u017anie winny by\u0107 nagradzane bez ko\u0144ca, w okresie p\u00f3\u017aniejszej ich bezu\u017cyteczno\u015bci dla kraju? Tytu\u0142y, przestarza\u0142e … Continue reading O PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY →\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"ARMARIA\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-07-18T13:03:28+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/800px-Paul_Heinrich_Dietrich_Baron_dHolbach_Roslin-217x300.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"15 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172\",\"url\":\"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172\",\"name\":\"O PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY - ARMARIA\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/800px-Paul_Heinrich_Dietrich_Baron_dHolbach_Roslin-217x300.jpg\",\"datePublished\":\"2018-12-16T21:32:05+00:00\",\"dateModified\":\"2020-07-18T13:03:28+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/800px-Paul_Heinrich_Dietrich_Baron_dHolbach_Roslin.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/800px-Paul_Heinrich_Dietrich_Baron_dHolbach_Roslin.jpg\",\"width\":800,\"height\":1108},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"http:\/\/armaria.info\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"ARTYKU\u0141Y\",\"item\":\"https:\/\/armaria.info\/?page_id=80\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"O PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"http:\/\/armaria.info\/#website\",\"url\":\"http:\/\/armaria.info\/\",\"name\":\"ARMARIA\",\"description\":\"SZTUKA HERALDYKA MONARCHIA ETYKIETA SZLACHTA CEREMONIA\u0141 (con. MMXVIII)\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"http:\/\/armaria.info\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"O PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY - ARMARIA","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"O PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY - ARMARIA","og_description":"By\u0142oby chyba korzystne dla narod\u00f3w, aby nie mia\u0142y szlachty dziedzicznej i aby szlachectwo nadawano za zas\u0142ugi osobiste tym, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105c po\u017cytecznymi dla pa\u0144stwa sami zas\u0142u\u017cyliby sobie na wyr\u00f3\u017cnienie spo\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u obywateli. Czy\u017c w\u0105tpliwa zas\u0142uga pierwszych szlachcic\u00f3w pa\u0144stwa, rzekome zas\u0142ugi oddane ojczy\u017anie winny by\u0107 nagradzane bez ko\u0144ca, w okresie p\u00f3\u017aniejszej ich bezu\u017cyteczno\u015bci dla kraju? Tytu\u0142y, przestarza\u0142e … Continue reading O PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY →","og_url":"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172","og_site_name":"ARMARIA","article_modified_time":"2020-07-18T13:03:28+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/800px-Paul_Heinrich_Dietrich_Baron_dHolbach_Roslin-217x300.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"15 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172","url":"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172","name":"O PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY - ARMARIA","isPartOf":{"@id":"http:\/\/armaria.info\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172#primaryimage"},"image":{"@id":"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/800px-Paul_Heinrich_Dietrich_Baron_dHolbach_Roslin-217x300.jpg","datePublished":"2018-12-16T21:32:05+00:00","dateModified":"2020-07-18T13:03:28+00:00","breadcrumb":{"@id":"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["http:\/\/armaria.info\/?page_id=172"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172#primaryimage","url":"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/800px-Paul_Heinrich_Dietrich_Baron_dHolbach_Roslin.jpg","contentUrl":"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/800px-Paul_Heinrich_Dietrich_Baron_dHolbach_Roslin.jpg","width":800,"height":1108},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"http:\/\/armaria.info\/?page_id=172#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"http:\/\/armaria.info\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"ARTYKU\u0141Y","item":"https:\/\/armaria.info\/?page_id=80"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"O PRAWACH MORALNYCH DLA SZLACHTY"}]},{"@type":"WebSite","@id":"http:\/\/armaria.info\/#website","url":"http:\/\/armaria.info\/","name":"ARMARIA","description":"SZTUKA HERALDYKA MONARCHIA ETYKIETA SZLACHTA CEREMONIA\u0141 (con. MMXVIII)","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"http:\/\/armaria.info\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"}]}},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/172","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=172"}],"version-history":[{"count":6,"href":"http:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/172\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":193,"href":"http:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/172\/revisions\/193"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/80"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/armaria.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}