![\"\"](\"http:\/\/armaria.info\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/60e733ca-ddc5-4a26-a3f6-6266c163c543-300x165.jpg\")
Stanis\u0142aw\nCat-Mackiewicz (1896-1966)<\/p>\n
Stanis\u0142aw
\nCat-Mackiewicz (1896-1966)<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
W jaki\u015b czas po wojnie odbywa si\u0119 w Londynie uroczysta akademia polityczna.\u00a0Jeden z prelegentw odczyta\u0142 mow\u0119 Becka z 5 maja 1939 roku, kt\u00f3ra by\u0142a odpraw\u0105\u00a0dan\u0105 Hitlerowi i kt\u00f3ra przes\u0105dzi\u0142a ostatecznie o tym, i\u017c Hitler napad\u0142 na\u00a0Polsk\u0119.\u00a0Mowa ta ko\u0144czy\u0142a si\u0119 wyrazem honor.<\/span><\/p>\n I oto ca\u0142a sala tego t\u0142umu Polak\u00f3w w Londynie, t\u0142umu by\u0142ych oficer\u00f3w, urz\u0119dnik\u00f3w\u00a0genera\u0142\u00f3w i ministr\u00f3w, t\u0142umu kt\u00f3ry dzi\u015b myje talerze u Lyonsa albo pe\u0142ni funkcje\u00a0czyich\u015b lokaj\u00f3w prywatnych, albo zarobkuje jeszcze bardziej ci\u0119\u017cko i\u00a0upokarzaj\u0105co,\u00a0ca\u0142a sala jak jeden m\u0105\u017c powita\u0142a ten wyraz d\u0142ugimi,\u00a0frenetycznymi,\u00a0entuzjastycznymi oklaskami. Tekst opublikowany w “Wiadomo\u015bciach”, Londyn, 4 kwietnia 1954 r.<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz (1896-1966) W jaki\u015b czas po wojnie odbywa si\u0119 w Londynie uroczysta akademia polityczna.\u00a0Jeden z prelegentw odczyta\u0142 mow\u0119 Becka z 5 maja 1939 roku, kt\u00f3ra by\u0142a odpraw\u0105\u00a0dan\u0105 Hitlerowi i kt\u00f3ra przes\u0105dzi\u0142a ostatecznie o tym, i\u017c Hitler napad\u0142 na\u00a0Polsk\u0119.\u00a0Mowa ta ko\u0144czy\u0142a si\u0119 wyrazem honor. I oto ca\u0142a sala tego t\u0142umu Polak\u00f3w w Londynie, … Continue reading ANALIZA POJ\u0118CIA “HONOR”<\/span>
\nNar\u00f3d polski kocha honor, a ja, pisz\u0105cy te s\u0142owa, pochodz\u0119 w\u0142a\u015bnie z takiego\u00a0\u015brodowiska polskiego, kt\u00f3re bardziej ni\u017c jakiekolwiek inne by\u0142o czu\u0142e na\u00a0d\u017awi\u0119k tego\u00a0wyrazu. Polacy na Litwie, jak wiadomo, byli szczeg\u00f3lnie dumni,\u00a0honorowi i biedni.
\nKa\u017cde dziecko wiedzia\u0142o, co to jest honor, by\u0142a to rzecz, kt\u00f3rej znaczenia nie\u00a0trzeba\u00a0by\u0142o u nas t\u0142umaczy\u0107, by\u0142a to rzecz, kt\u00f3rej samo t\u0142umaczenie mog\u0142o by\u0107,\u00a0przy pewnej\u00a0dra\u017cliwo\u015bci, uwa\u017cane za niehonorowe.
\nPami\u0119tam jednak, jak w Wilnie starszy o kilka lat ode mnie m\u00f3j przyjaciel,\u00a0by\u0142y\u00a0kolega-u\u0142an, wachmistrz 13 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w wile\u0144skich, potem nad wyraz\u00a0popularny i\u00a0kochany w Wilnie ksi\u0105dz, mia\u0142 przez radio pogadank\u0119 na temat, co\u00a0to jest honor\u00a0katolika. Wynika\u0142o z tego, \u017ce honor katolika polega na unikaniu\u00a0grzech\u00f3w. Nie by\u0142o\u00a0to zbyt trafne i dowodzi\u0142o, \u017ce stosowa\u0107 zasady honoru w\u00a0\u017cyciu jest czasem \u0142atwiej\u00a0ni\u017c je definiowa\u0107 przez radio.
\nAle daleko wi\u0119kszy spotka\u0142 nas wszystkich k\u0142opot, kiedy\u015bmy, przyjechawszy do\u00a0Wielkiej Brytanii, zacz\u0119li z Anglikami m\u00f3wi\u0107 o honorze. U nas przecie\u017c w\u00a0kodeksie\u00a0honorowym pana Boziewicza, z kt\u00f3rego si\u0119 powszechnie \u015bmiano, ale kt\u00f3rego\u00a0ci\u0105gle\u00a0u\u017cywano przy zatargach honorowych, okre\u015blenie “cz\u0142owiek\u00a0przestrzegaj\u0105cy zasad\u00a0honoru” zast\u0105piono w skr\u00f3cie wyrazem angielskim\u00a0“d\u017centelmen”. Nie m\u00f3wi\u0142o si\u0119 w\u00a0tym kodeksie: “dw\u00f3ch ludzi\u00a0ceni\u0105cych sobie honor wi\u0119cej ni\u017c \u017cycie”, lecz m\u00f3wi\u0142o si\u0119:\u00a0“dw\u00f3ch d\u017centelmen\u00f3w”.
\nWychodzi\u0142o to z zasady, \u017ce honor jest to rzecz specjalnie obserwowana w\u00a0Anglii.
\nWiedziano co prawda u nas, \u017ce instytucja pojedynk\u00f3w, znana w Polsce, Francji,\u00a0W\u0142oszech, Niemczech, wygas\u0142a w Anglii w po\u0142owie ubieg\u0142ego wieku, ale\u00a0t\u0142umaczono to sobie powszechnie wysokim poczuciem honoru. Rozumowano, \u017ce\u00a0d\u017centelmeneria tak wros\u0142a w krew i nerwy tego narodu , i\u017c najprostszy Anglik\u00a0wola\u0142\u00a0nie tylko sam umrze\u0107 , lecz na powoln\u0105 \u015bmier\u0107 g\u0142odow\u0105 skaza\u0107 ca\u0142\u0105 swoj\u0105\u00a0famili\u0119,\u00a0w tej liczbie nieletnie dzieci, ni\u017c na przyk\u0142ad nie dotrzyma\u0107 danego\u00a0s\u0142owa. “Uk\u0142ad z\u00a0Anglikiem \u015bwi\u0119ta rzecz, m\u00f3j panie.”
\nW takich warunkach – rozumowano – po c\u00f3\u017c komu potrzebne s\u0105 pojedynki? Tam\u00a0wszystko jest d\u017centelme\u0144skie samo przez si\u0119.
\nW rzeczywisto\u015bci… wygl\u0105da to troch\u0119 inaczej. Wyraz “d\u017centelmen”,\u00a0zw\u0142aszcza\u00a0u\u017cywany w liczbie mnogiej, stanowi istotnie w Anglii wyraz\u00a0pierwszej potrzeby, ale\u00a0nie dlatego by nim uduchawia\u0107 stronice kodeksu\u00a0honorowego jakiego\u015b angielskiego\u00a0Boziewicza.
\nWobec tego po kilkunastu latach, kt\u00f3re mnie dziel\u0105 od \u017cycie w Polsce, pozwalam\u00a0sobie zastanowi\u0107 si\u0119 nad istotn\u0105 definicj\u0105 poj\u0119cia honoru.
\nCzy to jest poj\u0119cie prawne, moralne, gospodarcze…?
\nO, gospodarcze na pewno\u00a0nie!\u00a0Kto\u015b, kto w sprawie honorowej mia\u0142by by\u0107 usatysfakcjonowany pieni\u0119\u017cnie,\u00a0jak ci\u00a0panowie, kt\u00f3rzy bior\u0105 odszkodowania pieni\u0119\u017cne za uwiedzenie \u017cony, w\u00a0naszych\u00a0wile\u0144sko – polskich poj\u0119ciach honoru by\u0142by od razu z gruntu\u00a0niehonorowym.
\nA wi\u0119c w naszych definicjach honoru mamy ju\u017c pierwsz\u0105 cegie\u0142k\u0119: honor jest to\u00a0poj\u0119cie agospodarcze, nic z materializmem dziejowym czy jakim\u015b innym\u00a0materializmem wsp\u00f3lnego mie\u0107 nie mog\u0105ce. Tak, tak!
\nZastanawiaj\u0105c si\u0119 nadal nad poj\u0119ciem honoru stwierdzam, \u017ce po rosyjsku to, co\u00a0wyra\u017camy wyrazem “honor” nazywa si\u0119 “czest”, “czest`\u00a0mundira”, “czest` Polaka”,\u00a0“czest` naroda”, a teraz\u00a0m\u00f3wi\u0105 nawet “czest` rewolucjonera” i “czest` rewolucji”.
\nMy mamy wyraz “cze\u015b\u0107” i w\u0142a\u015bciwie jest to wyraz jednoznaczny z\u00a0wyrazem “honor”\u00a0; m\u00f3wi si\u0119 “honor kobiety” i “cze\u015b\u0107\u00a0kobiety”, i znaczy to absolutnie to samo. Poj\u0119cia\u00a0czci u\u017cywa si\u0119 jednak\u00a0u nas , gdy chodzi o dzia\u0142anie : czcimy nar\u00f3d, czcimy wielkich\u00a0poet\u00f3w.
\nAle “cze\u015b\u0107” zwi\u0105zana jest znowu\u017c z poj\u0119ciem szacunku, z poj\u0119ciem\u00a0“szanujmy”, “uszanujmy”.
\nW Anglii mwi si\u0119: “lista honor\u00f3w” na list\u0119 order\u00f3w i tytu\u0142\u00f3w\u00a0szlacheckich nadawanych\u00a0przez monarch\u0119.
\nM\u00f3wimy “czcijmy kogo\u015b”, “uszanujmy kogo\u015b” i m\u00f3wi si\u0119\u00a0“uhonorujmy kogo\u015b”.
\nZ tego zestawienia widzimy, \u017ce honor w\u0142a\u015bciwie oznacza\u00a0“wyr\u00f3\u017cnienie”, \u017ce honor to\u00a0co\u015b, co mnie wywy\u017csza, a je\u015bli nie\u00a0wywy\u017csza, to wyr\u00f3\u017cnia od innych.
\nIstnieje przepi\u0119kna anegdota o ksi\u0119dzu Baudouinie, kt\u00f3ry zbiera\u0142 na dzieci\u00a0ociemnia\u0142e. Zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do karcianego stolika, brz\u0119cz\u0105c skarbonk\u0105. Zgrywajacy\u00a0si\u0119\u00a0szlachcic da\u0142 mu w twarz. Wtedy Baudouin powiedzia\u0142: “To dla mnie, a\u00a0co dla\u00a0moich dziatek?”
\nKs. Baudouin na pewno nie zbiera\u0142 pieni\u0119dzy dla siebie. Jego gest, w kt\u00f3rym\u00a0wyr\u00f3\u017cni\u0142\u00a0si\u0119 bohaterstwem cywilnym, honorowa\u0142 go jako ksi\u0119dza, chrze\u015bcijanina,\u00a0cz\u0142owieka\u00a0wielkiego serca.
\nA wi\u0119c honor jest zawsze wyr\u00f3\u017cnieniem – i wtedy gdy si\u0119 wyra\u017ca w przypi\u0119ciu na\u00a0piersiach orderu, i wtedy gdy si\u0119 otrzymuje upokorzenie, kt\u00f3re si\u0119 sobie\u00a0poczytuje za\u00a0honor. Ksi\u0105\u017c\u0119 Sanguszko, ksi\u0105\u017c\u0119 Czetwerty\u0144ski kazali sobie do\u00a0trumny w\u0142o\u017cy\u0107\u00a0kajdany, kt\u00f3re nosili w wi\u0119zieniu za udzia\u0142 w powstaniu. Te\u00a0kajdany by\u0142y dla nich\u00a0“honorem”.
\nZawsze wi\u0119c chodzi o wyr\u00f3\u017cnienie – w takim czy innym kierunku, byle nie w\u00a0kierunku gospodarczym. Kto\u015b kto wygra wielki bilet na loterii, powie mo\u017ce:\u00a0“spotka\u0142o mnie szcz\u0119\u015bcie”, nie powie nigdy: “spotka\u0142 mnie\u00a0honor”.
\nWspominano tu kiedy\u015b o napisie “Honor i Ojczyzna” na naszych\u00a0sztandarach\u00a0wojskowych. Jest to przek\u0142ad: “Honeur et Patrie<\/em>“.\u00a0Dewiza ta by\u0142a wielom\u00f3wna.\u00a0Oznacza\u0142a ona – przez to pierwsze\u0144stwo poj\u0119cia\u00a0“honor” przed poj\u0119ciem “ojczyzna” –\u00a0\u017ce nawet dobra\u00a0w\u0142asnej ojczyzny nie mo\u017cna wywy\u017cszy\u0107 ponad zasady honoru.
\nA znowu\u017c zasad\u0105 honoru by\u0142o przestrzeganie pewnych rzeczy, w kt\u00f3rych zawodzi\u0142a\u00a0inna egzekutywa. “S\u0142owem honoru” cz\u0142owiek si\u0119 broni wtedy, gdy nie\u00a0ma innych\u00a0dowod\u00f3w.
\nA dlaczeg\u00f3\u017c si\u0119 m\u00f3wi: “Ka\u017cdy cz\u0142owiek musi mie\u0107 sw\u00f3j honor”? Dlaczego\u00a0si\u0119 nie\u00a0odmawia poczucia honoru nikomu, nawet tym, co nie zdobyli przez \u017cycie\u00a0najmniejszego odznaczenia, najmniejszego medalika, nie odnie\u015bli najmniejszego\u00a0triumfu publicznego. Dlaczego najbardziej szary cz\u0142owiek ma w naszym\u00a0przekonaniu sw\u00f3j honor, kt\u00f3rego ma obowi\u0105zek broni\u0107 – w naszym, podkre\u015blam,\u00a0przekonaniu – za wszystkich si\u0142 swoich? I tutaj dochodzimy do sedna rzeczy.
\nHonor jest istotnie jednoznaczny z poj\u0119ciem wyr\u00f3\u017cnienia.
\nI honor jest dobrem ka\u017cdego cz\u0142owieka.
\nBo honor jest poj\u0119ciem quasi<\/em> religijnym. Jest zwi\u0105zany z przekonaniem, kt\u00f3re\u00a0ma\u00a0ka\u017cdy cz\u0142owiek naszej kontynentalnej cywilizacji, \u017ce jest w nim co\u015b\u00a0takiego, czego\u00a0nie ma w innym cz\u0142owieku. Nie potrzebuje innym zazdro\u015bci\u0107, bo\u00a0ma w sobie co\u015b\u00a0takiego w\u0142asnego, \u015bwi\u0119tego, jemu tylko przynale\u017cnego, co jest\u00a0przedmiotem jego\u00a0czci, czego broni przed zniewag\u0105.
\nNiew\u0105tpliwie poj\u0119cie honoru jest poj\u0119ciem egocentrycznym.
\nTkwi ono bardzo g\u0142\u0119boko w dziejach naszej europejskiej cywilizacji. Pochodzi\u00a0zapewne od grecko-\u0142aci\u0144skich poj\u0119\u0107, \u017ce ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi towarzyszy jaki\u015b\u00a0geniusz, \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek ma swoje osobiste b\u00f3stwo.
\nI st\u0105d przekonanie, \u017ce honoru nie mo\u017cna kupi\u0107, nie mo\u017cna… sprzeda\u0107.<\/p>\n